کانون های فرهنگی – اجتماعی تنها تشکل سراسری زنان در ایران

اکنون ۳۹۷کانون فرهنگی- اجتماعی زنان در ۲۷استان کشور مشغول به فعالیت اند که از این تعداد ۱۱۷ کانون به ثبت رسیده و بقیه نیز در حال ثبت شدن هستند.کانون ها اجرای طرح IT، آموزش زوجین جوان، حمایت از خانواده سالم، طرح گردشگری ‘ اجرای مشاوره های حقوقی، تربیتی، آموزشی، کار آفرینی افزایش مشارکت اقتصادی و سیاسی زنان را از اهداف اصلی خود قرار داده اند.کانون های کازرون با ۱۶۰۰۰عضو، خدابنده با ۸هزار عضو و ارومیه با ۱۸۰۰عضو به ترتیب در زمینه آموزش به دختران جوان، زنان خانه دار، زنان شاغل بالاترین رتبه را کسب کرده و به عنوان کانون های موفق شناسایی شده اند البته کانون های شیراز، تنکابن، اسلام آباد غرب از جمله کانون های فعال استانها محسوب می شوند.

کانون زنان ایرانی- ترانه بنی یعقوب: زهرا ۲۲ ساله و دوستانش هر روز گردهم می نشستند و درباره مسائل مختلف صحبت می کردند. زهرا و دوستان جوانش هر روز اینگونه اوقات خود را می گذراندند تا اینکه در شهر کوچک و دور افتاده شان تنها تشکل غیر دولتی شکل گرفت. زهرا و دوستانش اکنون هر روز با شرکت در نشست های دوستانه، کارگاه های آموزشی، کلاس های هنری و کامپیوتر و … اوقات شان را می گذرانند.

کانون های فرهنگی اجتماعی زنان تنها تشکل سراسری زنان در کشورند، این مراکز گاه به عنوان تنها نهاد غیر دولتی شهر یا روستاهای دور افتاده کشور محسوب می شوند.

این مراکز در سال ۱۳۷۲در کنار کمیسیون های امور بانوان دراستانداری ها مشغول به فعالیت شدند .در این سال اولین کانون فرهنگی اجتماعی زنان ایران در استان مرکزی شهرستان اراک افتتاح شد. اما خیلی زود این مراکز در نقاط روستایی و شهری کشور گسترش و تعداد آنها طی چند سال به ۲۵۰کانون در سطح (شهر، بخش، روستا) افزایش یافت.

در سال ۷۷ و پس از انجام نظر سنجی ها و ارزیابی عملکرد این مراکز طرح اصلاح ساختار کانون ها پیشنهاد شد و نتایج آن منجر به تدوین اساسنامه کانون ها در قالب تشکل های غیر دولتی شد. تا آنجا که در سال ۸۲ این مراکز به تشکل های غیر دولتی NGO)) تبدیل شدند.

کانون های فرهنگی -اجتماعی زنان که به عنوان اولین مراکز فرهنگی خاص زنان در شهرها و روستاها زمینه افزایش مشارکت اجتماعی زنان و ورود آنها به عرصه اجتماع را فراهم کرده است‘در ابتدای فعالیت فقط محلی برای گذراندن اوقات فراغت و گفتگوهای دوستانه و در کنار آن گاه آموزش صنایع دستی به زنان علاقه مند بود. اما به مرور زمان و با توجه به نیاز های جوانان و زنان و تحولات سریع اجتماعی و به ویژه پس از مستقل شدن این مراکز تحولی در برنامه های آموزشی و اجرایی آنها رخ داد. این مراکز پس از تبدیل شدن به NGO برنامه هایی متناسب بانیازهای زنان هر منطقه و به ویژه سه قشر دختران، زنان خانه دار و شاغل را مورد توجه قرار دادند.

اکنون تعداد ۳۹۷کانون در ۲۷استان کشور مشغول به فعالیت اند که از این تعداد ۱۱۷ کانون به ثبت رسیده و بقیه نیز در حال ثبت شدن هستند.

تبدیل شدن کانون های فرهنگی اجتماعی زنان به NGO که با برخی از کمکهای دولتی آغاز به فعالیت کرده بودند ‘ اتفاقی مهم محسوب می شود .

فخرالسادات محتشمی پور مدیر کل دفتر امور بانوان وزارت کشور نیز استقلال و کسب هویت مستقل کانون ها را که در گذشته وابسته به استانداری ها و یا فرمانداری ها بودند اتفاقی مهم ارزیابی می کند.

وی می گوید: اگر کانون ها وابسته بودند هر روز جهت گیری اساسی شان تغییر می یافت اما اکنون مستقل اند و محورهای اصلی کار را به خوبی می شناسد همچنین آنها اکنون شبکه های حقیقی و مجازی ارتباط با یکدیگر را یافته و روند کار در حوزه زنان را به خوبی شناخته اند.

وی همچنین کانونها را به عنوان مراکز شناخته شده کار برای زنان در سطح کشور می داند که موفق به کسب اعتماد زنان و دختران شده اند.

فعالیت ها و اهداف کانون های فرهنگی اجتماعی زنان

فراهم کردن زمینه مناسب برای آموزش و مشارکت زنان به منظور بهره برداری کمی و کیفی از توانمندی های آنان ‘همکاری با تشکل های غیر دولتی زنان ‘ برگزاری دوره های آموزشی با توجه به نیاز زنان در منطقه، افزایش اطلاع رسانی به زنان از فعالیت های اصلی این مراکز است.

کانون ها اکنون اجرای طرح IT، آموزش زوجین جوان، حمایت از خانواده سالم، طرح گردشگری ‘ اجرای مشاوره های حقوقی، تربیتی، آموزشی، کار آفرینی افزایش مشارکت اقتصادی و سیاسی زنان را از اهداف اصلی خود قرار داده اند.

برگزاری گفت و گو و هم اندیشی و نمایشگاه های مختلف، ارائه مقالات و طرح های پژوهشی و آموزشی نیز از دیگر اهداف این مراکز است.

طی سال های ۱۳۷۲تا ۱۳۷۵تعداد ۲۵۹۳۹نفر و طی سال های ۱۳۸۱-۱۳۷۶تعداد ۱۰۳۳۳۰۰ اند با موضوعات مختلف آموزشی، علمی، فنی و حرفه ای تحت آموزش این مراکز قرار گرفته اند.

اجرای طرح آموزشی زوج های جوان در ۱۰۰منطقه کشور و اجرای طرح تقویت و توسعه کمی و کیفی مراکز مشاوره در ۱۵۰منطقه کشور از دیگر دستاوردهای این مراکز است.

زنان فارس در آموزش پیشتاز تر از زنان دیگر استانهای کشور

آموزش زنان خانه دار، دختران جوان و شاغل یکی از برنامه های اصلی کانون ها بوده است .

گزارش عملکرد سال ۸۲این مراکز حاکی از آن است که دختران جوان شهر فارس بیشترین استقبال را از برنامه های آموزشی این مراکز داشته اند تا آنجا که ۴۸۴۸۰نفر از برنامه های آموزشی کانون ها استفاده کرده اند. همچنین دختران زنجانی ۸۳درصد کردستان ۸۱درصد، کهکیلویه و بویر احمد۷۶درصد، بوشهر ۶۷درصد، چهار محال و بختیاری ۶۴درصد، آذربایجان شرقی ۵۸درصد، گیلان ۵۶درصد، خراسان۵۵درصد، هرمزگان ۵۴درصد، ایلام ۵۰درصد، گلستان ۴۹درصد، سیستان و بلوچستان ۴۷درصد، مازندران ۴۳درصد، قم ۴۰درصد، اصفهان۳۸درصد، مرکزی ۳۷درصد، کرمانشاه و همدان هر کدام ۳۶درصد، آذربایجان غربی۲۲درصد، خوزستان ۹درصد از برنامه های آموزشی این مراکز استفاده کرده اند.

طبق این آمارها دختران استان فارس آموزش دیده تر از سایر استان ها هستند و دختران جوان استان خوزستان همانگونه که آمارها نیز نشان می دهد کمتر از دختران سایر استانها تحت آموزش قرار گرفته اند.

این آمارها همچنین نظر کارشناسان استان خوزستان درباره مشکل سطح پائین آموزش دختران جوان در سطح این استان را نیز ثابت می کند آنچنان که پری میربک کارشناس مسائل زنان استان خوزستان نیز نرخ استفاده دختران دانش آموز از آموزش ابتدایی را حدود ۷/۸۷درصد می داند که این عدد در دوره راهنمایی به ۸۶درصد و در مقطع متوسطه به ۷/۵۰درصد می رسد.

اما این وضعیت در مورد زنان خانه دار استان خوزستان متفاوت است زنان خانه داراین استان در امر آموزش فعال تر از دختران جوان هستند. و آمارها نتایج متفاوتی را در این باره نشان می دهد .

یعنی بیشترین میزان آموزش زنان خانه دار مربوط به استان خوزستان با ۷۶درصد است و کمترین درصد میزان آموزش این زنان نیز به استان یزد با رقمی حدود ۱۴درصد تعلق دارد. همچنین زنان خانه دار مرکزی با ۵۶درصد، کرمانشاه ۵۴درصد، همدان۵۳درصد، سمنان ۴۴درصد، گیلان۴۱درصد، قم۴۰درصد، مازندران۳۸درصد، بوشهر و بلوچستان ۳۶درصد، ایلام ۳۵درصد، چهارمحال بختیاری ۳۴ درصد، خراسان۲۶ درصد، فارس۲۵ درصد، کهکیلویه و بویر احمد۲۴ درصد، کردستان و زنجان هرکدام ۱۶ درصد و اردبیل و یزد۱۴درصد از این برنامه ها استقبال کرده اند. همچنین بیشترین میزان آموزش زنان شاغل استان توسط این مراکز مربوط به استان اردبیل با ۷۷درصد است و کمترین میزان آموزش این زنان نیز به استان زنجان با ۱ درصد تعلق دارد.

ازمجموع نتایج میزان آموزش دیدگان کانون های فرهنگی اجتماعی زنان نیز می توان گفت: بیشترین تعداد آموزش دیدگان مربوط به استان فارس اند و استان های محروم کشور چون کهکیلویه و بویر احمد با ۷۶ درصد، هرمزگان با ۵۴ درصد، هرمزگان ۵۴ درصد،سیستان و بلوچستان ۴۷ درصد عملکرد مطلوبی را نسبت به سایر استانها نشان داده اند.

استان اصفهان در اجرای طرح های پژوهشی موفق تر از سایر استانها

طبق گزارش عملکرد کانون ها در اجرای طرح های آموزشی و پژوهشی در سال ۸۲استان اصفهان با اختصاص اجرای ۸۱/۱۳ درصد طرح ها در مقام اول سیستان و بلوچستان و مرکزی هر کدام با۵۲/۱۰ درصد طرحها در مقام دوم و استان های بوشهر، کرمان و زنجان با اختصاص ۲۳/۷درصد طرح ها در مقام سوم، بیشترین درصدطرحها را به انجام رسانده اند.

از مجموع طرحهای انجام شده ۳۱مورد طرح مطالعاتی – تحقیقاتی ۷۷مورد طرح آموزشی و سایر طرحها با اختصاص ۴۴عنوان در مراتب بعدی عناوین تحقیقاتی قرار گرفته اند.

همچنین استان کرمان با اختصاص ۱۲/۱۶درصد طرح تحقیقاتی مطالعاتی در مقام اول و استانهای بوشهر و سیستان و بلوچستان با اختصاص ۹/۱۲ درصد در مقام دوم و استانهای آذربایجان غربی، زنجان، مرکزی و کردستان با اختصاص ۶۷/۹بیشترین طرح های مطالعاتی – تحقیقاتی را در سال ۱۳۸۲انجام داده اند.

در راستای انجام طرح های آموزشی نیز استان اصفهان با اختصاص ۹۸/۱۲ درصد طرح آموزشی در مقام اول و استان مرکزی با اختصاص ۶۸/۱۱ درصد طرحها در مقام دوم و استانهای تهران و زنجان و مازندران با اختصاص ۷۹/۷ درصد در مراتب بعدی بیشترین تعداد طرح های آموزشی قرار دارند. همچنین در زمینه اجرای سایر طرح ها، طرح اشتغالزایی با ۲۹مورد و راه اندازی ۴مرکز مشاوره احداث ۱ مورد مرکز فرهنگی تفریحی بانوان از دیگر اقدامات کانون ها محسوب می شوند.

مشکلات و چالش های کانون ها

عدم برنامه ریزی استراتژیک، وجود مشکلات متعدد در تامین اعتبار، عدم ارتباط این مراکز با سایر مراکزبین المللی و خارجی که در زمینه های مشابه فعالیت می کنند و عدم شفافیت برخی از قوانین و مقررات کشوری در مسائل زنان، پائین بودن شاخص های دسترسی زنان به توسعه در ایران از مشکلات اساسی کانون هاست.

همچنین سنت گرایی در تفکرات برخی مدیران و مسئولان ‘ورود موج جمعیت دختران تحصیلکرده جوان به بازار کار از دیگر مشکلات کانون ها ارزیابی می شود.

یکی دیگر از مشکلات کانون ها که از سوی بیشتر مدیران آنها نیز عنوان می شود نبود طرح (پروپوزال )کاری مشخص برای این مرکز است که گاه آنها را به مراکزی چهت تشکیل کلاسهای هنری تبدیل کرده است.

به همین دلیل شبکه مدیران عامل کانون ها ایجاد شده است تا مدیران کانون ها ضمن ارتباط و استفاده از تجربیات یکدیگر در زمینه های مختلف به کمک یکدیگر بیابند.

طوبی براتی عضو مجمع سراسری کانون های کشور در این باره می گوید: گاه نداشتن پروپوزال مشخص کاری موجب سردرگمی مدیران کانون ها می شود، یعنی در برهه ای از زمان آنها برنامه ای خاص ندارند، ساماندهی و طراحی یک طرح مشخص کاری از اهداف اصلی مجمع ماست.

وی همچنین تاکید می کند: در برخی از نقاط کشور به همین دلیل کانون ها به مراکزی برای برگزاری کلاسهای خیاطی و هنری تبدیل شده اند در حالیکه این مراکز همانگونه که از نامشان پیداست اهداف فرهنگی و اجتماعی گسترده ای دارند. مجمع کانون ها قصد حل این مشکلات را دارد.

کانون های برتر

کانون های کازرون با ۱۶۰۰۰عضو، خدابنده با ۸هزار عضو و ارومیه با ۱۸۰۰عضو به ترتیب در زمینه آموزش به دختران جوان، زنان خانه دار، زنان شاغل بالاترین رتبه را کسب کرده و به عنوان کانون های موفق شناسایی شده اند البته کانون های شیراز، تنکابن، اسلام آباد غرب از جمله کانون های فعال استانها محسوب می شوند.