نگاه بی رحمانه به زنان سیگاری در ایران

از بعد از ظهر های طولانی تابستان که همه در خواب بودند شروع شد . وقتی من و برادرم یواشکی دو نخ از سیگار های پدر را کش می رفتیم و پشت درخت انجیر ته حیاط دود می کردیم. وقتی با ولع سیگار را تا ته می کشیدم حالم به هم می خورد زود می دویدم جلوی آیینه تا ببینم دندان هایم مثل پدر زرد شده یا نه؟بعد هم با وسواس دندان هایم را مسواک می کردم تا سفید شوند.پدر خیلی زود متوجه شد پاکت سیگار اش زودتر از همیشه تمام می شود! برادر کوچک ام کتک مفصلی خورد و دیگر هیچ وقت سیگار نکشید .اما من هنوز هم سیگار می کشم چون هیچ کس در آن خانه باور نمی کرد دختر ها هم سیگاری می شوند….

_با مکافات ماشین را از پارکینگ درآورد ؛از آن کوچه باریک که رد شدیم از داخل کیف پول اش یک نخ سیگار را بیرون کشید و ناشیانه با فندک ماشین روشن اش کرد.با آن مقنعه مشکی و صورت بدون آرایش انگار توجه مردم بیشتر جلب شده بود. پشت چراغ قرمز منتظر مانده بودیم و من چشم دوخته بودم به پسر بچه ای که زل زده بود به او و چشم هایش پر از تعجب بود.چراغ که سبز شد؛دو مرد موتور سوار ماشین را تعقیب می کردند وچشم از او برنمی داشتند تا مدتها همراه ما می راندند.آنقدر آمدند تا او سیگارش را تمام کرد و ازپنجره انداخت گوشه خیابان…. حالا دیگر هیچ کس نگاهمان نمیکند.

_ بیشتر از ۱۸ سال نداشت؛ با آن چادر مشکی و صورت دست نخورده اش محجوب به نظر میرسید کنار پسری نشسته بود که همیشه پشت میز کنار پنجره می نشست و چیزی مثل قصه یا نمایشنامه می نوشت.ما مثل همیشه به جعبه سیگاری که روی میز بود نگاه هم نکردیم کافه چی جعبه را گذاشت روی میز آنها ،پسر سیگاری را روشن کرد و سپرد دست دخترک که معلوم بود اولین دفعه ای است که سیگار می کشد،با دستهای لرزان سیگار را نگه داشته بود بین دو انگشت اش وبا سرفه های مقطع به آن پک می زد.هر دو می خندند ومن معنی نگاه اشان را نمی فهمیدم…..

***

در فرهنگ ایرانی سیگار کشیدن همواره رفتاری مردانه تلقی شده است. سیگار به عنوان یک تفنن غربی وارد جامعه ایران شد؛ سیگار کشیدن برای زنان در ابتدا به عنوان یکی از جذابیتهای جنسی تلقی می شد.استعمال سیگارتوسط زنان در فیلم های آمریکایی نوعی تبلیغ برای این کالای مضر بود.

استفاده از سیگار برای زنان ایرانی یکی از دستاوردهای ورود مدرنیته به کشور است که با ورود تحصیلکرده گان فرنگ رفته به ایران آغاز شد و به تدریج تعدادی از زنان رایج تر شد.

اما در فرهنگ عامه مردم استعمال سیگار توسط زنان قبیح و گاه ضد ارزش تلقی می شود. در فیلم های ایرانی سیگار کشیدن زنان با معنای بدی همراه است.غالباً در این فیلم ها زنانی با شخصیتهای منفی و فاسد یا بیمار و مستاصل از سیگار استفاده می کنند. ساختار سنتی ایران سیگار کشیدن را که رفتاری مردانه تلقی می شود از سوی زنان برنمی تابد و همواره به زنانی که به سیگار اعتیاد دارند با بدبینی نگریسته می شود.

درسالهای اخیر با تحولاتی که در عرصه اجتماع و گرایشات نسل جوان رخ داده ؛ استعمال سیگار در بین دختران جوان به شدت افزایش یافته که این مساله از چندین منظر قابل بررسی است. تغییر الگوهای رفتاری در بین جوانان یکی از دلایل گرایش به سیگار و پیروی از رفتار زنان غربی است که از طریق رسانه های گسترده بین المللی خود را به نسل جدید ایرانی معرفی کرده اند.

اما بسیاری از زنانی که از سیگار استفاده می کنند به عنوان یک انسان این حق را برای خود قائل اند که از ماده ای مثل توتون با خواص ویژه آن همچون مردان استفاده کنند.

تقبیح سیگار کشیدن برای زنان ایرانی نه به واسطه مضراتی است که از نظر فیزیکی ایجاد می کند بلکه بیشتر به خاطر هنجار های اجتماعی وحساسیت های فرهنگی است.زیرا واکنش نسبت به این رفتار کاملاً متفاوت با مردان ای است که به سیگار اعتیاد دارند.بسیاری از زنان ای که به دلایلی مایل به استفاده از سیگار هستند به خاطر حفظ وجهه و گریز از انگ اجتماعی که به واسطه این رفتار به آنان می چسبد از استعمال سیگار در محافل عمومی جلوگیری می کنند. حتی در مکان هایی که مردان به راحتی از سیگار استفاده می کنند.

زنانی که در انظار عموم سیگار می کشند همیشه مورد بدبینی و قضاوت های نادرست قرار می گیرند. شاید با تحولاتی که در اجتماع رخ داده باشد کمی از حساسیت نسبت به این موضوع کاسته باشد. اما هنوز هم سیگار کشیدن زنان به جزء درکافی شاپ ها و محافل خصوصی امری ناپسند تلقی می شود.

سیگار کشیدن در بسیاری از زنان در قالب تقلید از رفتار مردانه یا نوعی پیام اجتماعی است که حاوی سر پیچی از هنجارهای سنتی تلقی می شود. ازیاد دختران جوانی که بدون در نظر گرفتن مضرات این ماده تنها به خاطر کسب مقبولیت بین گروه همسالان یا فریبنده شدن سیگار می کشند یکی از مسائل شایع در گروه های سنی نوجوان است .

استفاده از سیگار به واسطه مضرات ای که برای سلامتی فرد و اطرافیان او ایجاد می کند ؛رفتار پسندیده ای نیست اما نگاه مردم در قالب عرف شایع در جامعه نسبت به زنانی که سیگار می کشند تا حدی بی رحمانه است زیرا در حاشیه این رفتار پیام اجتماعی و سو گیری های فرهنگی بسیاری وجود دارد که ناشی از نسبیت فرهنگی است و ریشه ای در حقیقت ندارد.

SAHAR@IRWOMEN.COM