زنان روستايي در تحقيقات ناديده گرفته مي‌شوند

سرمايه :زنان به طور متوسط 50 درصد از توليدات كشاورزي را برعهده دارند اما فقط توانسته‌اند پنج درصد از منابع آموزش‌ها و تعليمات ترويجي را به خود اختصاص دهند.»

اين بخشي از يافته‌هاي محمدحسين عمادي، پژوهشگر در مسايل توسعهء روستايي است. او در تحقيقي تحليلي به اين موضوع پرداخته كه چرا نقش زنان در روند توسعهء روستايي و نيز در پژوهش‌هاي مربوط به اين حوزه مورد غفلت واقع شده است.

اين محقق در ريشه‌يابي غفلت از پرداختن به نقش زنان روستايي در روند توسعه معتقد است: «فعاليت‌هاي مهم زنان در نقش همسر و مادر خانواده توسط محققان در مراكز تحقيقاتي ناديده انگاشته مي‌شود و به عنوان يك فعاليت مثبت و سازنده تلقي نمي‌شود و صرفا به عنوان تكاليف از قبل تعيين شده و موظف زنان پنداشته مي‌شود.»

به گفتهء او همواره آن بخش از فعاليت‌هاي مهم زنان در علوم اقتصادي و اجتماعي مورد توجه و دقت قرار گرفته است كه در اقتصاد ملي و خارج از منزل ظهور داشته است، اين در حالي است كه تحولات سه دههء اخير علم اقتصاد، شاهد ظهور «اقتصاد نهادي» بوده است; علمي كه به دليل پرداختن به نهاد خانواده، بسياري از ابعاد ناديده گرفته شدهء زنان را در اقتصاد خانواده مورد بازبيني قرار داده است.

او همچنين اعتقاد دارد كه در مراحل اخذ اطلاعات و آمار، عمدتا مردان مورد سوال قرار گرفته‌اند و طبعا بيش‌تر فعاليت‌هايي انعكاس داده شده كه توسط مردان انجام شده است.

در تحليل ديگري كه محمدحسين عمادي از ناديده گرفته شدن زنان در تحقيقات روستايي ارايه مي‌دهد به شناخته شدن مردان به عنوان سرپرست خانوار اشاره كرده است: «در بسياري از كشورها، مردان به عنوان سرپرست خانواده تلقي مي‌شوند و مالكان زمين و اراضي كشاورزي نيز آنان هستند. بنابراين همهء فعاليت‌هاي توليدي به عنوان فعاليت‌هاي روساي خانواده و مردان تلقي مي‌شود و يك تجزيه و تحليل دقيق و تفكيكي از سوي محققان به عمل نيامده است تا از اين طريق بتوان سهم و نقش زنان را به طور مشخص و آماري بيان كرد.»

نويسنده در بخش ديگري از يافته‌هاي تحقيقاتش نداشتن قدرت را يادآوري مي‌كند: «زنان عمدتا قدرت سياسي و اجتماعي لازم را در مناطق روستايي نداشته‌اند و همين امر باعث كمرنگ شدن نقش آنان در انعكاس فعاليت‌هاي آن‌ها شده و در نهايت به چشم‌پوشي از نقش حياتي و اساسي آنان در فعاليت‌هاي توسعه انجاميده است.»

سازمان‌ها و دولت‌هايي كه متولي انتقال خدمات زيربنايي و تسهيلات به مناطق روستايي هستند، ويژگي‌هاي زنان را نشناخته‌اند. اين هم يكي ديگر از عواملي است كه عمادي با اشاره به آن مي‌نويسد: «سازمان‌ها و دولت‌ها به دليل عدم شناخت ويژگي‌هاي زنان، آنان را در فعاليت‌ها و اقدامات توسعه ناديده گرفته‌اند. هرچند بسياري از سازمان‌هاي بين‌المللي و سازمان‌هاي متولي امر توسعه در مناطق روستايي-اعم از دولتي و غيردولتي-عامل عدم مشاركت زنان در فعاليت‌هاي توسعه را ساختار فرهنگي و اجتماعي اين جوامع دانسته‌اند و بر اين باورند كه وجود عوامل فرهنگي، اجتماعي و سنتي است كه مانع ارتباط مستمر و دسترسي زنان به كمك‌هاي مربوط به توسعه مي‌شود.»

عمادي در بخشي از اين پژوهش مروري بر سمت‌گيري پژوهش و اجرا در زمينهء مسايل زنان در ايران داشته است. او سمت‌گيري‌هاي پژوهشي را در پنج دسته ارايه مي‌دهد. دستهء اول بسياري از تحقيقاتي كه مجموعه‌اي از مطالعات تاريخي در ارتباط با نقش زنان در فعاليت‌هاي اقتصادي، سياسي و روند تحول نقش زنان در زمينه‌هاي متعدد را شامل مي‌شود.

دستهء دوم از مطالعات و پژوهش‌ها، شامل مطالب فقهي و اسلامي است كه دربارهء وظايف زنان در جامعه و خانواده مطرح شده‌اند. در دستهء سوم از مطالعات هم سعي شده تا تصويري روشن از نقش و ميزان حضور زنان در عرصه‌هاي سياسي، اجتماعي و اقتصادي در مقايسه با مردان ارايه شود.

