بزرگداشت سیمین بهبهانی با یک بغل خاطره و شعر زنانه

گزارش : ترانه بنی یعقوب

عکس ها : عالیه مطلب زاده

کانون زنان ایرانی -چرا رفتی چرا من بی قرارم …” طنین صدای همایون شجریان با شعری از سیمین بهبهانی در سالن کوچکی که قرار است، مراسم بزرگداشتی برای بانوی غزل ایران برگزار شود، طنین انداز است . عکسی بزرگ از سیمین بهبهانی بر دیوار سالن نصب شده با این عنوان “با یک بغل خاطره و شعر زنانه.”

این مراسم سه شنبه 11 شهریورماه 1393، با دعوت کانون شهروندی زنان و انتشارات روشنگران در محل این انتشارات برگزار شد .در این مراسم زنان از طیف ها و گرایش های گوناگون فکری، حضور یافتند و از سیمین گفتند و شعرها و خاطراتشان را تقدیم او کردند .
سیمین بهبهانی در تاریخ 28 مرداد 1393 و در سن 87 سالگی چشم از جهان فرو بست.
سالن کوچک است و گنجایش کافی برای این تعداد شرکت کننده را ندارد . اما اینجا تنها مکانی است که فعالان جنبش زنان برای برگزاری این مراسم دارند .خیلی از حاضران ایستاده اند و به سخنرانی ها گوش می دهند .

شهلا لاهیجی، مدیر انتشارات روشنگران و مطالعات زنان اولین کسی است که از سیمین می گوید :«ما گنجینه ای را پنهان کرده ایم، وقتی به شیراز می رویم و شعرهای حافظ را زمزمه می کنیم فکر نمی کنیم که از شاعری مرده شعرمی خوانیم بلکه احساس می کنیم با شاعری زنده حرف می زنیم .سیمین هم برای ما درست همین حس و حال را دارد او را پنهان کرده ایم و به خاک نسپرده ایم .این مراسم بزرگداشت و عزیز داشت اوست برایش می خوانیم و یادش را گرامی می داریم .»

روش و منش ایجابی سیمین بهبهانی

سخنران بعدی این مراسم نوشین احمدی خراسانی است. فعال جنبش زنان و عضو کانون شهروندی زنان . اودر ابتدای سخنانش از نقش تعیین کننده سیمین بهبهانی در جنبش زنان می گوید . نقش هایی که کمتر کسی می تواند آنها را از یاد ببرد از حضور او در کمپین یک میلیون امضا و همگرایی زنان تا حضور در تجمع های اعتراضی .

او بلافاصله بعد از اشاره به این فعالیتهای سیمین تایید می کند :«اما تلاش او تنها به این همراهی ها محدود نمی شود میراث اصلی سیمین روش و منش ایجابی او در مواجهه با فضای مردانه موجود بود. او زنی غزل سرا بود که در فضای ادبی روشنفکری در حاشیه بود، اما هیچگاه از اینکه در این فضای مردانه در حاشیه است گلایه نکرد بلکه کار کرد و فضا را برای دیگران هم باز کرد .یعنی به جای گله و شکایت از خودش خلاقیت نشان داد تا جایی که توانست حرفی برای ادبیات معاصر ما پیدا کند و در نهایت از حاشیه به متن جامعه وارد شود و احترام همگان را برانگیزد.»

به گفته این فعال جنبش زنان این شاعر ایرانی به همه ما آموخت که در حوزه های مختلف اجتماعی،سیاسی ، فرهنگی، ادبی و.. به جای گلایه و شیون می توان کار کرد، اثر گذار بود و فضای مردانه را از آن خود کرد، هر چند مجبور باشیم چند برابر همتایان مردمان تلاش کنیم .
او به همین رویکرد ایجابی درجنبش زنان ایران هم اشاره می کند :«در جنبش زنان هم هر زمان ایجابی حرکت کرده ایم دستاوردهای بیشتری داشته ایم وگفتمانهای مختلف را با خود همراه کرده ایم .منش ایجابی سیمین دستمایه ای گرانقدر برای ماست که همواره باید از آن بیاموزیم و بهره ببریم .»

تصویر

نقش سیمین بهبهانی در نثر و قصه نویسی

بنفشه حجازی، شاعر و پژوهشگرحوزه تاریخ دیگر سخنران این مراسم با بیان اینکه سیمین را بیشتر با شعرهایش می شناسیم تاکید کرد اما نباید نقش او را در زمینه نثر و قصه گویی و خاطره نویسی ( خاطره خود نوشت) هم نادیده گرفت .او در ادامه سخنانش از کتاب” با مادرم همراه سیمین بهبهانی “می گوید .خاطراتی خودنوشت از زندگی مادرش و تجربیات شخصی خودش دو زنی که یک قرن اززندگی زنان ایرانی را نمایندگی کرده اند .

