80 سال هشت مارس ایرانی

كانون زنان ايراني_ زينب پيغمبرزاده :بزرگداشت 8 مارس درغرب ،قدمتی یک قرنه دارد و سال هاست که در بیشتر نقاط دنیا مسائل زنان در این روز،مطرح می شود. در این مقاله به تلاش های زنان ایرانی برای مطرح کردن مسائل شان در این روز و فراز و نشیب هایش می پردازیم .

دوره مشروطه ، آغاز یک راه

این”جمعیت پیک سعادت نسوان” بود که حدود سال 1300،برای اولین بار در ایران ، 8 مارس را به عنوان روز جهانی زن به رسمیت شناخت و مراسمی را در رشت برگزار کرد.(ناهید ، 1360 :113) این سازمان یکی از دهها سازمان زنانی بود که پس از مشروطه با هدف آگاه سازی زنان از طریق تاسیس مدارس دخترانه و انتشار نشریه ،شکل گرفت . “جمعیت پیک سعادت نسوان” شامل گروهی از زنان چپ گیلان بود که کلاس های اکابر ، دبستان ، کتابخانه و قرائتخانه ای را برای زنان رشت و انزلی ایجاد کرده بودند و نشریه پیک سعادت نسوان را نیز منتشر می ساختند. این جمعیت مراسم 8 مارس را چند سال پیاپی برگزار کرد. در دوره رضاشاه موسسان آن نیز مانند بسیاری دیگر از فعالین زن ،به زندان افتادند. (ساناساریان ،1384: 63 )

سازمان بیداری زنان هم که انشعابی از جمعیت نسوان وطنخواه بود ، در سال 1306 با “نمایش دختر قربانی” (نمایشنامه ای از میرزاده عشقی) 8 مارس را گرامی داشت . در آن زمان حضور زنان در سالن های تئاتر و سینما ممنوع بود، بنابراین، این نمایش اولین نمایشی بود که برای زنان و به وسیله زنان ترتیب داده می شد . این نمایش با هدف جمع آوری کمک مالی ،برای انتشار مجله نسوان وطنخواه و برگزاری کلاس های اکابر برای زنان بزرگسال ،در منزل نورالهدی منگنه یکی از اعضای این انجمن برگزار شد و بلیط های آن به نام کارت عروسی چاپ و فروخته شد. اداره نظمیه سعی کرد مراسم را بر هم بزند و اراذل و اوباش نیز به زنان شرکت کننده در نمایش توهین می کردند .(بامداد ، 56)

انقلاب و تبعید به حوزه خصوصی

8 مارس 1357 زنان بسیاری در اعتراض به لغو قانون حمایت از خانواده ، منع قضاوت زنان و حجاب اجباری در تهران و برخی شهرستان ها به خیابان ها آمدند. ( اردلان ، 1380 : 165) پس از به خشونت کشانده شدن اولین 8 مارس بعد از انقلاب ، برای سال ها 8 مارس به حوزه خصوصی تبعید شد.در سراسر دهه 60 ، 8 مارس در محافل مطالعاتی فعالین زن و در خانه ها گرامی داشته می شد. این وضعیت تا روی دوره اصلاحات ادامه یافت.درعوض روز تولد حضرت زهرا به عنوان روز رسمی زن،ترویج شد..سال گذشته نیز،روز تولد حضرت معصومه ، روز دختر نامیده شد. استدلالشان هم این بود که ایشان باکره از دنیا رفته اند. در روز زن جمهوری اسلامی ،معمولاحرفی از مشکلات زنان در میان نیست، بلکه مدام ضرورت فداکاری و از خودگذشتگی زنان، به آنها یادآوری می شود.

بازگشت به حوزه عمومی در اواخر دهه 70

سال 1378 ، 8 مارس پس از سال ها دوباره در یک مکان عمومی برگزار شد .این مراسم هرچند توسط گروههای مختلف زنان برگزارمی شد ، اما به دلیل ضرورت اخذ مجوز توسط انجمنی رسمی، نشر توسعه و نشر روشنگران و مطالعات زنان ، مسئولیت آن را بر عهده گرفتند.

سال بعد “مرکز فرهنگی زنان ” به عنوان یکی از اولین سازمان های غیر دولتی زنان در دوره اصلاحات ، 8 مارس را در خانه هنرمندان برگزار کرد. این برنامه که به شیوه ای زنانه و غیرمتمرکز برگزار می شد ، شامل اجرای موزیک مترویی در راهروها به وسیله دختران جوان، نمایشگاه نقاشی زنان هنرمند ، تجلیل از زنانی که موفق شده اند زندگی شان را تغییر دهند ، سخنرانی فعالین زن ، پخش فیلم های کوتاه ، فروش کارت پستال هایی خطاب به نمایندگان مجلس برای اعتراض به قوانین ضد زن ، توماری مبنی بر درخواست از دولت برای پیوستن به کنوانسیون رفع تبعیض علیه زنان و … بود. البته این کارناوال زنانه با موانع بسیاری هم روبرو شد .در آخرین لحظات از پخش فیلم ها جلوگیری به عمل آمد،دستور داده شد نام مرکز فرهنگی زنان از پلاکاردها حذف شود و.. .( احمدی خراسانی ، 1380 :208-220)

