رده بندی جهانی آزادی مطبوعات ، ايران در رده 166

گزارشگران بدون مرز

در جهان پس از ١١ سپتامبر فقط صلح حافظ آزادی است

گزارشگران بدون مرز اول آبان ماه ١٣٨٧ هفتمين رده‌بندی جهانی آزادی مطبوعات را منتشر کرد.

نه توانمندی اقتصادی که صلح ضامن آزادی مطبوعات در جهان است. اين نتيجه‌گيری اصلی هفتمين رده‌بندی جهانی آزادی مطبوعات گزارشگران بدون مرز است، که اول آبان ماه ١٣٨٧ منتشر شد. اين ردبندی معياری برای سنجش آزادی مطبوعات در ١٧٣ کشور جهان است و هر ساله از سوی گزارشگران بدون مرز منتشر می‌گردد. نتيجه‌گيری ديگر اين رده بندی بازهم درجا زدن سه کشور ترکمنستان (١٧١) کره شمالی (١٧٢) و اريتره (١٧٣) در آخرين رده‌های جدول است. و اينکه رفتار جامعه جهانی با کشورهای اقتدارگرايی چون کوبا (١٦٩) يا چين (١٦٧) برای بدست آوردن نتيجه‌ای مطلوب موثر نبوده است.
جهان پس از ١١ سپتامبر به روشنی ترسيم شده است. دمکراسی‌های بزرگ بی‌ثبات شده و در موضعی تدافعی قرار گرفته‌اند و به‌تدريج فضای آزادی‌ها را کاهش می‌دهند. ديکتاتوری‌های پرقدرت اقتصادی با استفاده از تفرقه در جامعه جهانی و جنگ‌های ويرانگری که به نام مبارزه با تروريسم، به راه افتاده‌اند، اقتدارگرايی خود را با غرور به رخ می‌کشند. تابوهای مذهبی يا سياسی هر سال به کشورهايی که در مسير گسترش آزادی‌ها گام بر می‌دارند بيشتر تحميل می شوند.

در اين وضعيت خفقان عمومی حاکم بر کشورهای بسته جهان، تحت رهبری دشمنان آزادی مطبوعات، با مصونيت کامل آنها از مجازات ادامه دارد. به گونه‌ای که نهادهای بين‌المللی چون سازمان ملل متحد همه‌ی اقتدار خود را بر روی اعضا از دست داده است. اين بحران اما به برخی از کشورهای از نظر اقتصادی ضعيف اين امکان را داده است که که عليرغم همه مصائب به مردمان خود اين حق را بدهند که با دولت خود هم‌نظر نباشند و آنرا بتوانندعلنا اعلام کنند.

جنگ و صلح

جدول رده‌بندی جهانی آزادی مطبوعات محدوده زمانی از اول سپتامبر ٢٠٠٧ تا اول سپتامبر ٢٠٠٨ را در بر می‌گيرد. اين جدول نه تنها جايگاه والای اشغال شده توسط کشورهای اروپايی را در معرض ديد همگان قرار می دهد ( به استثنای زلاند نو و کانادا، ٢٠ رده اول جدول کشورهای اروپايی تشکيل می دهند.) که نمايان‌گر جايگاهی آبرومند برای برخی از کشورهای امريکای مرکزی و کارائيب نيز هست. جامائيکا و کستاريکا در رده های ٢١ و ٢٢ و اسلواکی ٢٠ و مجارستان در رده ٢٣ قرار دارند. کمی بالاتر از سورينام(٢٦) و ترينداد يا توباگو (٢٧) اين کشورهای کوچک کارائيب حتا در مکانی بهتر از فرانسه (٣٥ ) قرار دارند که امسال نيز چهار رده نزول کرده است. و يا اسپانيا (٣٩) و ايتاليا (٤٤) دو کشوری که همچنان درگير خشونت های مافيايی و سياسی هستند. با تکيه بر معيارهای رده‌بندی، برای نامبيا (٢٤) فقط يک امتياز کافی بود تا پس از صدر نشينی کشورهای آفريقايی به گروه بيست کشور اول جدول صعود کند.
نقطه مشترک کشورهای صدر نشين جدول با تفاوت‌های فاحش اقتصادی ( تفاوت درآمد سرانه برحسب جمعيت ميان ايسلند (١) و جامائيکا (٢١) ١ به ١٠ است ) اين است که اين کشورها دارای نظام دمکراسی پارلمانی هستند و به ويژه وارد جنگ نشده‌اند.
امری که شامل حال امريکا ( رده ٤٠ در کشور خود و رده ١١۹ در خارج از حيطه سرزمينی ) و يا اسرائيل ( رده ٤٦ در کشور خود و رده ١٤۹ در خارج از حيطه سرزمينی ) نمی‌شود. در اسرائيل برای اولين بار پس از سال ٢٠٠٣ يک روزنامه نگار فلسطينی بدست ارتش اين کشور کشته شده است. از سر گيری درگيری مسلحانه گريبانگير گرجستان ( رده ١٢٠) و يا نيجر نيز بود که سقوطی سنگين داشت ( از رده ۹٥ در سال ٢٠٠٧ به رده ١٣٠ در سال ٢٠٠٨).
اين کشورها عليرغم دارا بودن نظامی دمکراتيک اما در منازعه‌ای نظامی با ” تنش کم و يا زياد” شرکت دارند. با اين عمل روزنامه نگاران به‌عنوان آسان‌ترين هدف در معرض خطر درگيری يا سرکوب قرار می‌گيرند. آزادی موسی کاکا خبرنگار راديو بين‌المللی فرانسه در نيامه پس از ٣٨٤ روز بازداشت و آزادی سامی الحج از جهنم گوانتانمو پس از شش سال زندان يادآوری‌ست بر اين امر که جنگ هميشه جان‌ستان است اما آزادی‌ستان نيز هست.

زير آتش منازعه‌گران و دولتی همه جا حاضر

در نبود راه حلی سياسی برای حل معضلات مبرم خود کشورهای درگير در منازعات پر خشونت، چون عراق ( رده ١٥٨) پاکستان (١٥٣) افغانستان ( ١٥٦) و يا سومالی (١٥٢) “مناطق سياه” مطبوعات هستند. قتل، گرونگيری، دستگيری خودسرانه، تهديد به مرگ، امر روزمره‌ی روزنامه‌نگاران است، که علاوه بر آنکه زير آتش منازعه‌گران هستند در اغلب موارد به طرفداری از طرفين درگير هم متهم می‌شوند. هر بهانه‌ای برای خلاص شدن از دست ” مزاحمان” و “جاسوسان” خوب است. مانند سرزمين های خود مختار فلسطين (١٦٣) که به‌ويژه در غزه که از زمان قدرت يابی حماس وضعيت به وضوح وخيم‌تر شده است. در همين زمان در سريلانکا (١٦٥) عليرغم آنکه دولت انتخابی بر سرکار است اما مطبوعات با خشونتی سازمان داده شده از سوی دولت مواجه‌اند.
کشورهای که در صف آخر اين رده‌بندی قرار دارند نطام‌هايی ديکتاتوری کما بيش با چهره‌ای آرايش شده هستند که در آنها مخالفان و روزنامه‌نگاران می‌توانند با شکاف در روزنه‌‌ی ديوارهای سياه‌‌چال‌ تحميل شده بر آنها زندگی کنند. سال المپيک در چين (رده ١٦٧) سال دستيگيری هو جيا و تعداد ديگری از منتقدان و روزنامه نگاران بود اما در عين حال فرصتی بود برای رسانه های آزاد که تدريجا از کنترل پليسی تحميل شده بر شهروندان قدرت بزرگ آسيا عبور کنند. روزنامه‌نگار بودن در پکن و يا در شانگها و همچنين در ايران (١٦٦) در ازبکستان (١٦٢) در زيمبايوه (١٥١) حرفه‌ای با خطر بالا، محروميت‌های بسيار و آزارهای قضايی مداوم است. از سالها پيش در بيرمانی (١٧٠ ) تحت رهبری ديکتاتورهای نظامی نژادپرست و انعطاف ناپذير حتا روزنامه‌نگاران و روشنفکران خارجی نيز دشمن ژِنرال‌های در قدرت محسوب می‌شوند.

جهنم‌های ايستا

در تونس زين العابدين بن‌علی (١٤٣) ليبی معمر قذافی (١٦٠) و روسيه سفيد الکساندر لوکاشن‌کو (١٥٤) سوريه بشير ال‌اسعد (١٥۹) يا گينه اکوادرو نيدو اوبينا نگوما (١٥٧) تصوير رهبر در همه‌ی خيابان‌ها و در صفحه اول روزنامه‌ها، برای قانع کردن بدبين‌ترين‌ها به عدم وجود آزادی بيان در اين کشورها کافی است. ديگر ديکتاتورها کيش شخصيت را ترويج نمی‌کنند اما مثل هم‌پالکی‌های خود خفقان ايجاد می کنند. در لائوس (١٦٤) يا در عربستان سعودی (١٦١) برای روزنامه‌نگاران هيچ امکانی جز حرکت در خط رسمی قدرت وجود ندارد.
کره شمالی و ترکمنستان مرکز جهنم ايستا هستند که رابطه مردم آنها با خبر- فريب سازی دولت از بقيه دنيا قطع شده است. در حالی که در اريتره (١٧٣) آخرين کشور رده بندی برای دومين سال متمادی هنوز رئيس جمهور اساياس آفورکی و قبيله کوچک ناسيونالسيت و پارانويايش بر جوان ترين کشور آفريقا حمکرانی می کند.
جامعه جهانی و از جمله اتحاديه اروپا فقط به تکرار تنها راه حل “گفتگو” است، بدون در بر داشتن هيچ نتيجه‌ای بسنده می‌کند، ظاهرا تا زمانی که دولت‌های اقتدارگرا می‌توانند اعتراضات را بی هيچ خطری جز نارضايتی بدون عواقب چند ديپلمات ناديده انگارند. مصون از مجازات هستند.

خطر فساد و کين آفرينی سياسی

بيماری ديگری، برای از دست دادن رده در دمکراسی‌ها فساد است. نمونه بد آن بلغارستان (٥۹) است. چراغ قرمز اروپا، يادآور آن است که انتخابات با رای همگانی، کثرت‌گرايی رسانه‌ها و تضمين‌های قانون اساسی معيار‌های کافی و معتبر برای ادعای داشتن آزادی مطبوعات نيست. بايد فضا مناسب نيز در جهت آزادی گردش اطلاعات و بيان عقايد وجود داشته باشد. تنش های اجتماعی و سياسی در پرو (١٠٨) يا در کنيا (۹٧) سياسی شدن رسانه‌ها در ماداگاسکار (۹٥) و يا در بوليوی (١١٥) و در برزيل (٨٢) که در آنها روزنامه‌نگاران قربانی خشونت می‌شوند، نمايانگر آلوده شدن اين دمکراسی های رو به رشد با اين سم هستند. کسانی که با مصونيت کامل قوانين را برای ثروتمندتر شدن زيرپا می گذارند و روزنامه نگاران ” کنجکاو” را مجازات می کنند، عوامل نگاه داشتن بسياری از “کشورهای بزرگ” در رده های شرم آور هستند. ( نيجريه در رده ١٣١، مکزيک در رده ١٤٠ و هند در رده ١١٨).
برخی از کشورهای مدعی ” کشوری بزرگ” بودن، عامدانه رفتاری خشن، ناعادلانه و در يک کلام نگران کننده از خود نشان می دهند. از جمله ونزوئلا (١١٣) که شخصيت و فرمان‌های شاهانه‌ی رئيس جمهور هوگو چاوز اغلب اوقات تخريب‌گر است. روسيه‌ی جفت پوتين- مددوف (١٤١) کنترلی کامل بر رسانه‌ها عمومی و مخالفان اعمال می کند. همچون آناپوليتکوفسکايا هرسال چند روزنامه نگار با گلوله ” افراد ناشناس” که در اغلب موارد نزديک به سرويس‌های امنيتی تحت هدايت کرملين هستند به قتل می رسند.

مقاومت تابو ها

در ميانه‌ی جدول رده بندی کشورهايی هستند در ترديد ميان سرکوب و آزادی، در اين کشورها تابوها غير قابل عبور هستند. در گابن (١١٠) کامرون (١٢۹) و يا مراکش (١٢٢) و عمان (١٢٣) ، در کامبوج (١٢٦) و يا در اردن (١٢٨) و يا در مالزی (١٣٢) به‌عنوان مثال مطرح کردن نام رئيس جمهور يا شاه و يا اطرافيان و حتا افتضاحات احتمالی آنها کاملا ممنوع است. قانون‌گذاری آزادی ستيزانه در سنهگال (٨٦) و يا در الجزاير (١٢١) با نقض استاندارهای دمکراتيک جهانی پذيرفته شده از سوی سازمان ملل متحد بطور مداوم روزنامه نگاران را به زندان می فرستد.
سرکوب در عرصه اينترنت نيز نشانگر سرسختی تابوهاست. در مصر (١٥٦) تظاهرات های ابتکاری بر روی اينترنت پايتخت را پريشان و دولت را که امروز هر کاربر اينترنت را خطری بالقوه برای کشور می‌داند، نگران کرده است. استفاده از مسدود سازی هر ساله بيشتر می‌شود و کشورهای سرکوبگر برای زندانی کردن وب‌نگاران و وبلاگ‌نويسان ترديد به خود راه نمی دهند. اگر چين برای استفاده قابل توجه از ابزار تکنيکی و کنترل کاربران در ميان کشورهای ” نقطه‌های سياه وب” صدر نشين است سوريه قهرمان منطقه‌ای سايبر سرکوب را کسب کرده است.
در هفتمين رده بندی به ندرت کشوری صعود داشته است. لبنان (٦٧) در پی پايان يافتن سوقصد به روزنامه‌نگاران متنفذ در سالهای اخير، جايگاه منطقی خود را بازيافته است. و هايتی (٧٣)همچون آرژانتين (٦٨) و يا مالديو (١٠٤) صعود کند خود را ادامه می‌دهد. در عوض توقف انتقال دمکراتيک در موريتانی (١٠٥) مانع پيشرفت آن شده است. در چاد (١٣٣) و يا در سودان (١٣٥) دستاوردهای چند ساله اخير با استقرار ناگهانی سانسور از بين رفتند.
افغانستان (١٥٦) به يکباره در پی افزايش خشونت ها از سوی طالبان و جنگ سالاران و البته از سوی نمايندگان دولت سقوط کرده است.

جايگاه بد ايالات متحده امريکا در خارج از حطيه سرزمينی (١١۹) از جمله به خاطر رويه‌ی بد ارتش امريکا در افغانستان است . جاويد احمد خبرنگار افغان شبکه تلويزيون کانادايی سی تی وی(CTV) به شکل خودسرانه چندين ماه را بدون حکم قضايی در بازداشت بسر برد.

ايالات متحده امريکا در هفتمين رده بندی هشت رده صعود کرده است. آزادی سامی الحج فيلم بردار شبکه تلويزيونی الجزيره پس از شش سال زندان در پايگاه نطامی گوانتانامو عاملی برای اين صعود بوده است. با اين حال نفی اصل “حفظ منبع خبر ” از سوی دادگاه های فدرال برای روزنامه‌نگاران همچنان خطر محسوب می‌شود. اما از تعداد روزنامه نگاران احضار شده به مراجع قضايی برای معرفی منابع خبری خود در طی ماه های اخير کاسته شده است و هيچکدام از احضار شدگان نيز در اين مدت زندانی نشده اند. اما مصونيت از مجازات وجود دارد يک سال پس از قتل شانسی بايلی سردبير هفته نامه اوکالاند پست در کالفرنيا در ٢ اگوست ٢٠٠٧ روند رسيدگی به اين پرونده در درگيری های بر سر منافع محلی با کندی روبروست و عدم دخالت دستگاه قضايی فدرال نشانگر يکی از عوامل عدم موفقيت امريکا در بدست آوردن جايگاهی بهتر در رده بندی است. موارد متعدد دستگيری‌ روزنامه‌نگاران در مدت کنوانسيون‌های معرفی نامزدهای دمکرات‌ و جمهوری‌خواه نيز مورد محاسبه قرار گرفته است.

شش کشور در خاور ميانه هر سال در پائين ترين رده های جدول رده‌بندی جهانی آزادی مطبوعات قرار می‌گيرند. قهرمانان سرکوب در اين منطقه امسال نيز رده خود را حفظ کرده‌اند. در عراق (١٥٨) آزادی بيان ديگر به اتوپيا تبديل شده است. در سوريه (١٥۹) در ليبی (١٦٠) در عربستان سعودی (١٦١) و در سرزمين های خودمختار فلسطين (١٦٣) و يا در ايران (١٦٦) روزنامه‌نگاران يا در محاق سانسوری همه جانبه قرار دارند و يا با خشونتی تباه کننده دست به گريبانند. سرزمين های خودمختار فلسطين هيچگاه به اين اندازه سقوط نکرده اند. بيلان درگيری ميان جناحهای حاکم بر سر قدرت برای آزادی بيان ويرانگر بوده است. مسئوليت ارتش اسرائيل در قتل خبرنگار رويترز در آوريل ٢٠٠٨ و مصونيت از مجازات سربازان مستقر در تيرفاتال توضيح‌گر سقوط اسرائيل در خارج از حطيه سرزمينی است (١٤۹)

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.