دستمزد زنان فروشنده قاعده‌اي ندارد

فريده غائب :در هيچ جاي قانون گفته نشده كه حقوق و دستمزد مردان بايد بالاتر از زنان باشد و يا هيچ‌نكته‌اي كه حاوي پايين‌تر بودن دستمزد زنان نسبت به مردان باشد، وجود ندارد.

اما عرف به گونهء ديگري است. به ويژه عرف قشر فروشنده و رابطه‌شان با كارفرما. به سراغ قـشـر فـروشنـده كـه مـي‌روي، مـي‌بينـي دستمزدهايشان از قاعده‌اي پيروي نمي‌كند. اين سـليقهء كارفرما و صاحب‌مغازه است كه دستمزدها و حتي جنس نيروي كارش را تعيين مي‌كند.

كارفرمايي در يكي از پاساژهاي كرج ترجيح مي‌دهد از نيروي كار دختران جوان استفاده كند چرا كه به قول خودش دختر «چرا» در كارش ندارد. هرچه به آن‌ها دستمزد بدهد، مي‌پذيرند و حرف‌شنوتر هستند.

در اين مغازه دو دختر و يك پسر با ساعت كاري مشابه كار مي‌كنند. از ساعت 9 صبح تا 10 شب. حاصل دستمزد دو دختر روي هم رفته باز هم كمتر از حقوق پسر 20 ساله است. هر كدام از دختران ماهانه 40 هزار تومان مي‌گيرند و پسر در ماه 100 هزار تومان دستمزد دريافت مي‌كند. پسرك رو به من مي‌گويد: «خانم! حتمائ بنويسيد كه دختران بازار كار را خراب كرده‌‌اند.» و ادامه مي‌دهد: «دختران در اين صنف (فروشنده) به خـاطر كم‌توقعي و نيز به دوش نكشيدن مسؤوليت خانه به حداقل دستمزدها رضايت مي‌دهند.»

اين در حالي است كه منصور، صاحب مغازهء پوشاك در خيابان وليعصر نظر ديگري دربارهء فروشندگان زن دارد.

به گفتهء او زنان به خاطر جثهء ضعيف‌ترشان مثل يك مرد نمي‌توانند كار كنند و به همين خاطر حقوق پايين‌تري مي‌گيرند.

تلفن زنگ مي‌زند و در همين زمان زن جواني كه صاحب كارش با تلفن حرف مي‌زند، آرام مي‌گويد: «در عوض چون اين‌جا فروشگاه لباس زنانه است ما در جذب مشتري موفق‌تر از همكار مرد عمل مي‌كنيم. اما اين ديده نمي‌شود. چون فقط كارهاي سخت و بدني است كه به چشم مي‌آيد.»

در عرف قشر فروشنده چيزهايي جا افتاده كه مغاير با قانون كار است.

به عنوان مثال مي‌گويند زنان به خاطر اين كه مسؤوليت خانه را برعهده ندارند، حقوق كمتري دريافت كنند و يا به دليل اين كه نمي‌توانند اجناس را جابه‌جا كنند بنابراين بالاتر بودن دستمزد همكاران مرد را بايد بپذيرند.

دختري با ظاهري مدرن در يكي از فروشگاه‌هاي كيف و كفش همين خيابان فروشندگي مي‌كند. وقتي از او مي‌پرسم كه چرا تا به حال به خاطر پايين‌تر بودن دستمزدش اعتراضي به كارفرمايش نكرده است، با لحني كه بوي بي‌اعتنايي مي‌داد، گفت: «نه، تا به حال اعتراض نكرده‌ام. چون وضعيت زنان فروشنده در همهء مغازه‌هاي اين راسته همين طور است.»

و همه چيز را سپرد به اين كه چون همه اين گونه‌اند پس دليلي بر وجود بي‌عدالتي و ظلم نيست.

به فروشگاه‌هاي ديگر سر مي‌زنم و صداي متفاوتي از دل دختران و زنان را مي‌شنوم.

ليلاي 24 ساله چندين سال است كه در يكي از مغازه‌هاي پوشاك اين راسته فروشندگي مي‌كند. از اين كه بيمه است راضي به نظر مي‌رسد و سعي مي‌كند بقيهء دشواري‌هاي اين شغل را به دوش بكشد و ساكت بماند. او براي كار از ساعت 10 صبح تا 10 شب ماهانه 80 هزار تومان مي‌گيرد. بدون روز تعطيلي و مرخصي. هرچند همكار مرد ليلا نيز وضعيتي مشابه او دارد. از او مي‌پرسم كه بزرگ‌ترين دغدغهء يك زن فروشنده چيست؟ زل مي‌زند به چشم‌هايم و با بغضي فروخورده مي‌گويد: «ناامني بزرگ‌ترين نگراني‌ام است. فقط كافي است كمي بخندم تا ناامني را بيشتر حس كنم…»

ليلا به خاطر كار در اين مغازه خوشحال است، چون كارفرمايش تفاوتي بين او و همكار مردش قايل نيست و دايمائ در حرف‌هايش تاكيد مي‌كند كه فضاي باز مغازه احساس آرامش بيشتري به او مي‌دهد.

به سراغ كارفرمايي مي‌روم كه زني در فروشگاهش مشغول به كار نيست. او معتقد است مردان به دليل اين كه تعلقات خارج از كارشان كم است، ‌بيشتر و با كيفيت‌تر كار مي‌كنند، در حالي كه زنان توجهشان به خانواده و فرزندانشان بيشتر است و مرخصي بيشتري طلب مي‌كنند.

آنچه از ظاهر اين وضعيت پيداست قوي‌تر بودن عرف از قانون است. در اين صنف به نيروي كار زن به عنوان نيرويي فصلي، مقطعي و يا كم توان نگريسته مي‌شود و براساس سليقه‌هاي شخصي حقوقي نوشته مي‌شود. در حالي كه فريده غيرت، حقوقدان نيز اين مساله را تاييد مي‌كند و مي‌گويد: «متاسفانه در بخش خصوصي دستمزدها بسته به تشخيص كارفرماست و نه قانون كار. در اين بخش تحت عناوين مختلف مثل كارگر شايسته، پاداش اضافي و… به مردان بيش از زنان حقوق تعلق مي‌گيرد.»

ظاهرائ هيچ تشكلي نيز براي حمايت از قشر فـروشنده وجود ندارد. نمي‌دانم چرا خود فروشندگان نيز براي دستيابي به مطالباتشان اقدامي نمي‌كنند. شايد به قول علي 27 ساله، صدايشان به جايي نمي‌رسد. چون اين شغل بيشتر به عنوان شغلي مقطعي و فصلي شناخته مي‌شود و فروشندگاني كه حرفهء ثابت‌شان فروشندگي است، خود را بي‌نياز از ايجاد تشكل صنفي مي‌دانند

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.