چهارمين دسته از مطالعات، پژوهش‌هاي حقوقي است و آخرين دسته پژوهش‌هايي است كه سعي دارند اشكال و صورتعاوني‌ها و مشاركت‌هاي اقتصادي و اجتماعي زنان روستايي را در طول تاريخ نشان دهند.

اين محقق با ارايهء اين تحليل‌ها به اين نتيجه مي‌رسد كه در نگرش به امور زنان روستايي در ايران بايد تحولاتي رخ دهد: «با توجه به پيچيدگي‌هاي خاص مشاركت زنان در روند تحول و توسعهء روستايي، دستگاه‌هاي اجرايي نيازمند تحقيقاتي هستند كه يك تصوير واقعي، شفاف و همه‌جانبه از واقعيت موجود زندگي زنان روستايي از ديدگاه خودشان منعكس كند.» همچنين شاخص اشتغال زنان در بيش‌تر مطالعات آن دسته از فعاليت‌هايي است كه منجر به درآمد مي‌شود. عمادي با اشاره به اين نكته معتقد است كه فعاليت‌هاي درون منزل و فعاليت‌هاي كشاورزي معيشتي بايد به حساب بيايند.

او همچنين در بخش ديگري از تحليل‌هايش به نكاتي اشاره مي‌كند كه تاكنون در تحقيقات روستايي ناديده گرفته مي‌شدند: «تحقيق دربارهء فعاليت‌هاي درون منزل و فعاليت‌هاي خانوادگي زنان روستايي ضروري است چرا كه از اين طريق به‌فرآيند تخصيص اوقات و منابع در درون منزل پرداخته مي‌شود و از طريق تهيهء «چرخهء كار و زمان» ويژهء زنان روستايي، تصويري شفاف‌تر از واقعيت موجود در فعاليت‌هاي خانوادگي زنان به دست مي‌آيد.»

توجه به «سازمان‌هاي سنتي تشكل زنان» از ديگر نكاتي است كه مدنظر اين محقق قرار گرفته است; اين‌كه در نظام كشاورزي سنتي، سهم زنان و نقش نهفتهء آنان در بهره‌برداري‌هاي خانوادگي بايد مشخص شود.

از جمله روش‌هاي تحقيق، در حوزهء نقش زنان روستايي كه اين محقق پيشنهاد مي‌‌كند، روش‌هاي تحقيق مشاركتي توسط خود زنان است چرا كه بااين روش مسايل زنان و اولويت‌هاي آن‌ها از ديدگاه خود زنان مدنظر قرار مي‌گيرد.

به اعتقاد عمادي، نتايج اين‌گونه تحقيقات نشان مي‌دهد كه مشاركت زنان در فعاليت‌هاي اجتماعي توسعه به حذف چه سهمي از فعاليت‌هاي كنوني زنان در زندگي روزمره خواهد انجاميد و چه بخشي از فعاليت‌هاي كنوني آنان كمرنگ‌تر خواهد شد. اين مطالعات از يك سو، ميزان و سهم فعاليت‌هايي را مشخص مي‌كند كه مي‌توان با معرفي فن‌آوري‌هاي نوين، سهم اين فعاليت‌ها را كاهش داد و از سوي ديگر، روش‌هاي مناسب جهت آموزش‌هاي رسمي و غيررسمي را به زنان تعيين مي‌كند.

موضوع ديگري كه تاكنون دربارهء تحقيقات مورد كم‌توجهي قرار گرفته تاثير معرفي كشاورزي تجاري و فن‌آوري‌هاي مختلف بر زندگي زنان و تسهيل فعاليت‌هاي روزمرهء آن‌هاست. به عقيدهء نگارنده، بيش‌تر فن‌آوري‌هاي معرفي شده به جوامع سنتي و روستايي به كمك مردان آمده و زندگي آنان را در مقايسه با زنان ساده‌تر كرده است. اختراع اسلحه، نقش امنيتي مردان را در جوامع روستايي و عشايري بسيار ساده‌تر كرده است. همچنين ابزار و فنون جديد كشاورزي عمدتا به كمك مردان آمده و به طور كلي فعاليت‌هاي اقتصادي را تسهيل كرده‌اند و فعاليت‌هاي درون منزل، اعم از نگهداري كودكان، جمع‌آوري سوخت و چوب، حمل آب، پخت غذا، فرآوري غذا، بازاريابي محصولات، نگهداري حيوانات اهلي و مهم‌تر از آن‌ها صنايع دستي را كم‌تر تحت تاثير قرار داده است.

محمدحسين عمادي كه دكتراي رشتهء سيستم‌ها و توسعهء روستايي دارد، معتقد است كه ميدان دادن به زنان در فرآيند تصميم‌گيري نه تنها باعث افزايش مشاركت آنان خواهد شد، بلكه باعث تحول و رشد شخصيتي آن‌ها مي‌شود و روند تصميم‌گيري يك سويهء دستگاه‌هاي اجرايي را نيز تصحيح مي‌‌كند.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.