سه زن در صدر جشنواره ترانه های شرق

پنجمين جشنواره ترانه های شرق با گزينش ۸ کشور برگزيده از ميان ۳۵ کشور شرکت کننده در بخش مسابقه به کار خود پايان داد.

مقام اول به طور مشترک به دو زن خواننده از ازبکستان و آذربايجان تعلق گرفت. آيگون بايلر خواننده آذری دارای يکی از صداهای استثنايی در جشنواره بود. قدرت و وسعت صدای او و حس عميق که در مقام خوانی آذربايجان آشکار است از امتيازات کار او بود – نمونه ای از “بلبل” های آذربايجان.

نادره پيرمتوا خواننده ازبک از طرازی ديگر است. موسيقی او موسوم به کته اشوله (سرود بزرگ) از موسيقی های محبوب مردم فرغانه است که گرچه از شش مقام متفاوت است اما همانند شش مقام از موسيقی های سنگين و کلاسيک منطقه به شمار می رود.

صدر برگزيدگان مقامهای دوم جشنواره هم از خوانندگان زن بود. اورنا چخار توکچه خواننده مغولستان که ده سالی است به آلمان مهاجرت کرده است چنان که انتظار می رفت با صدای غيرمتعارف خود که خاص مردم کوچ نشين مغولستان است و شباهتی به موسيقی دوبانگه آلتايی ها دارد دل داوران را به دست آورد.

او بالاترين امتياز (4/8) را در ميان سه برگزيده رديف دوم به دست آورد. ايتاليا و کويت هر کدام با 9/7 و 6/6 امتياز از ده، در مقام دوم ايستادند.

هر سه گروه برگزيده از گروههای کوچک و چندنفره جشنواره بودند. اورنا چخار توکچه را تنها ويلون نوازی از مجارستان همراهی می کرد که با سبک مغولی-چينی می نواخت. اورنا تنها برنده ای بود که اعلام کرد جايزه خود را صرف امور خيريه می کند: پروژه کمک به کودکان محروم مغولستان که والدين آنها توانايی پرداخت مخارج تحصيل فرزندانشان را ندارند.

مقام سوم جشنواره نيز به طور مشترک به سه کشور اسرائيل، کره و بنگلادش اختصاص يافت. در حالی که کره و بنگلادش موسيقی ملی خود را ارائه کردند از اسرائيل يک گروه از مسيحيان عرب شرکت کرده بودند که ترکيبی از موسيقی های عربی و آوازهای کليسايی لبنان را عرضه داشتند. در شب اجرای گروه اسرائيل هوا يکباره سرد شده بود و خواننده گروه می گفت که نتوانسته چنانکه بايد هنرنمايی کند. وی پس از گرفتن جايزه فرصت يافت تا در هوای ملايم تر شب آخر سرودهای خود را در ستايش مريم مقدس بازخوانی کند.

يونسکو جايزه ويژه خود را به افغانستان اعطا کرد و هيات ژوری نيز جايزه ويژه خود را به مصر اختصاص داد.

بازندگان بزرگ

گرچه رئيس هيات داوران گفت که انتخاب بهترين از ميان بهترين ها کار بسيار دشواری است اما واقعيت اين است که شماری از گروهها چندان برای مسابقه و رسيدن به مقام خيز برنداشته بودند.

اما از ميان آنها که به ارائه کارهای متفاوت و سنجيده ای پرداختند تا راهی به مقامها بيابند و نيافتند بايد از سه کشور قزاقستان، تبت و ايران ياد کرد.

قزاقستان با يک گروه شش نفره و يک خواننده-نوازنده ترکيب غريبی از ملوديهای غربی و قزاقی ارائه کرد. گرچه بيشتر سازها غربی بودند اما صدای اصلی از دو سه ساز ملی بود خاصه “قيلقابوس” که سازی از رده کمانچه است با صدايی بم و طنينی کوهستانی. تک نوازی سايانا اسمگل از اين ساز چيره دستانه بود؛ سازی که بدنه و اجزايش از چوب درخت قرمز، پوست شتر و موی اسب ساخته می شود. او ساز کوچکی را هم می نواخت که شبيه تخم مرغ بود و از گل ساخته و پخته شده بود. سازی که صدای نی داشت و به گفته خود او “تنها يک اکتاو دارد”.

