ما در دانشگاه ویژهء زنان درس می‌خوانیم
ترانه بنی یعقوب:یکی از بعدازظهرهای گرم پایان تابستان بود. انگار همهء شهر به جز او در خواب فرو رفته بود و تنها از پنجرهء کوچک اتاقش انتظار می‌کشید; انتظاری سخت و طولانی.
بالاخره طاقتش تمام شد و به سرعت کوچه‌های باریک شهر کوچکش را پشت سر گذاشت. با آن مقنعه و چادر مشکی، رنگ پریدگی صورت دست نخورده‌اش بیشتر جلب توجه می‌کرد. وقتی به تنها دکهء روزنامه‌فروشی شهرش رسید با دیدن روزنامه دستانش بیشتر لرزید. اما لرزشی کوتاه. چون او حالا نام و کد دانشگاهی را که آرزوی قبولی‌اش را داشت و از قبل آن را به حافظه سپرده، دیده بود. دستانش را به تیر چراغ‌برق خیابان گرفت تا تعادلش را از دست ندهد او در دانشگاهی پذیرفته شده بود که خانواده‌اش اجازهء تحصیل در آن را می‌دادند. دانشگاه ویژهء زنان، یعنی الزهرا.
پر شر و شور و شیطان است. این لقبی است که همه به او می‌دهند. ۱۹ سال دارد و همه چیز برایش تازگی دارد، آن روز هم مثل همیشه سرحال و با نشاط وارد خیابان اصلی شهر شد مدتی پشت چراغ قرمز خیابان منتظر شد. نگاهش که لحظه‌ای ثابت نمی‌ماند به دانشگاه روبه‌رویش افتاد. دخترها و پسرها دسته‌دسته شاداب و خندان از در آن خارج می‌شدند. لبخند همهء صورتش را پوشاند. او هم از امروز دانشجوست. آن‌قدر به این صحنه خیره ماند که عوض شدن رنگ چراغ را فراموش کرد تا چند دقیقه بعد، وارد حیاط دانشگاه خودش شد اما لبخند از صورتش محو شد. او عاشق تجربه کردن فضاهای جدید و متفاوت بود. اما این‌جا که هیچ تفاوتی با دبیرستان محل تحصیل‌اش ندارد; همکلاسی‌هایش همه دختر هستند.
تنها دانشگاه ویژهء زنان ایران دانشگاه الزهراست
این دانشگاه با نام مؤسسهء عالی دختران براساس اندیشه و دیدگاه خاص مؤسس آن دکتر کریم فاطمی در سال ۴۳ و با سرمایه‌گذاری شخصی و بدون دریافت کمترین کمک از مقامات دولتی تاسیس و هدف از تاسیس آن نیز پرورش استعدادهای نهفتهء دخترانی تعریف شد که تحصیلات متوسطه را به پایان رسانده و مایل به ادامهء تحصیل‌اند.
اهداف این مرکز با توجه به اهداف دیگر مراکز تحصیلی زنان در کشورهای دنیا همچون فرانسه، سوییس و انگلستان تنظیم شده بود. از اهداف اولیهء این مدرسه که با استقبال مردم و حکومت همراه شد آموزش دختران علاقه‌مند به ادامهء تحصیل پس از تحصیلات متوسطه و هم‌چنین امکان ادامهء تحصیل دختران علاقه‌مند به آموزش که خانواده‌هایشان به راحتی اجازهء تحصیل در محیط‌های دانشگاهی مختلط را نمی‌دادند بود.
در سال ۵۴ این مدرسه براساس مصوبهء شورای گسترش آموزش عالی تبدیل به دانشگاه دولتی شد و از آن پس براساس آزمون سراسری در هفت رشتهء روان‌شناسی، حسابداری، مدیریت، خدمات اداری، مترجمی، تغذیه و طراحی لباس دانشجو پذیرفت.
در سال ۶۰ مدرسهء عالی دختران به پیشنهاد شورای مدیریت جهاد دانشگاهی و توسط شورای گسترش آموزش عالی به دانشگاه الزهرا تغییر نام داد.
این‌جا همه شاگرد اولند
هرچند تنها دانشگاه تک‌جنسی کشور (ویژهء زنان) دانشگاه الزهرا محسوب می‌شود اما برخی از واحدهای دانشگاه آزاد نیز به همین صورت اداره می‌شوند که این مـسـالـه معمـولائ سـؤالاتی را در ذهن دانشجویان، استادان و کارکنان این مراکز و دیگران به وجود می‌آورد و برخی نسبت به شکل‌گیری و هدف چنین مراکزی کنجکاو می‌شوند و یا اساس شکل‌گیری آن را زیر سؤال می‌برند.
مـرجـان ۲۶ ساله دانشجوی رشتهء جامعه‌شناسی یکی از دانشجویان دانشگاه الزهراست که در دورهء کارشناسی ارشد این دانشگاه درس می‌خواند: «هرگز نتوانسته‌ام دلیل تک‌جنسی بودن این دانشگاه را دریابم. در دورهء کارشناسی در دانشگاه مختلط درس خوانده‌ام و در مقایسه، این دانشگاه را بی‌روح می‌دانم. شور و نشاط یک مرکز دانشگاهی در این‌جا وجود ندارد. این‌جا بیشتر شبیه یک مدرسهء دخترانه است، از وقتی به این دانشگاه آمده‌ام احساس افسردگی می‌کنم.»
فاطمه ۲۰ ساله دانشجوی الهیات این دانشگاه اما نظر متفاوتی دارد، او با لبخندی بر لب می‌گوید: «اتفاقائ تک‌جنسی بودن این دانشگاه موجب شده که تمرکز بیشتری بر درس‌هایم داشته باشم. باور کنید دانشجویان این‌جا نمرات خیلی بالایی دارند. خیلی بالاتر از دانشگاه‌های مختلط کشور، این‌جا همه شاگرد اولند.»
ناهید ۲۱ ساله دانشجوی رشتهء ریاضی همین دانشگاه از پرسشم مبنی بر رضایت‌اش از تحصیل در یک دانشگاه تک‌جنسی تعجب می‌کند و می‌گوید: «برای من ابدائ مهم نبود که در یک دانشگاه تک‌جنسی درس بخوانم یا دوجنسی اما به نظرم این‌جا محیط‌اش کمی متفاوت با دانشگاه‌های دیگر است یعنی بعضی بچه‌ها اصلائ حال و هوای دانشجویی را ندارند و بیشتر به دنبال درس‌اند تا فعالیت‌های دانشجویی.»
مریم ۳۰ ساله دانشجوی کارشناسی ارشد در این‌باره می‌گوید: «من دورهء فوق‌لیسانسم را در دانشگاه الزهرا گذراندم. رشتهء من در این دوره با رشتهء تحصیلی‌ام در دورهء لیسانس متفاوت است بنابراین مجبور به گذراندن واحدهای پیش نیاز دورهء لیسانس شدم. در این کلاس‌ها واقعائ حس این‌که در دانشگاه حضور دارم را نداشتم. دانشجوها در کلاس خیلی کودکانه رفتار می‌کردند که نمی‌دانم ناشی از تحصیل در دانشگاه تک‌جنسی است یا ویژگی گروه سنی‌شان است. در دورهء فوق‌لیسانس وضعیت کاملائ متفاوت است.»
امـا مسـؤول یکـی از سایت‌های کامپیوتری این دانشگاه وجود چنین دانشگاهی را بسیار مفید ارزیابی می‌کند او که مدعی است با بیشتر دانشجویان این دانشگاه رفاقت دارد، می‌گوید: «دانشجویان زیادی را می‌شناسم که تنها شانس‌شان برای ادامهء تحصیل وجود این دانشگاه بوده چون خانواده‌های آنها تحصیل در دانشگاه‌های مختلط را نمی‌پسندند.» یکی از استادان مهمان این دانشگاه نیز با لبخندی بر لب از زمانی یاد می‌کند که دیگر مسؤولان دانشگاه الزهرا از او می‌خواهند که به صورت عضو ثابت هیات علمی دانشگاه درآید اما او پیشنهاد را رد می‌کند چون با وجود این‌که به هوش و استعداد خانم‌ها باور دارد اما دلش می‌خواهد دانشجویان پسر و دختر هر دو را داشته باشد. بنابراین هم‌چنان به همکاری با این دانشگاه به صورت مدعو ادامه می‌دهد.
دانشگاه‌های ویژهء زنان در جهان
دانشگاه ویژهء زنان مختص ایران نیست و در همهء کشورهای دنیا چنین مراکزی یافت می‌شوند.
دانشگاه زنان تگزاس در آمریکا در سال ۱۹۰۱ تاسیس شده و مطابق آمارهای رسمی هم‌اکنون با ۵۱۹ دانشجو مشغول به کار است. دانشگاه ولز آمریکا در آرورا کالج هنرهای آزاد زنان است و با ۵۸ هیات علمی و ۴۱۵ دانشجوی زن به فعالیت مشغول است. دانشگاه‌های ویژهء زنان در ژاپن «کوبه» در پرو «باتر دهرت» و در کره «اوها» نام دارند.
کشور انگلیس و سایر کشورهای اروپایی نیز دانشگاه‌هایی ویژهء زنان دارند. در انگلیس دانشگاه نیوبنهام به زنان تعلق دارد. هـم‌چنین اتحادیهء بین‌المللی دانشگاه‌های زنان با ۲۰۰ هزار عضو در ژنو سوییس قرار دارد. این اتحادیه هدفش ارتقای دانش میان دانشگاه‌های زنان در دنیا صرف‌نظر از نژاد و ملیت است، تشویق به تعاون و همکاری بین‌المللی، توسعهء آموزش و پرورش و نمایندگی دانـشگـاه‌هـای زنـان در سازمان‌های بین‌المللی و تشویق به مشارکت همهء مردم در حل مشکلات زنان از دیگر اهداف این سازمان است.
عملکرد دانشگاه‌های ویژهء زنان
در مــورد میـزان بـازده و عملکـرد دانشگاه‌های تک‌جنسی در مقایسه با دانشگاه‌های مختلط نظرهای متفاوتی وجود دارد اما به راحتی این نظرها قابل اثبات نیست.
نتایج یک طرح پژوهشی که توسط نسرین باستانی با هدف سنجش نگرش استادان و دانشجویان الزهرا نسبت به تک‌جنسی بودن آن در بین ۳۱۹ دانشجوی پاسخ‌دهنده و تعدادی از اعضای هیات علمی انجام شده که به دلیل علمی بودن قابل توجه است و نشان می‌دهد ۱۷۶ نفر از دانشجویان این دانشگاه ۵۵۵۲۲ درصد) امکان فعالیت‌های درسی در دانشگاه مختلط را بیشتر ارزیابی کرده‌اند و ۳۵ نفر ۱۱۱ درصد) پاسخگویان، دانشگاه دخترانه را برای این منظور مناسب‌تر یافته و ۳۸ درصد نیز در این‌باره اظهار بی‌تفاوتی کرده‌اند.
۴۳ درصد دانشجویان نیز تحصیل در دانشگاه‌های مختلط را بر تحصیل در دانشگاه خاص زنان ترجیح داده‌اند.
۲۳۳۹ درصد نیز به صراحت اعلام کرده‌اند که تحصیل در یک دانشگاه دخترانه را بر تحصیل در یک دانشگاه مختلط ترجیح می‌دهند و ۳۳ درصد نیز ابراز بی‌تفاوتی کرده‌اند آن‌هایی که دانشگاه مـختلـط را محیط مناسب‌تری برای فعالیت‌های درسی می‌دانند سه نکته را در این‌باره ذکر کرده‌اند: «امکان رقابت درسی در دانشگاه مختلط بیشتر است و موجب بالا رفتن سطح علمی دختران می‌شود و دیـگر آن‌که ورود به اجتماع پس از فارغ‌التحصیل شدن راحت‌تر است زیرا مؤسسه‌های آموزش عالی مختلط اعتماد به نفس بیشتری را در کنار درس خواندن به زنان هدیه می‌کنند و نکتهء آخر این‌که در شرایطی که دختران قادر نیستند از حقوق خود دفاع کنند و قدرت اجتماعی پسران بر آنها غلبه دارد تاسیس واحدهای صنفی و تک‌جنسی زنان به زیان آنها خواهد بود.»
از بین ۹۷ عضو هیات علمی نیز ۴۹ نفر تک‌جنسی و یا مختلط بودن دانشگاه را در رشد علمی دانشجویان بی‌تاثیر دانسته و ۳۲ درصد از پاسخگویان هم محیط دانشگاه مختلط را مناسب‌تر عنوان کرده‌اند. هم‌چنین ۱۶۶۵ درصد تک‌جنسی بودن را عامل مؤثر بر رشد علمی دانشجویان ذکر کرده‌اند.
در پاسخ به این سؤال که آیا وجود دانشگاه ویژه دختران را ضروری می‌دانید، ۹۱ عضو هیات علمی ۶۷۷ درصد) نظر موافق داشته و ۳۳ درصد نیز مخالفت خود را با تاسیس دانشگاه‌های خاص زنان اعلام کرده‌اند.
بیشترین اعلام موافقت با دانشگاه خاص دختران از سوی هیات علمی دانشگاه ادبیات و الهیات با ۷۴۴۳ درصد و کمترین موافقت توسط اعضای دانشکدهء علوم پایه است.
در مجموع طبق نتایج این پژوهش استادان و دانشجویان نسبت به دانشگاه الزهرا و عملکرد آن نگرش متوسط داشته و بیشتر آنان اعلام کرده‌اند که از اهداف تاسیس چنین دانشگاه‌هایی در سطوح جهان بی‌خبرند.
بـیشتـر پاسخگویان هم نسبت به توانمندی زنان در ادارهء دانشگاه دخترانه باور مـثبتی نداشته و امکان پیشرفت در دانشگاه‌های مختلط را فراهم‌تر دیده‌اند.
عزت بدنی و اثر دانشگاه
بعضی صاحب‌نظران و افراد معتقدند که تحصیل در دانشگاه‌های تک‌جنسی یا مختلط تاثیرات روحی و روانی بسیاری بر دانشجویان دارد یکی از این اثرات میزان اضطراب و عزت بدنی است که فرحناز نجفی در پژوهش خود آن را به سنجش گذاشته است، عزت بدنی به اطلاعاتی که فرد آگاهانه از بدن خود و ارزشی که برای ویژگی‌های بدنی‌اش قایل است، اطلاق می‌شود. این پژوهش نشان می‌دهد که عزت بدنی دانشجویان دختر دانشگاه الزهرا در مقایسه با دانشجویان دختر دانشگاه‌های دولتی مختلط (تهران و علامه) بیشتر است. هم‌چنین میانگین نمرات جذابیت جنسی دانشجویان دانشگاه الزهرا با اطمینان از میانگین نمرات جذابیت جنسی دانشجویان دختر دانشگاه‌های مختلط بیشتر است.
نتایج این پژوهش هم‌چنین حاکی از آن است که نمرات اضطراب دانشجویان دختر دانشگاه‌های مختلط کمتر است چون دانشجویان دختر دانشگاه‌های مختلط دایمائ نگران ارزیابی خود از سوی جنس مخالفند و مراقبت بیشتری از اعمال و رفتار خود دارند که در نتیجه استرس بیشتری را برایشان فراهم می‌کند. بنابراین زنان در تعامل با همجنسان خود احساس مطلوب‌تری دارند و بنابراین عزت بدنی آنها کمتر خدشه‌دار خواهد شد.
Baniyaghub@yahoo.com
منبع :روزنامه سرمایه ،صفحه زنان