مردم‌شناسي جنسيت

مطابق نظريات سنتي بسياري از تفاوت‌هايي كه بين زندگي اجتماعي و شخصي زنان و مردان وجود دارد؛‌محصول شرايط بيولوژيكي است و طبيعت علت اصلي تمام تفاوت‌ها و نابرابري‌ها قلمداد مي‌شود.

مردم‌شناسي به عنوان يك علم ميان رشته‌اي كه به مطالعه تاريخي و تطبيقي گروه‌هاي مخلتف انساني مي‌پردازد؛ يكي از علومي است كه به شكل مشخص با اين باور عاميانه و سطحي مخالفت مي‌كند.

«مردم‌شناسي جنسيت» نام كتابي است كه «اميليا نرسيسانس» استاد مردم‌شناسي دانشكده علوم اجتماعي دانشگاه تهران آن را تأليف كرد است.

فصل‌هاي اول اين كتاب جنسيت و تفاوت‌هاي جنسي را از دوران انسان‌ نماها و بشر شبه ميمون دنبال مي‌كند و آن را در دوران‌هاي مختلف مورد بررسي قرار مي‌دهد.

پژوهش‌هاي مردم‌شناسي غالبا كمك مي‌كنند تا بدانيم كه فرهنگ و شيوه زندگي در عصر حاضر، تنها شيوه و فرهنگ ممكن نيست؛ بلكه در دوران‌هاي مختلف و در مكان‌هاي مختلف بشر به اقتضاء شرايط، نوع معيشت و قرار گرفتن در مرحله‌اي از تكامل، به گونه‌اي خاص زندگي مي‌كرده است.

در اين كتاب به بعضي از قبايل ابتدايي اشاره شده است كه در آن نقش زنان و مردان به گونه‌اي متفاوت با اكثر نقاط دنيا است. اين نمونه‌ها كمك مي‌كنند كه تفاوت‌هاي رفتاري را كه ناشي از نوع تربيت و آموزش و محصول مجموعه‌‌اي از شرايط مخلتف است، را شيوه غالب ندانيم و آن را ذاتي نپنداريم.

نرسيسانس در اين كتاب به نقش اجتماعي زنانه و مردانه در دوران‌هاي تاريخي مختلف مي‌پردازد. اقتدار زن در عصر گرد‌آوري خوراك و افول شخصيت او با پيدايش گاو‌آهن و رونق معيشت كشاورزي است. در اصل نقش اجتماعي كه به زن امكان نمي‌دهد تا كنترل منابع ارزشي را در اختيار داشته باشد؛ قاعدتا براي او منزلت قدرت و اقتدار به ارمغان نمي‌آورد.

در بخش ديگري از كتاب نرسيانس به نحوه پرورش و تربيت دختران و پسران توجه نشان داده است. معمولا بسياري از رفتارهاي كوچك بين گروهي در ميان كودكان و نوجوانان 5 تا 15 ساله، شخصيت و نقش جنسيتي آنها را تعيين مي‌كند. در اين سنين بچه‌ها ترغيب مي‌شوند و حتي مايل‌اند؛ كه با هم‌جنسان خود بازي و گفت‌وگو كنند و به وسيله اين مقالات اوليه با گروه‌ همسالان نحوه رشد شخصيت را تبيين مي‌كند. تفاوت‌ بازي‌هاي پسرانه و دخترانه، نوع كلام، رفتار و نهايتا دنياي رواني آنها علت همين تعاملات اوليه است كه به شدت از سوي جامعه، گروه و خانواده تأييد و تشويق مي‌شود.

بخشي از مطالعات مردم‌شناسي كه از شناخت ساختارهاي گوناگون اجتماعي شكل گرفته است، مطالبعه بر روي ادبيات و زبان يك قوم يا جامعه است. اميليا نرسيانس در اين كتاب بخشي را به مقايسه تطبيقي زنان اختصاص داده است.

تفاوت در نحوه به كارگيري كلمات بين زن و مرد يكي از مواردي است كه به آن پرداخته شده است. نرسيانس به زبان جنسيت زده اشاره مي‌كند و معقتد است: اين زبان معمولا به كاربرد متمايز و بي‌ادبانه‌اي نسبت به جنس ديگر در جامعه منجر مي‌شود. در زبان جنسيت زده زنان در مواجه با برخي مفاهيم دچار از خودبيگانگي و انزوا مي‌شوند؛‌مفاهيمي كه تنها لغات و صفات آن در انحصار مردان قرار دارد.

مثلا «قول مردانه دادن» گويي فقط قولي كه مردان مي‌دهند قابل اعتماد است. يكي ديگر از نكات جالب اين كتاب، پاسخ به اين سوال است كه چه كسي بيشتر صحبت مي‌كند؟

اكثراً تصور مي‌كنيم زنان! در حالي كه مطالعات گوناگون نشان داده است، مردان به واسطه اعتماد به نفس بيشتر در برنامه‌هاي تلويزيوني، سمينارها و جلسات خيلي بيشتر از زنان صحبت مي‌كنند. در كلاس‌هاي درس مردان بيشتر از زنان سوال مي‌پرسند يا اظهار نظر مي‌كنند.

نهايتا زنان در جريان گفت‌وگو به وفاق و همسويي با افكار مصاحب مي‌انديشند. در حالي كه مردان به نمايش قدرت، تسلط و رقابت فكرمي‌كنند.

در پايان اين بخش نرسيانس چندين راهكار و استراتژي براي مشاركت زنان در جلسات گفت‌وگو ارائه كرده است.

در فصل‌هاي بعدي كتاب؛ به نظريات مختلف فمنيستي، پارادايم‌هاي فمنيستي و برخي مباحث جامعه شناختي مثل مفهوم «خود تصميم يافته» هربرت ميد اشاره شده است.

اين كتاب تأليفي است و نرسيانس سعي كرده است پيرامون مفاهيم انسان شناسي به مباحث جنسيتي و تفاوت‌هاي موجود در حاشيه اين جريان بپردازد. نرسيانس در اصل كوشيده تا با گرد‌آوري بخش‌هاي گوناگون، تصويري منسجم از پژوهش‌هاي مردم شناسي راجع به جنسيت ارائه دهد. او سعي كرده است تا از برخي تجربيات و مطالعات شخصي خود نيز در اين كتاب استفاده كند.

مردم ‌شناسي جنسيت، توسط نشر افكار عمومي و با همكاري سازمان ميراث فرهنگي به چاپ رسيده است. اين كتاب در 2200 نسخه و با 214 صفحه به قيمت 2200 تومان به فروش مي‌رسد.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.