دهه 80 ، فتح خیابان و ریشه دواندن در دانشگاه

سال 1381 ، 8 مارس به جایگاه واقعی خود – خیابان ـ بازگشت . همزمان با تدارک حمله آمریکا به عراق مرکز فرهنگی زنان یک میتینگ اعتراضی در پارک لاله با اخذ مجوز از استانداری تهران ،برگزار کرد.این تجمع به دستور نیروی انتظامی به جای دور استخر به محل آمفی تئاتر سرباز پارک لاله تغییر مکان یافت و تحت کنترل شدید پلیس برگزار شد. تظاهرات کنندگان پلاکاردهایی با مضمون صلح در جهان ، برابری حقوق زنان و دموکراسی در ایران در دست داشتند.

در ادامه کمپین ” زنان و مردان علیه خشونت تا 8 مارس ” که توسط مرکز فرهنگی زنان آغاز شده بود ، 8 مارس 1382 نیز دوباره در پارک لاله این بار ،با محوریت اعتراض به خشونت علیه زنان برگزار شد. اما تنها چند ساعت پیش از برگزاری تجمع ، مجوز به صورت شفاهی لغو شد . برگزار کنندگان با کپی کردن مجوز در تعداد بسیار به محل برگزاری تجمع رفتند . اما تجمعی که در پی اعتراض به خشونت علیه زنان بود ،به خشونت علیه زنان انجامید و تعدادی از تجمع کنندگان نیز بازداشت شدند. ( همان ، 1385 :19)

پس از آن تجمع 8مارس 1384در پارک دانشجو ، نیز تجمع 1385 مقابل مجلس که با اجماع گروههای مختلف زنان برگزار شدند ، به ضرب و شتم و بازداشت تجمع کنندگان این بار توسط پلیس زن انجامیدند .

اما 8 مارس در سال های اخیرعلی رغم مجوزهایی که باطل می شوند،سخنرانانی که رد صلاحیت می شوند و فیلم هایی که اجازه پخش نمی یابند،با خلاقیت زنانه دانشجویان به هرصورت در دانشگاههای سراسر ایران برگزار می شوند.

در سال 84 در حالی حداقل 6 مراسم دانشجویی 8 مارس برگزار شد که مجوز حداقل 5 مراسم دیگرلغو شدند.(حبیبی ، 1385 : 13 )سال 85 نیز در بسیاری از دانشگاهها گروههای مختلف برای برگزاری این مراسم درخواست مجوز کردند، اما فضایی که بعد از دستگیری فعالین زن ایجاد شد، به لغو مجوز تعدادی ازاین دانشگاهها منجر شد. گروهی دیگر از دانشگاهها نیز از برگزاری هرگونه مراسم در روزهای نزدیک به 8 مارس منع شدند. البته دستگیری تعدادی از سخنرانان عملاً منجر به لغو اجباری برنامه ها از سوی برگزارکنندگان آنها شد. با وجود آنکه مجوز 5 مراسم لغو شد ،حداقل 9 مراسم دیگر برگزار شد.(افضلی و پیغمبرزاده ، 1386 : 26-28)

البته همه این برنامه ها نیز،پس از حذف برخی سخنرانان ، فیلم ها، نمایشگاهها و کارگاههای جانبی و حتی گاهی انتقال از سالن های عمومی به دفاتر تشکل ها اجازه برگزاری یافتند. دانشجویانی که موفق به دریافت مجوز نشدند، نیز سعی کردند با برگزاری تریبون آزاد و تجمع یا پخش بروشور، گل و شیرینی ، این روز را به هم کلاسی هایشان یادآوری کنند.

منابع :

احمدی خراسانی ، نوشین (1380) زنان زیر سایه پدر خوانده ها ،تهران :‌توسعه

اردلان ،پروین (1380) حجاب به روایت تاریخ ، جنس دوم ، شماره 10

افضلی، نسرین و زینب پیغمبرزاده (1386) 8 مارس در دانشگاههای سراسر کشور چه گذشت ؟ ، مجله زنان ، شماره 143

بامداد ، زن ایرانی از انقلاب مشروطیت تا انقلاب سفید ، جلد دوم ،بی تاریخ

حبیبی ، الهه(1385)8 مارس روزنه ای برای ورود مسائل زنان به دانشگاهها ، مجله زنان ،شماره 141

ساناساریان ، الیز(1384)جنبش حقوق زنان در ایران ،ترجمه نوشین احمدی خراسانی ،تهران : اختران

ناهید ، عبدالحسین(1360)زنان ایران در جنبش مشروطه ، تبریز : احیا

بی نام (1385) 8 مارس در ایران بعد از انقلاب ،نامه زن ، شماره پنجم

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *