در ذهنیت مسئولین، ضرورت تحصیل دختران و پسران یکسان نیست

شبکه ایران زنان – همایش ابعاد اجتماعی جامعه ایرانی توسط انجمن ایرانی ارتباطات و مطالعات فرهنگی با همکاری بنیاد علمی ابن خلدون برگزار شد.

به گزارش مهرخانه: همایش ابعاد اجتماعی جامعه ایرانی توسط انجمن ایرانی ارتباطات و مطالعات فرهنگی با همکاری بنیاد علمی ابن خلدون روز سه شنبه ۲/۳/۱۳۹۱ در دانشکده علوم اجتماعی تهران برگزار شد. در این سمینار دو میزگرد “دین و سکولاریسم” و “فرهنگ و خانواده” با ارائه مقالات برگزیده همایش ارائه شد.

در میزگرد فرهنگ و خانواده “جایگاه مشاغل زنان ایرانی در جامعه” توسط دکتر مهری بهار، “بازنمایی تحولات خانواده در سینمای ایران” توسط دکتر اعظم راود راد، “تفکیک جنسیتی در عرصه تحصیلات” توسط دکتر مریم رفعت جاه و “سیر تحول جنبش مطالبات مدنی زنان ایرانی” توسط دکتر روشنایی ارائه گردید.

در ذهنیت مسئولین، ضرورت تحصیل دختران و پسران یکسان نیست
دکتر رفعت جاه در پژوهش خود با عنوان “تفکیک جنسیتی در عرصه تحصیلات” به بررسی نگرانی های موجودی که منجر به تفکیک جنسیتی می شود پرداخته و علل بی مورد دانستن این نگرانی ها را نیز بیان کرده است. رفت جاه با ارائه آمار نشان می دهد که تنها در دوره کارشناسی تعداد دختران از پسران بیشتر است و این افزونی به رشته های هنر، علوم انسانی و بهداشت و رفاه مربوط می شود و در دوره کارشناسی ارشد تعداد دانشجویات دختر و پسر تقریبا یکسان و در دوره دکتری ورودی دختران با کاهش آمار رو به رو بوده است.

نگرانی های ذکر شده توسط رفعت جاه شامل بازار کار، اصل تحصیل کردن دختران و آسیب پذیری دختران می شود. به نظر می رسد افزایش تحصیلات دختران به معنی جا به جایی نیروی کار باشد و مسئولیت خانه داری ایشان را تحت تاثیر قرار دهد. در حالی که توجه به کمیت حضور زنان در منزل بیش از حضور کیفی زنان است و ممکن است حضور کیفی یک زن خانه دار از حضور کیفی یک زن شاغل بیشتر باشد و کارفرما می تواند کارمند مرد انتخاب کند و حتما افزایش تحصیل زنان به جابه جایی نیروی کار منجر نخواهد شد.

درباره اصل تحصیل دختران دو نگرانی ذکر شده است. یکی آنکه سن ازدواج بالا می رود و دیگر آن که دختران تحصیل کرده، همسران تحصیل کرده انتخاب می کنند. در حالی که سن ازدواج به علت عوامل متعددی از قبیل ورود مدرنیته بالا رفته است و نمی توان افزایش تحصیلات را دلیلی بر این امر دانست. درباره آسیب پذیری دختران، نگرانی ها حاکی از آن است که دختران محصل خارج از محیط بومی خود دچار انحراف خواهند شد در حالی که پدیده انحراف ربطی به دانشگاه ندارد و دختران دانشجو ایجاد بحران نمی کنند بلکه نشان دهنده بحران موجود در جامعه هستند.

با توجه به آن که این نگرانی ها به ارائه پیشنهاداتی از قبیل تاسیس رشته خانه داری و مادری شده است، باید دانست یک نکته از پیش معلوم است؛ که در ذهنیت مسئولان و دست اندر کاران اجتماعی و سیاسی ما، ضرورت تحصیل دختران و پسران یکسان نیست.

در سینمای کنونی نمایش ظاهر آرام به عنوان پوششی برای روابط پرتنش اعضای خانواده است

در مقاله “بازنمایی تحولات خانواده در سینمای ایران” بازنمایی تحولات خانواده از منظر تغییر نقش، کارکرد، ساختار و روابط اعضای خانواده طی سال های بعد از پیروزی انقلاب اسلامی در سینمای ایران تحلیل شده است. محور های تحولات شامل تغییرات پیش آمده در نقش های اجتماعی اعضای خانواده، تغییرات ساختاری خانواده و تغییرات در حوزه روابط اعضا است.

در این پژوهش فیلم های اجاره نشین ها، پرنده کوچک خوشبختی و گل های داوودی از دوره جنگ؛ لیلا، دیدار و خواهران غریب از دوره سازندگی؛ شوکران، دنیا و چهارشنبه سوری از دوره اصلاحات و دایره زنگی، درباره الی و جدایی نادر از سیمین از دوره اصول گرایی مورد تحلیل قرار گرفته است. معیار انتخاب فیلم ها زمینه خانوادگی آن و همچنین میزان بالای استقبال مخاطبین عام و منتقدان بوده است.

نتایج این پژوهش حکایت از تغییرات اساسی در نقش، کارکرد، ساختار و روابط اعضای خانواده در فیلم ها دارد. این تغییرات از یک سو می تواند نشان دهنده تغییرات خانواده در سطح واقعیت اجتماعی باشد و از سوی دیگر نشان دهنده دیدگاه حاکم بر سینما در خصوص این تغییرات و راه حل پیشنهادی سینما در مواجهه با آنها باشد.

نتایج عبارت اند از: در دوره آخر باز نمایی خانواده در حال کشمکش و درگیری با سنت های جامعه از قبیل مرد سالاری و نظام طبقاتی است و نشان می دهد روند مرد سالاری رو به افول است. در دوره آخر بررسی می شود که مردان به فعالیت اقتصادی زنان محتاج هستند در حالی که در فیلم های دوره اول چنین نبوده است و در دوره اول زنان تسلیم تقدیر بوده اند در حالی که در دوره آخر فعال نشان داده شده اند. فیلم های متاخر خانواده مدرن و سنتی را شکننده نشان می دهند. در دوره اول اعضای خانواده برای حفظ بنیان خانواده تلاش می کنند و به واسطه از خود گذشتگی و فداکاری اعضا، خانواده حفظ می شود در حالی که در دوره آخر ظاهر آرام و با دوام خانواده، پوششی بر روابط پر تنش اعضا است و نهایتا به فروپاشی خانواده منجر می شود. در آخر می توان گفت خانواده در بستر جامعه تغییر کرده است و سینما به عنوان میانجی نشان دهنده این تغییر است.

حرکت های زنان در دوره مشروطه بیشترین شاخصه یک جنبش را داشته است
مقاله “سیر تحول جنبش مطالبات مدنی زنان ایرانی” در پی آن است که سیر تحولات مدنی زنان، عوامل موثر بر شکل گیری آن و همچنین اولویت بندی این مطالبات را به تصویر بکشد. مقاله نشان می دهد که گفتمان های مطالبات مدنی زنان در پیوند با عوامل خارجی و شرایط درونی شکل گرفته است. مقاله حاضر از تحقیقی تحت عنوان “مطالعه مقایسه ای تاثیر پذیری تحولات گفتمانی مطالبات مدنی (شهروندی) زنان از تحولات دولت در دو دهه قبل و دو دهه بعد از انقلاب اسلامی” که به عنوان رساله دکترا انجام شده، برگرفته شده است. این تحقیق به روش کیفی و به استناد منابع موجود در دسترس انجام گرفته است. منابع نظری بر اساس جنبش های اجتماعی عام و مدنی زنان، نظریه های فمینیستی و نظریه های اجتماعی است.

در این مقاله شاخص های جنبش در چهار دوره تاریخی مشروطه تا اوایل پهلوی اول (۱۲۸۹-۱۳۱۰)، پهلوی اول (۱۳۱۱- ۱۳۲۰)، پهلوی دوم (۱۳۲۱-۱۳۵۶) و بعد از انقلاب (۱۳۵۷-۲۳۷۶) بررسی شده است و در دوره مشروطه حرکت های زنان بیشترین شاخصه یک جنبش را داشته است.

شاخص های مورد بررسی جنبش زنان عبارت است از: وجود یک گروه ناراضی، قصد به چالش کشیدن نظم موجود، فعالیت پیوسته و مستمر برای تغییر، وجود شبه ساختار و تعهد به اهداف

زنان در مشاغل مذهبی امنیت شغلی بالاتری دارند
در “جایگاه مشاغل زنان ایرانی در جامعه” دکتر بهار سه گروه شش نفره را مورد مصاحبه قرار داده است. سه گروهی که شامل مداحان، استادان حوزه و مدیران کاروان های مذهبی بوده است. هدف از این پژوهش نشان دادن رابطه جنسیت و دین و نوع انتخاب شغل و چرایی این انتخاب عنوان شده است.

رجوع کردن به این مشاغل نشان دهنده وجود زمینه های دینی است و اجباری در این مشاغل وجود ندارد و بعضا برای شاغلین جنبه تفننی دارد و جنبه اقتصادی ندارد. مصاحبه شوندگان این مشاغل را به علت عدم اختلاط با مردان دارای امنیت می دانند.

نتایج این پژوهش نشان می دهد که انگیزه شاغلین اشاعه فرهنگ دینی بوده و انگیزه اقتصادی ندارند. این مشاغل خانواده محور، زن محور، فرهنگ محور است و امنیت مکانی و شغلی بالایی دارد. افراد شاغل در این گونه مشاغل رضایت شغلی بالایی به علت انتخاب خود خواهانه، پیوند با علاقه و زمینه های فرهنگی مرتبط دارند. شغل زن از نظر ایشان تامین کننده منابع اقتصادی خانواده نیست و مسئولیت اقتصادی خانواده را به عهده مرد می دانند و همچنین تشویق این زنان از طرف همسرانشان نشان دهنده آن است که مردان این مشاغل را در تضاد با تحکیم بنیان خانواده نمی دانند.

مجموعه چکیده مقالات ارسال شده به این همایش با مقدمه دکتر تقی آزاد ارمکی دبیر علمی همایش هم زمان با برگزاری میزگرد ها منتشر شد.