ضرورت تعریف جدید خانواده ایرانی

سرمایه

«ارائه تعریفی نو از مفهوم خانواده ایرانی ضروری است.» باقرساروخانی جامعه شناس و استاد دانشگاه تهران در همایش چالش های حقوق زن و خانواده در ایران تضعیف خانواده در ایران را یک هشدار قلمداد می کند.
روز گذشته در آستانه روز جهانی خانواده جلسه ای برای مطرح کردن چالش های خانواده ایرانی در دانشگاه آزاد برگزار شد و ساروخانی با مطرح کردن انواع خانواده و بررسی تغییرات کنونی این نهاد به این نتیجه می رسد که: «با توجه به تغییر نقش اعضا در خانواده باید با درک جدیدی از تغییرات به وجود آمده، به ارائه تعریفی نو از مفهوم خانواده ایرانی دست زد.»
«خانواده دورزی» یکی از انواع خانواده هایی است که در دنیای جدید پدید آمده، ساروخانی به این نوع خانواده اشاره می کند: «در این خانواده ها مرد و زن تعلق عاطفی به یکدیگر دارند اما به خاطر مشکلات اقتصادی کنار یکدیگر نیستند. مردان این خانواده ها در تهران و شهرهای بزرگ کار می کنند و نمی توانند زن و فرزندان شان را همراه خود بیاورند.»
به عقیده این جامعه شناس، زن در این نوع خانواده، نقش مهمی دارد به طوری که باید هم مادر و هم پدر باشد و مدیریت های چندگانه برعهده اوست و همین تعصبات منفی هم برای زن و هم برای مرد در بردارد.

افزایش طلاق ذهنی و عاطفی

ساروخانی در بخشی از سخنانش نتیجه برخی تحقیقات علمی را ارائه می دهد: «براساس تحقیقات علمی که در کرمان و تهران انجام شده متاسفانه در شماری از خانواده های ایرانی فضای عاطفی کاهش یافته و ارتباطات انسانی و محیط خانواده سرد شده و به طلاق ذهنی و عاطفی منجر شده است.»

به اعتقاد این جامعه شناس این دسته از خانواده ها هرچند در ظاهر مشکلی با یکدیگر ندارند ودر سرشماری ها خانواده محسوب می شوند اما در واقعیت اعضای خانواده با نوعی اجبار در کنار هم زندگی می کنند که به خانواده های اضطراری معروفند.

ساروخانی با انتقاد از نحوه عملکرد مسوولان برای جلوگیری از طلاق معتقد است: «بستن در خروجی خانواده ها و طلاق، به تنهایی چاره ساز نیست. در ایران مسوولان برای جلوگیری از گسترش طلاق فعالیت های زیادی انجام داده اند و قواعد طلاق را دست و پا گیر و سخت کرده اند که در جای خود، حق داشته اند اما این تنها راه چاره نیست. خانواده باید یک واقعیت کیفی باشد و به شکل محملی برای شکوفایی افراد متبلور شود.»

خانواده های فصلی

استاد دانشگاه علوم اجتماعی تهران خانواده های فصلی را نوع دیگری از خانواده می داند که ایران در حال تجربه کردن آن است: «در این گونه خانواده ها مرد به خاطر شرایط شغلی تنها در بعضی از فصل های سال می تواند در کنار خانواده باشد و در ایام دیگر به دور از خانواده به سر می برد.»

به گفته او زنان در خانواده های فصلی با مشکلات زیادی مواجه هستند، زیرا مرد از یک طرف هست و از یک طرف نیست. از یک سو زن باید دیدگاه های او را در تصمیم گیری ها در نظر بگیرد و از سوی دیگر او باید خانواده را اداره کند و در این شرایط زن دچار ابهام در نقش و مسوولیت های چندگانه می شود.

خانواده های تفردیافته هم نوعی دیگر از خانواده است که ساروخانی به آن اشاره می کند و با نگرانی خاصی درباره اش می گوید: «در این نوع خانواده ها هر یک از اعضا یک کلید از آپارتمان و یک کلید از اتاقش دارد و هر کس برای خودش زندگی می کند.

در این خانواده های اتمیزه سرمایه انسانی، حمایت ها و انسجام جمعی رو به کاهش است.

خانواده ایده آل به عقیده این جامعه شناس، خانواده برتری یافته است که همه اعضا با هم زندگی می کنند و در کنار هم مسایل و مشکلات را حل وفصل می کنند.

ویژگی های جدید خانواده های ایرانی را ساروخانی این گونه برمی شمارد: «اشتغال و مهاجرت دسته جمعی زنان از خانواده که اخیرا در جامعه ایران به وقوع پیوسته نتایج مثبت و منفی زیادی داشته است. مالکیت زن بر درآمد و دارایی اش از مزایاست اما پدیده ای به نام عدم تقارن از معایب است.»

به گفته ساروخانی، در راه اشتغال زنان ایرانی سه چالش دیده می شود: «فرسایش زودرس زن که باید پس از کار طاقت فرسای بیرون حجم زیادی از کارهای منزل را انجام دهد و به سندرم تاخیر در انجام امور منزل و تعجیل منجر می شود و این موضوع خود سندرم از خودبیگانگی در زن را به وجود می آورد.»