تبت را تنها يک خواننده نمايندگی می کرد که مجموعه ای از آوازهای کوچ نشينان در ستايش طبيعت ارائه داد. تچونگ که مقيم آمريکاست از آن دست خوانندگانی است که به تنهايی کار يک ارکستر را می کند. چندين ساز غير متعارف نواخت ( لی نی بو، دانيون، پی وانگ) و با صدايی عالی خواند و به رقص خاصی که برگرفته از “رقص حلقه” تبتی هاست و عمدتا به حرکات پا تکيه دارد پرداخت.

گروه صبا که از ايران آمده بود اجرای خوبی از دف و تار و کمانچه و سنتور به همراه آواز و تصنيف ارائه کرد که فاضل جشيدی سرپرست و خواننده گروه خواند. دو ورسيون از بوی جوی موليان (در بيات اصفهان و دشتی)، قطعه سرو خجل و دو ترانه کردی مجموعه اجرای پانزده دقيقه ای گروه بود. مرکب نوازی و رفت و آمد بين سه دستگاه (اصفهان، ابوعطا، دشتی) در وقت فشرده از هنرهای گروه صبا بود. اين گروه در جشنواره چهارم به جايزه اول دست يافت اما در اين جشنواره مقامی نگرفت گرچه از آن تقدير شد.

در حاشيه

برخلاف اعلام اوليه، نوازنده ای از گروه کامکارها در جشنواره شرکت نداشت. تنها هوشنگ کامکار از داوران جشنواره بود که به همراه همسر و دخترش صبا –که خواننده است ولی برنامه ای نداشت- به سمرقند آمده بودند. هوشنگ کامکار در پايان اختتاميه جشنواره در گفتگويی که با او داشتم گفت معيارهای داوران برای انتخاب گروههای برتر، تکنيک، هماهنگی، تنظيم خلاق قطعات، اصالت و کوک سازها بوده است.

هوای سمرقند که در روزهای اول داغ و آفتابی بود يکباره سرد شد و هنرمندان در انتظار رسيدن وقت اجرای خود ناگزير بودند از هر راهی که می يافتند خود را برای چند ساعت در فضای باز ريگستان گرم نگه دارند. فشردگی برنامه های جشنواره و تعداد زياد کشورها باعث طولانی شدن وقت انتظار شده بود.

دو شب از شبهای جشنواره مدت اجراها که معمولا سه ساعت است تا شش ساعت نيز به طول انجاميد. رقصندگان هند که برای اجرای برنامه خارج از مسابقه دعوت شده بودند نتوانستند هيچ فرصتی برای ارائه هنر خود پيدا کنند در حالی که دو شب، تمام وقت در ايوان مدرسه شيردار ريگستان با لباس آماده به انتظار نشستند.

برخی ديگر از گروههای خارج مسابقه نيز اجراهای نيمه شب ترتيب دادند و تنها مهمانانی که فرصت کافی داشتند توانستند در اين اجراها شرکت کنند.

در اين ميان شگفتی جشنواره ارائه برنامه رقصی از يک گروه آمريکايی موسوم به “کمپانی رقص جاده ابريشم” بود که به هماوردی با رقصندگان ازبک و تاجيک پرداختند و چهار رقص مختلف از نواحی آسيای ميانه را به خوبی اجرا کردند. اين دومين گروه آمريکايی در جشنواره بود که به ارائه رقص های منطقه می پرداخت. گروه نخست در شب اول رقص ايرانی عرضه کرد. لورل ويکتوريا گری سرپرست گروه رقص جاده ابريشم نيز می گفت که اين گروه در حال تمرين برای ارائه برنامه رقصی بر اساس هفت پيکر نظامی است.

منبع:بي بي سي

مهدی جامی

از محل برگزاری جشنواره در سمرقند

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.