زنان نيمي از كارگران كوره پزخانه ها هستند

کانون زنان ایرانی

باران محمدی

داستان همه برج هاي جهان از يك نقطه آغاز مي شود، … كوره پزخانه. و اين داستان حكايت روزهاي خاكستري كارگراني است كه با رنج و محنت و از روي اجبار خشت ها را به آجر تبديل مي كنند.

15 كيلومتر دورتر از جنوب شرق تهران، جايي ميان زباله و دود، خاك و خاكستر اجتماعي از كوره هاي سر به فلك كشيده در وسعتي بيش از 120 هكتار خودنمايي مي كند. بيش تر كه دقت مي كني يك كوره را مي بيني كه در وسط زميني به وسعت بيش از سه هكتار قرار گرفته است. وسعت اين زمين ها گاهي به هشت هكتار هم مي رسد كه توسط ديوارهايي از هم جدا شده است و از آن سوي ديوار، محيط پيراموني كوره پزخانه ديگر شروع مي شود.
اينجا محمودآباد است، انتهاي جاده خاوران، نزديك خاورشهر.

17 كارگاه كوره پزخانه با قدمت بيش از 50 سال كه اكنون با قطع 60 روزه گاز در ارتفاع پايين دست جاده خاوران آرام گرفته اند.

روبه روي كوره پزخانه مكان هايي براي زندگي كارگران تعبيه شده است، در محمودآباد اين مكان ها در دو طبقه مجزا (هم سطح و فوقاني) حوالي محوطه ميدان كوره پزخانه قرار مي گيرند. اين مكان ها متشكل از 10 الي 15 آلونكي است كه با پارچه هاي مندرس و پتوهاي سربازي پوشيده شده است. آلونك ها در راهروهايي باريك با سقف ريخته و خشت نما و كابل هاي برق آويزان از هر سو در يك رديف به گونه اي قرار گرفته اند كه باد از هر سو درهاي آن را به هم مي پيچاند. آلونك ها اتاق هايي 9 متري هستند كه از دو الي 12 نفر در آن زندگي مي كنند كه معمولا توسط استادكارها در اختيار خانواده ها قرار مي گيرد. كف راهرو تنها نقطه اي از مكان كوره پزخانه است كه با موزاييك فرش شده و خارج از راهرو جز گل و لاي چيز ديگري نمي بيني.

نرده هاي آهني، پنجره هاي آلونك ها را تشكيل مي دهند و فضاي باز روبه روي آن ها كه توسط ستون هايي آجري از يكديگر جدا شده است اين امكان را مي دهد كه از آنجا محيط اطراف كوره پزخانه را به تماشا بنشيني.

راننده، كمك راننده، كوره چين، سركارگر، كوره سوز، آجردار، چرخكش، انبارزن، قالب كش، گل ساز، قالب دار، كمك كوره سوز، زغال كش، بار جمع كن، عمله مزدي، پاچرخكش، منشي و دفتردار از جمله شغل هاي موجود در يك كوره پزخانه است.

30درصد كارگران يك كوره پزخانه سنتي، دايمي و 70 درصد آن فصلي هستند، قالب كش، گل ساز، بار جمع كن و قالب دار شغل هايي است كه كارگران فصلي مي توانند داشته باشند.

كارگران فصلي، هزاري خشت مي زنند، يعني هر يك هزار قالب خشت كه تحويل كارفرما مي دهند دستمزد مي گيرند. تا سال گذشته كارفرمايان براي هر هزار خشت پنج هزار تومان به كارگران مي دادند اما امسال با گران شدن آجر اين دستمزد تا مرز 9 هزار تومان هم رسيد. هر خشت آجر دو كيلو است اما به دليل اين كه كارفرماها آجرها را تني مي فروشند و كارگران را مجبور مي كنند كه هر خشت را دوكيلو و نيم بگيرند .

پيمان دسته جمعي كارگران كوره پزخانه كه در قالب فصل هفتم قانون كار با حضور نمايندگان كارگري و كارفرمايي و مسوولان وزارت كار تدوين شده، كارفرمايان را مجاب كرده كه از هر چهارنفر كارگري كه به خدمت مي گيرند يك نفر آنان زن باشد اما در حال حاضر از هر دو كارگر كوره پزخانه يك نفر آن زن است.