او داستان این کتاب را به صورت نامه نگاری می داند :« او این نامه ها برای یک کسی به نام مهربان می نویسد و آنها را با «ای مهربان» شروع می کند. در طول اتوبیوگرافی ما متوجه می شویم که این مهربان، یک مرد است، مسن است و احتمالا قلب اش را عمل کرده و در ایران نیست و یک کمی هم بداخلاق است. خانم بهبهانی با ابهامی که در مورد این شخص ایجاد می کند، در واقع ایهام شاعرانه بوجود می آورد، اما در این میان در جایی که می‌خواهد خودش را نقد کند، از شخصی به نام مدعی فضول استفاده می کند که در واقع این فضول نیز بخشی دیگر از خانم بهبهانی است. در واقع او در جاهایی که می خواهد در این اتوبیوگرافی خودش را نقد کند یا یک چیزی جالب بگوید از این مدعی فضول استفاده می کند. به این ترتیب یک بخش دیگر از روحیه خانم بهبهانی از طریق این شخصیت رو می آید و به این صورت قصه اش را دل انگیز می کند.»او بخشی هایی از این کتاب را برای حاضران در جلسه بازگو کرد.

تصویر

روح انگیز کراچی، شاعر و پژوهشگر ادبیات زنان نیز دیگر سخنران این مراسم است .که از ویژگی های شعر سیمین سخن می گوید . او سیمین را غزل سرایی می داند که در زمان خود و در زمانی که شعر نیمایی رو به رشد بود و غزل خریداری نداشت راهش را ادامه داد و شعر خوب را به همه نشان داد .

کراچی سپس به ویژگی های سیمین بهبهانی می پردازد: «نخستین ویژگی ارزشمند وی توجه به مشکلات زن ایرانی است. سیمین دغدغه سرنوشت زن ایرانی را داشت. نوگرایی در غزل هم به لحاظ ساختار و هم به لحاظ محتوا دوین ویژگی شعر اوست . »

صداقت سیمین بهبهانی در سروده هایش از دیگر ویژگی هایی است که او به آن اشاره می کند: «از دیگر ویژگی‌های شعر او صداقت کلام بود. او زنی شاعر بود با تمام تجربه‌های شخصی،خصوصی و اجتماعی که با کلامی صمیمی زندگی خود را می سرود. شاعری عاشق، معلمی دانا و فعالی اجتماعی و مادری به تمام بود.»

شخصیت فراگیر و مسوول سیمین بهبهانی

نرگس محمدی دیگر فعال جنبش زنان اما از شخصیت فراگیرو مسوولیت پذیرسیمین بهبهانی سخن گفت. شخصیتی منشور مانند، چرا که به عقیده او سیمین فقط یک شاعر،فعال اجتماعی، زن یا مادر نبود بلکه او یک دردمند اجتماع بود که از اتفاقات جامعه اش رنج می برد و نسبت به رنجهایی که می دید هم بی تفاوت نبود و به عنوان یک فعال در عرصه اجتماع حاضر می شد و اقدام عملی می کرد .

شهلا اعزازی، جامعه شناس و عضو هیات امنای کتابخانه صدیقه دولت آبادی هم به همین وجه شخصیت سیمین اشاره کرد و با اشاره ای به نثر زیبای خانم بهبهانی در مقاله اش با موضوع تهران قدیم تاکید می کند :«که ایشان با وجود مقام و اعتبارشان در حوزه ادبیات به این جایگاه اکتفا نکرده و عملا در همه کنش ها و فعالیتها و کمپین های جنبش زنان حضور داشتند.»

در ادمه برنامه هیلا صدیقی، شاعرجوان و سارا محمدی اردهالی و با بیان سخنانی کوتاه درباره شخصیت سیمین بهبهانی شعرهای خود را تقدیم بانوی غزل ایران کردند.

تصویر

پوران فرخزاد، شاعر نیز که نماینده اش به جای او در این مراسم حضوریافته بود خاطراتی از وی را در این مراسم خواند .

بانویی که همیشه با ایران ماند

نسرین ستوده دیگر فعال جنبش زنان و حقوقدان نیزدرادامه این مراسم و با اشاره به شخصیت اجتماعی و ادبی سیمین گفت :«سیمین سرنوشت مشترکی با ما داشت او ماند و سرنوشتش را با ایران گره زد و ایران را هرگز ترک کرد.ت اگر او انتخاب می کرد که از ایران برود باز هم همه ما به انتخاب او احترام می گذاشتیم .همچنان که به انتخاب بقیه هموطنان مان در این مورد احترام می گذاریم. ولی سیمین خانم به رغم آزار و اذیت هایی که شد، باز هم در ایران ماند و با مردم در ایران هم سرنوشت شد و در نهایت در همین جا به خاک سپرده شد.»

به گفته او سیمین بانویی به تمام معنا مبارز بود که روش عاری از خشونت را در مبارزه اش پیش گرفت و در همه تجمع های اجتماعی مشارکت آرام و مسالمت آمیز داشت و در برخی از آنها هم به شدت مورد ضرب و شتم قرار گرفت اما باز هم شعر می گفت، اشعاری با قدرت

او ادامه می دهد :«در مبارزه عاری از خشونت فرد مرحله قدرت مداری را پشت سر می گذارد و از راه های مسالمت آمیز به جای استفاده از قدرت با تکیه بر قدرت اجتماعی خود وارد مبارزه می شود. مانند اعتصاب و شرکت در تجمعها و این میراث گرانبهای باقی مانده از سیمین بهبهانی است .»

