آیا شورای نگهبان دوباره زنان را از گردونه رقابت حذف می کند

از نظر حقوق دانان گفته های سخنگوی این شورا نکته جدیدی نداشت

ترانه بنی یعقوب

کانون زنان ایرانی

حقوقدانان و کارشناسان حوزه زنان نبود منع قانونی برای کاندیدا شدن زنان در انتخابات ریاست جمهوری را موضوع جدیدی نمی دانند و معتقدند ثبت نام زنان برای ریاست جمهوری همواره آزاد بوده و انچه موضوع اصلی این بحث به شمار می آید رد صلاحیت آنان توسط شورای نگهبان است .موضوعی که به نظر آنان تفسیر اصلی شورای نگهبان از این قانون یعنی حضور جدی زنان در عرصه انتخابات بوده است .

چند روز پیش عباسعلی کدخدایی سخنگوی شورای نگهبان اعلام کرد : ” کاندیدا شدن زنان در انتخابات ریاست جمهوری منعی ندارد و شورای نگهبان هیچ گاه واژه رجل سیاسی را در قانون اساسی تفسیر نکرده است. رویه شورای نگهبان مثل سابق است ، در گذشته هم از قشر بانوان کسانی بودند که ثبت نام کردند و شورای نگهبان در این زمینه نظر خاصی ندارد و منع خاصی هم وجود ندارد. شورای نگهبان هیچ گاه به صرف اینکه فردی که ثبت نام کرده مرد است یا زن اظهار نظر نکرده است و هر گاه زنی رد صلاحیت شده به خاطر نداشتن صلاحیت عمومی بوده است.”

اما کمتر کسی می تواند سخنان غلامحسین الهام سخنگوی فعلی دولت محمود احمدی نژاد و سخنگوی سابق این شورا را از یاد ببرد .او در آستانه انتخابات ریاست جمهوری دوره نهم در تعریف‎ رجل‎ سیاسی در قـانـون‎ اسـاسـی‎ گفته بود :”‎ نـص‎ قانون‎‎ اساسی، مرد بودن نامزدهای‎ انتخابات‎‎‎ ریاست جمهوری‎ است و علاوه‎ بر آن، باید رجل‎ سیاسی‎ باشد.”

شاید کنار هم قرار دادن این گفته ها خیلی ها را به این گمان انداخته که در سخنان این بار سخنگوی شورای نگهبان تغییراتی به وجود آمده و این بار زنان می توانند امیدوارانه به کاند یدا توری همجنسان شان بنگرند اما چرا تاکنون تفسیری در باره واژه رجل سیاسی از سوی شورای نگهبان ارائه نشده است ؟و آیا این اظهارات مسئولان در آستانه انتخابات قدمی مثبت برای حضور جدی زنان در این عرصه محسوب می شود ؟ حقوقدانان درباره تفسیر این واژه چه دیدگاهی دارند ؟

شادی صدر ، حقو ق دان در این باره معتقد است “اینکه این اصل قانون اساسی تفسیر نشده به علت آن است که تاکنون در این باره از شورای نگهبان سوال نشده آنها قوانینی را تفسیر می کنند که توسط نمایندگان مجلس یا دیگران مبهم باشد و از آنها درباره آن سوال شود . اما در عمل شورای نگهبان این کار را کرده است و به عنوان مقامی که صلاحیت نامزدهای انتخاباتی را تایید می کند هربار صلاحیت زنان کاندیدا را رد کرده است و این به نوعی تفسیر این قانون توسط شورا ی نگهبان بوده است .”

در میان کاندیداهای زن ریاست جمهوری دوره فعلی نام اعظم طالقانی دبير كل جامعه زنان انقلاب اسلامی به چشم می خورد .زنی که تاکنون برای روشن شدن این قانون و اینکه آیا زنان به راستی حق حضور در انتخابات ریاست جمهوری را دارند، کاندیدا شده و هر بار به بهانه نداشتن سوابق کافی سیاسی رد صلاحیت شد ه است . او در دوم خرداد 76 به همراه پنجاه زن دیگر از شرکت در این عرصه محروم ماند .

او این بار نیز دلیل شرکتش در انتخابات ریاست جمهوری را این گونه بیان کرده است “: مهمترین چالش پیش رو در قانون انتخابات بحث رجال است كه متاسفانه با تفسیرهای ناصواب مانع از حضور زنان در عرصه های مدیریتی كلان كشور شده است به همین دلیل برای شكستن چنین تابویی در عرصه انتخابات حضور خواهم یافت.”

اصل 115 قانون اساسی به صراحت اعلام داشته که رئیس جمهوری باید از میان رجل سیاسی و مذهبی که دارای شرایط لازم هستند، انتخاب شود؛ ولی متن قانون شرط مرد بودن را برای نامزدها تصریح نکرده است .همچنین درخصوص اینکه رجل می تواند زن باشد یا اینکه رجل حتماً به مرد برمی گردد قانون چیزی نگفته است .تاکنون مباحث بسیار زیادی میان حقوقدانان در این زمینه صورت گرفته است. بسیاری از حقوقدانان معتقدند از آنجا که واژه «مردم» هم به زن و هم به مرد برمی گردد واژه رجل هم می تواند زن یا مرد باشد.

رفعت بیات ، فعال سیاسی ائتلاف زنان اصولگرا و معصومه ابتکار یکی از اعضای اصلاح طلب شورای شهر تهران نیز از دیگر زنان شناخته شده ای است که برای کانیداتوری ریاست جمهوری اعلام آمادگی کرده است .

شادی صدر می گوید :” معمولا هر بار که کاندیداهای زن ریاست جمهوری رد صلاحیت شده اند اعضای شورای نگهبان گفته اند دلیل شان برای این کار زن بودن این کاندیداها نیست بلکه آنان رجل سیاسی نیستند و سابقه سیاسی کافی ندارند. اما مگر غیر از این است که خانم طالقانی برای دوره ای نماینده مجلس بوده اند و دبیر کلی یک حزب را نیز بر عهده دارند ایشان در مقایسه با آقای کروبی که دبیر کل یک حزب است و در مجلس حضور داشته سابقه کمتری ندارد. به نظرم این بحث توجیهی بوده تا زنان را از عرصه کنار بزنند . سایر کاندیداهای این دوره نیز یا نماینده مجلس اند یا عضو شورای شهر به همین دلیل فکر می کنم بحثهائی که در این دوره می شود بیشتر حالت رد گم کردن دارد . اینکه خانم ها می توانند ثبت نام کنند چیزی را عوض نمی کند و شورای نگهبان باید مصادیق دقیقش را در این باره مشخص کند .چون هر بار زنان به بهانه اینکه رجل سیاسی نبوده اند از دور انتخابات کنار زده شده اند.”

به عقیده این حقوقدان واژه رجل مانند کلمه شخص در زبان فارسی واژه ای عام است و امیدواراست برای اولین بار این بحث ها به شرایطی منجر شود که تفسیر این واژه بر اساس تفسیر شفاف و نه سیاست های جاری ؛مصالح و نظر تفسیر کننده شکل بگیرد تا ما در این دوره ریاست جمهوری اولین کاندیدای زن را داشته باشیم . نه فقط فردی که برای انتخابات ثبت نام کرده است .

شهیندخت مولاوردی ، دیگر حقوقدان نیز نظر مشابهی دارد :”در سخنان سخنگوی شورای نگهبان نکته تازه ای نمی بینیم همیشه حضور زنان در انتخابات مطرح بوده و منعی وجود نداشته است اما مهم این است که زنان به عنوان کاندیدا در این عرصه حضور جدی پیدا کنند . با توجه به حضور زنانی که قبلا در این عرصه فعال بوده و رد صلاحیت شده اند در این دوره نیز به نظر می رسد آنها رد صلاحیت خواهند شد و در این مقطع است که مشکل به وجود می اید . همانگونه که در قانون انتخاب قضات صراحتا به کلمه “رجل” اشاره شده بود که بعد ار اصلاح آن قانون حذف شد اگر قرار بود که نظر خبرگان قانون اساسی نیز بر مرد بودن کاندیداهای ریاست جمهوری باشد هیچ ابایی در استعمال کلمه ی رجل نداشتند در حالیکه عمدا از کلمه ی رجل سیاسی استفاده کردند که در زبان عربی هم به زن و هم به مرد اطلاق می شود.”

او به کاندیدا شدن خانم طالقانی اشاره می کند و اینکه ایشان سعی دارند با این کارشان تفسیر دقیقی از این واژه ارائه دهند “:این به ضعف زنان جامعه باز می گردد که تاکنون تلاش زیادی را برای روشن کردن مفهوم این واژه انجام نداده اند و همواره این بحث ها در زمان انتخابات مطرح می شود . زنان باید بکوشند در این عرصه در عمل راه خود را با ز و مطالبات جدی شان را مطرح کنند . ”

به گفته او حضور زنان در پست های کلیدی کشور همچون ریاست جمهوری و تاثیری که می تواند در بهبود شرایط انان داشته باشد بر کسی پوشیده نیست و امیدوار است که جامعه هم این امکان را به مردم بدهد تا خودشان انتخاب کنند که رئیس جمهورشان زن باشد یا مرد .

با این همه ؛ سخنان سخنگوی شورای نگهبان بیم ها و امیدهائی را در جامعه زنان به وجود آورده است .امیدوراریهائی مانند اینکه شاید با این اظهارات این بار راه برای حضور زنان در عرصه انتخابات ریاست جمهوری هموار شده است و شاید در صورت احراز صلاحیت های اولیه، این شورا بتواند درباره تفسیر واژه رجل نیز فعال شود .هر چند بدبینی هائی نیز در این باره وجود دارد .اینکه آیا ممکن است شورای نگهبان در صورت احراز شرایط اولیه از سوی نامزدهای مطرح زن، باز هم آنها را از عرصه رقابت خارج کند ؟ این ها سوالاتی است که ذهن بخشی از جامعه زنان را به خود مشغول کرده است سوال هائی که آنها به زودی پاسخ هایش را خواهند یافت .

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.