طبق اين پيمان زنان تنها مي توانند بار جمع كن باشند اما در حال حاضر به جز گل ساز، زنان در مشاغل «قالب كشي» و «قالب داري» نيز به كار گرفته مي شوند. كوره چين و كوره سوز استاد همه كارگران كوره پزخانه است و قالب دارها حداكثر 16 ساعت و حداقل12 ساعت بايد كار كنند. در هر حال كارگران در اين كوره ها مشغول به كار مي شوند اما زمان حضور بازرسان سازمان تامين اجتماعي تنها نام عده محدودي از آنان در فهرست بيمه اي اين سازمان قرار مي گيرد.به گفته رييس انجمن هاي صنفي كارگران كارخانجات آجرسازي، زماني كه بازرسان اين سازمان براي بازرسي مراجعه مي كنند برخي كارفرمايان كارگران را مجبور كرده اند كه از چشم بازرسان خود را پنهان کنند. در غير اين صورت اين كارگران اخراج مي شوند.

از هر خانواده تنها يك نفر بيمه مي شود

غلامرضا عباسي مي گويد:«بيش تر كارگران فصلي با اعضاي خانواده خود به كوره پزخانه ها مهاجرت مي كنند و به كار گرفته مي شوند اما متاسفانه در فهرست بيمه تامين اجتماعي تنها يك نفر از هر خانواده بيمه مي شود.»

او خاطرنشان مي كند: «طبق پيمان دسته جمعي كارگران كوره پزخانه، اين كارگران بايد هفت ساعت و 20 دقيقه كار كنند اما در حال حاضر شرايط به گونه اي است كه ساعت كار می كنند.»

او ادامه مي دهد:«در پنج سال گذشته ركود در بسياري در كوره پزخانه ها حاكم بود و كارفرما هر چه توليد مي كرد نمي توانست توليدات خود را به نرخ معمول به فروش برساند و مجبور به فروش آن به زير نرخ معمول بود يعني اگر قيمت هر تن آجر 12 هزار تومان تمام مي شد، آن را 9 هزار تومان مي فروخت و همین موضوع روی دستمزد کارگران اثر منفی گذاشت.»

دولت نظارتي بر كوره پزخانه ها ندارد

«بر اساس مفاد پيمان دسته جمعي كارگران كوره پزخانه ، كارفرما بايد به هر چهار نفر يك اتاق 12 متري و به هر خانوار چهارنفره يك آشپزخانه بدهد.»

اوايل انقلاب كه نظارت دولت بيش تر بود اين گونه اقدامات صورت مي گرفت اما در حال حاضر آشپزخانه از محل زندگي كارگران حذف شد و نظم و انضباط در خصوص دسته بندي افراد نيز از بين رفته است.»

رييس انجمن هاي صنفي كارگران كارخانجات آجرسازي با بيان مطلب فوق يادآوري مي كند:«رختشويخانه، حمام و سرويس هاي بهداشتي كه بر اساس مفاد پيمان دسته جمعي بايد با ضوابط خاص و تعيين شده در اختيار كارگران قرار مي گرفت نيز حذف شده است.»

عباسي مي گويد:«در حال حاضر نه تنها سرويس هاي بهداشتي و حمام براي كارگران احداث نشده است بلكه حتي شرايط اوايل انقلاب نيز حفظ نشده و روز به روز شرايط بهداشتي اين كارگران در حال وخيم تر شدن است.»

دستمزدها منصفانه نيست

مشكلات بيمه اي كارگران، عدم پرداخت حق بيمه توسط كارفرمايان و نبود ثبات در پرداخت دستمزدها از جمله مشكلات اصلي كارگران كوره پزخانه است. عباسي مي گويد:«ماه گذشته كارگري كه 40 سال از عمرش را در كوره پزخانه كار كرده بود به علت بيماري فوت كرد اما به دليل اين كه كارفرما حق بيمه او را به صورت منظم پرداخت نكرده بود هيچ مستمري اي به خانواده اين كارگر تعلق نگرفت.»

محمودآباد بهشت كارگران كوره پزخانه

در حال حاضر كوره پزخانه هاي استان تهران در شش منطقه دسته بندي شده اند كه اين شش منطقه داراي تشكلات كارگري نيز هستند. مناطق پاكدشت، قرچك و پيشوا و جوادآباد، محمودآباد (در جاده خاوران)، اسماعيل آباد (دولت خان)، يافت آباد و شمس آباد شش منطقه موجود مي باشند. به گفته عباسي، رييس انجمن هاي صنفي كارگران كارخانجات آجرسازي محمودآباد در جاده خاوران، بهشت كارگران كوره پزخانه است چرا كه در ديگر مناطق اتاق ها شبيه اصطبل هايي است كه در آن همه جور كارگر يافت مي شود؛ زن باردار، كودك دو ساله، جوان 25 ساله، پيرزن و پيرمرد 60 الي 70 ساله اما در آجرسازی محمود آباد وضع تا حدی بهتر است.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *