بررسی طرح بیمه زنان خانه دار ،آنها توان پرداخت حق بیمه را ندارند
ترانه بنی یعقوب
” طرح بیمه زنان خانه دار بدون حمایت دولت تحمیل هزینه به سرپرست خانوار یا همسر محسوب می شود و چون این زنان در امد مستقل ندارند در عمل از آن استقبالی نخواهد شد .”این نظر تعدادی از کارشناسان بیمه تامین اجتماعی است در واکنش به طرح بیمه زنان خانه دار که چند روز پیش از سوی سازمان تامین اجتماعی ارائه شد.هرچند مسئولان بیمه تامین اجتماعی از این طرح به عنوان فرصت طلائی برای این زنان نام می برند اما کارشناسان عقیده دیگری درباره آن دارند .
محمود ضیایی معاون فرهنگی و اجتماعی سازمان تامین اجتماعی می گوید :” با توجه به اینکه زنان کارمند از حمایت بیمه های مختلف بهره می برند، بیمه زنان خانه دار یک فرصت طلایی برای زنان محسوب می شود که باید از آن استفاده کنند.”
سازمان تامین اجتماعی از اواخر آذر ماه امسال، «زنان خانه‌دار» را با رعایت شرایط مقرر در بیمه صاحبان حرف و مشاغل آزاد، در زمره مشمولان تامین اجتماعی قرار داد تا این افراد با نرخ‌های پرداختی حق بیمه یعنی ۱۴، ۱۶ و ۲۰ درصد از دستمزد خود و با انعقاد قرارداد، از تعهدات قانونی این سازمان برخوردار شوند. بدین گونه که زنان خانه‌دار در هنگام مراجعه باید درآمد خود را که می‌تواند، روزانه بین حداقل ۷۳۲۰ تومان تا حداکثر ۵۱ هزار و ۲۴۰ تومان باشد به عنوان درآمد اعلام کنند، تا بر این اساس، نرخ پرداختی حق بیمه خود را بپردازند.
به عقیده برخی کارشناسان بیمه کشور آنچه در این طرح مورد غفلت واقع شده همان مساله درآمد زنان خانه دار است که باید بخشی از آن به عنوان بیمه شان پرداخت شود آنها این سوال را مطرح می کنند مگر زنان خانه دار در امدی دارند که بخواهند بخشی از ان را به عنوان بیمه شان پرداخت کنند ؟
دستمزد ماهیانه ای که پرداخت نمی شود
عباس اورنگ پژوهشگر و کارشناس حوزه تامین اجتماعی در پاسخ به این سوال معتقد است : “تمهیدات سازمان تامین اجتماعی برای پوشش بیمه زنان خانه‌دار موثر نیست و به معنای کمک به این قشر به شمار نمی اید ، چرا که بیشتر این زنان محل کسب و درآمدی برای پرداخت حق بیمه‌ی خود ندارند. پرداخت حق بیمه بر اساس ۱۴، ۱۶ و ۲۰ درصد از دستمزد که ماهانه بالغ بر ۲۶ تا ۲۷۰ هزار تومان (بدون در نظر گرفتن سرانه درمان) میشود تنها باری را به سبد هزینه‌های خانوار این زنان اضافه می کند و بسیاری از آنها نیز قادر به تامین این هزینه نخواهند بود. همچنین اگر زن سرپرست خانوارباشد و مسئولیت تامین معیشت زندگی و فرزندان را نیز عهده‌دار شود ، پرداخت حتی ۱۰ هزار تومان برایش سنگین و بعضا غیرممکن است.
به گفته او هر چند بر اساس قراردادهای نانوشته، همسران مکلف به پرداخت دستمزد ماهانه به زنان خود هستند، اما در عمل کمتر مردی را می‌بینیم که به این تکلیف خود عمل کند. بنابراین دولت با حمایت بیمه‌ای و پرداخت قسمتی از حق بیمه زنان خانه‌دار و همچنین تشکیل صندوق بیمه زنان خانه‌دارمی تواند به این طرح حالت حمایتی و واقعی دهد .