سیمین بهبهانی، زندان و جنبش سبز

پروین فهیمی، مادر سهراب اعرابی از شهدای جنبش سبز و از اعضای مادران صلح ازدیگر کسانی بود که دلنوشته ای کوتاه را برای سیمین خواند :«از سال 88 با شعرهای سیمین زندگی کردم با شعر هوای گریه دارم، گریه کردم . با چرا رفتی رفتن عزیزان را از این دنیا شکوه کردم، با دوباره می سازمت وطن دوباره امیدوار شدم .»

او ادامه می دهد :«تمامی شعرهایت برایم نمادی از روزهای درد و رنجی است که بر سر ما زنان و مردان ایران زمین آمده است. اما نوید امید در شعر می سازمت وطن، دوباره امید را در رگ هایم به حرکت در می آورد. هیچ ایرانی نیست که با این شعر به هیجان نیاید و آن را با عشق فریاد نزند. من با تمام وجودم این سروده ات را حس می کنم. برای ماندن و توانستن. توانستن آن را مداوم زمزمه می کنم. می سازمت وطن / اگرچه با خشت جان خویش. آری خواهیم ساخت تو را وطن، اگرچه بیش از توان خویش. باور کن سیمین بانو با شعرهایت زندگی می کنم، چون درد و رنج ما در آن نمایان است. تو زنده ای زیرا که رنج درونی ات با اشعارت در هم تنیده شده و در میان مردم رنج دیده ما بسیار شناخته شده و من یکی از همان مردم ام که با اشعارت آرامش می گیرم و داد بیداد را فریاد می زنم. »

در این مراسم شهناز کریم بیگی و اکرم نقابی مادران شهید مصطفی کریم بیگی از شهدای جنبش سبزو سعید زینالی از ناپدید شدگان 18 تیرماه نیز حضور داشتند .

عیسی سحرخیز، روزنامه نگار هم با بیان اینکه سیمین بهبهانی یک کنشگراجتماعی و حقوق بشر بودند ونه یک تماشاگر تاکید کردکه سیمین بهبهانی در زندان هم همیشه با ما همراه بودند.

به گفته او در آخرین کنشی که خانم بهبهانی همراهی نشان داد، کمپینی بود که در جهت لغو اعدام (لگام) به راه افتاد و ایشان نیز فعالانه با آن همراه شد. ایشان ضد خشونت بودند و آن چیزی که او را در جامعه نگه داشته، همین حرکت های مسالمت آمیز ایشان بوده. ما خیلی ها را داشتیم که مانند ایشان حرکت می کردند ولی الان از ایران رفته اند ولی ایشان در این سرزمین در بدترین شرایط ماندند. به ایشان توهین کردند و فشار آوردند ولی او در مملکت خود ماند. در واقع ماندند که دوباره بسازند وطن را. امیدوارم این وطن در آینده هر چه بهتر ساخته شود و همه ما بتوانیم در ساختن آن نقش داشته باشیم.

تصویر

شاعری برای همه مردم

فاطمه راکعی، شاعر و عضو مجمع زنان اصلاح طلب، در این مراسم هم چنین می گوید: «برای کسانی مثل سیمین بهبهانی، مرگ معنا ندارد، زیرا ایشان با شعرش، با آثارش با عشق و شعرهای عاشقانه اش که همیشه شور و عشق آفریده، همواره زنده است و هیچگاه نمی میرد. در واقع او به رغم عدم حضور فیزیکی اش، اما در بین ما همیشه زنده است. »

او با اشاره به مراسم خاک سپاری سیمین هم می گوید :« این مراسم خاکسپاری نشان داد که ایران چندصدایی باید برای هر کسی با هر مرام و مسلک و اعتقاد و تفکری احترام قائل شود. من درمراسم خاکسپاری سیمین بهبهانی در تالار وحدت، شاهد بودم که زنان و مردان با اعتقادات مختلف حضور داشتند، ایرانیان با شعر سیمین زندگی کرده اند. چون او شاعر واقعی بود. شاعر خوب .»

او سپس از حاضران در جلسه خواست که شعر دوباره می سازمت وطن را به یاد سیمین بهبهانی به صورت دسته جمعی بخوانند.

شیوا دولت آبادی روانشناس، عضو هیئت امنای کتابخانه صدیقه دولت آبادی و انجمن حمایت از حقوق کودکان آخرین سخنران این مراسم بود:« بغض من از رفتن سیمین فرو نمی نشیند از تصور این که این زن آغوش مادرانه وگشاده اش برای تک تک ما باز بود . سیمین بهبهانی همان طور که عده بسیاری گفته اند، از تالار وحدت به سوی یک ابدیت ماندنی پرواز کرد، یعنی به خاک سپرده نشده بلکه پرواز کرد و درقلب مردم جاودان شد.»

به گفته او سيمين بهبهانی، فضا و زمانه اش را چنان به تصوير كشيده است كه انگار ديگر لازم نيست كتاب تاريخ را مرور كنيم.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *