راه را برای نژادکشی های آینده ببندیم
کانون زنان ایرانی_ نرگس جودکی: نژادکشی یک مساله بین‌المللی است. اگر همه ملت‌ها برای محکوم کردن یک نژادکشی با هم همکاری نکنند، راه را برای نژادکشی‌های آینده باز می‌کنند. همان‌طور که در حال حاضر در رواندا اتفاق می‌افتد و باز هم ممکن است اتفاق بیفتد.»
کارن خانلری استاد دانشگاه این نکته را در فرصت کوتاه تنفس میان دو اجرای گروه موسیقی «استعدادهای درخشان ارمنستان» گوشزد می‌کند.
مهمانان زیادی از سفارتخانه‌های مختلف در ایران در کلوپ ارامنه تهران گردهم آمده‌اند. برنامه به مناسبت ۹ دسامبر ۱۹۴۸ روز تصویب کنوانسیون نسل‌کشی در سازمان ملل برگزار شده است.
خانلری می‌گوید: «این برنامه از طرف سفارت ارمنستان سازمان‌دهی شده و حاوی این نکته مهم است که ارامنه نسبت به کنوانسیون و پیامدهای حقوقی آن حساس هستند، آن‌ها می‌خواهند نژادکشی به وسیله این کنوانسیون یا کنوانسیون‌های بین‌المللی دیگر محکوم شود، کاری که تا به حال به صورت رسمی انجام نشده است و فقط در یکی دو کمیسیون حقوق بشر سازمان ملل این واقعه پذیرفته شده اما براساس آن ترکیه به عنوان عامل اصل نژادکشی محکوم نشده است.
۹۱ سال از واقعه‌ای که هنوز بر سر وقوع آن بحث است، می‌گذرد. ۲۴ آوریل سال ۱۹۱۵، شهر قسطنطنیه شاهد دستگیری بیش از ۳۰۰ رهبر سیاسی، اجتماعی و فرهنگی ارامنه و مرگ آن‌ها بود. در این روز کشتاری اتفاق افتاد که تا سال ۱۹۲۳ همگان در مقابلش سکوت کردند. از آن تاریخ تاکنون دولت ترکیه که از جانب ارامنه به عنوان متهم معرفی می‌شود، این اتفاق را تکذیب می‌کند. می‌گویند طرح انهدام کامل نژاد ارمنی توسط کمیته اتحادیه و ترقی که اندیشه‌های نژادپرستانه داشت برنامه‌ریزی شد.
آن‌ها برای اجرای اهداف خود ابتدا مردان بین ۱۵ تا ۵۰ سال را به بهانه بردن به جبهه‌های نبرد به ارتش فراخواندند. دولت اموال ارامنه را به نفع ارتش ضبط کرد. ماموران جمع‌آوری اموال وقتی به خانه‌های ارامنه وارد شدند همه چیز را جمع کرده و با خود بردند. سرانجام در ۲۴ آوریل به دستور دولت عثمانی حدود ۳۰۰ نفر از رهبران روحانیون، اندیشمندان و نویسندگان ارمنی دستگیر شده و پس از انتقال به کشتارگاه همگی به جز اسقفی به نام کومتیاس (که هوش و حواس خود را در اثر آنچه دیده بود از دست داده بود) به طرز فجیعی سلاخی شدند.
گفته می‌شود در همان روز پنج هزار نفر نیز در استانبول به قتل رسیدند.
ارامنه تهران در برنامه‌ای که به مناسبت تصویب کنوانسیون ۱۹۲۴ برگزار شده به نوای موسیقی گوش سپرده‌اند که ساخته کومتیاس، اسقف و موسیقیدان نامی‌شان است.
ساهاک شاه مرادیان نویسنده روزنامه ارمنی زبان آلیک (موج) می‌گوید: «او در جریان کشتار ارامنه حضور داشته است و این نغمه‌های ملی، آهنگ آشنایی برای ارامنه است. کومتیاس در سال ۱۹۳۵ فوت شد.»
گاران ناظاریان سفیر ارمنستان درباره این کنوانسیون می‌گوید: «کنوانسیون برای جلوگیری از نسل‌کشی و مجازات بانیان آن تصویب شد و طرفین در آن تأکید کردند که نسل‌کشی چه در زمان جنگ و چه در زمان صلح یک جرم محسوب می‌شود. این قانون آن‌ها را متعهد می‌کند که از نسل‌کشی جلوگیری کنند.»
به گفته او اکنون همه مقامات رسمی ترکیه که در نسل‌کشی ارامنه در سال ۱۹۱۵ شرکت داشتند در گذشته‌اند: «پس نمی‌توان قاتلان را مجازات کرد. آنچه امروز ممکن و ضروری است درخواست محکوم کردن این نوع اعمال از سوی افکار عمومی جهان است. نسل‌کشی از آغاز قرن بیستم رنج‌های زیادی برای ملت‌ها به بار آورده است. بعد از نسل‌کشی ارامنه در ۱۹۱۵، این پدیده شوم منجر به مرگ و میر میلیون‌ها قربانی بی‌گناه شده است و این وقایع همچنان در حال تکرار است.»
ناظاریان ادامه می‌دهد: «ارامنه معتقدند جامعه بین‌المللی باید خود را متعهد بداند در ساختن جامعه‌ای که در آن جرم نسل‌کشی هرگز دوباره اتفاق نیفتد.»
جمعیتی که در سالن کلوپ ارامنه نشسته‌اند گروه موسیقی جوانان ارمنستان را تشویق می‌کنند و به سالنی وارد می‌شوند که بر دیوارهای آن تصاویری از نسل‌کشی سال ۱۹۱۵ نقش بسته است. در کنار این عکس‌ها، اظهارنظر برخی از نویسندگان و جامعه‌شناسان ترک هم دیده می‌شود.
فاطمه موگه کوچک، اندیشمند ترک و جامعه‌شناس: «آینده ادغام جمهوری ترکیه در اروپای متحد تنها با پایان دادن به ناسیونالیسم ترک و شناسایی متعاقب کشتارهای غیرقانونی ارمنیان در سال ۱۹۱۵ می‌تواند معنا و مفهوم داشته باشد.»
کمال درویش، نماینده مردم استانبول در مجلس ترکیه و وزیر اقتصاد پیشین: «مایلم در مورد کشتارهایی که در خلال جنگ جهانی اول نسبت به ارمنیان اعمال شده، مراتب تاثر خود را اعلام می‌دارم.»
اورهان پاموک نویسنده ترک و برنده جایزه نوبل ادبی گفته است: «۳۰ هزار کرد و یک میلیون ارمنی در ترکیه کشتار شدند.»
عایشه نورزا راکولو معتقد است باید از این واقعه عبرت بگیریم و از وقوع مجدد آن جلوگیری کنیم.»
اورهان پاموک امسال در حالی جایزه نوبل را گرفت که سال گذشته دادگاه کشور ترکیه ممکن بود او را به حبس محکوم کند، رمان‌ها و سخنرانی‌های پاموک از بعد افشاگری چنان تاثیری داشت که مجلس فرانسه نسل‌کشی ارامنه را در ترکیه به سان حادثه هولوکاست قلمداد کرد و برای انکارکنندگان این مساله مجازاتی همسان منکران هولوکاست در نظر گرفت.
او اکنون یکی از محبوب‌ترین روشنفکران ترکیه محسوب می‌شود و بنیاد آکادمی نوبل ادبی او را به خاطر برخورد فرهنگ‌ها در آثارش و بیان روح افسرده سرزمین‌اش لایق دریافت این جایزه دانسته و لقب مردی که به توازن میان شرق و غرب می‌پردازد را به او داده است.
پاموک با رمان‌هایی چون «برف»، «نام من، قرمز»، «قلعه سفید» و «استانبول» به چهره‌ای جهانی تبدیل شده است. او در حالی جایزه را دریافت کرد اما هنوز پرونده محکومیت او در دادگاه کشورش بسته نشده است.
کارن خانلری در مورد عکس‌العمل ارامنه در مقابل موفقیت پاموک می‌گوید: «او واقعیت‌ها را عنوان کرد و وجود چنین روشنفکرانی جای خوشوقتی است. او این واقعیت را پذیرفته است. با وجود این که او اکنون در ترکیه نیست ولی هنوز آن‌جا کسانی وجود دارند که حقیقت را می‌دانند.»
با پایان یافتن اجرای موسیقی و بازدید از نمایشگاه عکس و دیدن کتاب‌هایی که درباره این واقعه و بحث‌های پیرامون آن منتشر شده است. مهمانان در همان سکوتی که به سالن آمده بودند، کلوپ را ترک کردند، با این امید که دیگر نسل‌کشی در مورد هیچ نژادی و در هیچ نقطه‌ای از جهان اتفاق نیفتد.