اما با این همه اگر زن خانه داری تصمیم به استفاده از این نوع بیمه دارد بداند که در زمان مراجعه به شعب تامین اجتماعی سه نرخ حق بیمه پرداختی ۱۴، ۱۶ و۲۰ درصد به آنها پیشنهاد میشود که نرخ حق بیمه انتخابی ۱۴ درصد شامل مزایای بازنشستگی و فوت پس از بازنشستگی، نرخ ۱۶ درصد شامل بازنشستگی و فوت قبل و پس از بازنشستگی و نرخ ۲۰ درصد نیز تعهدات بازنشستگی، فوت و از کارافتادگی را در بر می‌گیرد.
احمد رضا سرحدی زاده دیگر کارشناس تامین اجتماعی هم عقیده مشابهی در باره این طرح دارد :”این طرح برای شهروند انی که نیاز به حمایت دارند چندان مناسب نیست چرا که زن خانه دار ؛به عنوان واقعی اش یعنی کسی که هیچ فعایت دیگری ندارد توان پرداخت پولی را به طور منظم ندارد .هر چند این کار در همه دنیا یک شغل محسوب میشود .”
او از تجربه های شخصی اش می گوید و اینکه در یکی از کشورهای اروپائی وقتی زن خانه داری را خانه دار خوانده است با اعتراض همه روبروشده و از او خواسته اند از او با عنوان زنی که در خانه کار می کند استفاده کند درست مثل زنی که در کارخانه کار می کند .زنان در این کشورها از مزایای اشتغال و بیمه بازنشستگی برخوردارند .”
او پیشنهاد می دهد “:وزارت رفاه و تامین اجتماعی باید به این موضوع به شکل حمایتی نگاه کند اینکه این زنان بیکار نیستند و خدماتی را در خانه ارائه می دهند اشپزی یا مدیریت یک مجموعه کاری تمام وقت است که
نباید نادیده گرفته شود .ابدا متعهد کردن زنان خانه دار برای پرداخت منظم پول برای ارائه تسهیلات درمانی و از کار افتادگی به انان درست نیست و قطعا استقبالی نیز نخواهد داشت .”
سهراب صفایی ،رئیس اداره بیمه‌های اختیاری و حرف مشاغل آزاد سازمان تامین اجتماعی درباره این طرح می گوید :اجرای طرح بیمه زنان خانه‌دارعلاوه بربوجود آوردن فرصت‌های شغلی ،امنیت لازم را برای خانواده ها فراهم می اورد .بسیاری از زنان کشور به دلیل وجود محیط‌های نامناسب شغلی، شکلات خانوادگی و همچنین تربیت فرزندان حاضر به فعالیت درخارج از منزل نیستند و برخلاف آنها نیز گروهی دیگر به دلیل ترس از آینده و نبود پشتوانه مالی حاضربودند درهر محیط و با هر شریطی فعالیت داشته باشند که باید برای هر دو معضل چاره اندیشی می‌شد. خوشبختانه پس از رایزنی‌های انجام شده توسط سازمان تامین اجتماعی، این امکان برای زنان خانه‌دارو همچنین آن‌دسته از بانوانی که با وجود آن که مشغول به کار هستند اما از خدمات بیمه‌ای بی بهره هستند فراهم شد.”
او در پاسخ به انتقادات می گوید :” وظیفه سازمان تامین اجتماعی گسترش و توسعه بیمه‌های اجتماعی است نه ارائه طرح به دولت برای همه زنان جامعه.”
کار خانگی زنان حکایتی بی پایان
کار خانگی یک فعالیت جنسی شدهء بدون مزد است که بخش عمدهء آن را زنان انجام می‌دهند وظایفی همچون پختن غذا، شستن ظرف، تمیز کردن منزل و مراقبت از فرزندان.» چگونگی محاسبهء ارزش کار خانگی زنان و سهم آن در تولید، از مسایل مورد بحث محافل اجتماعی و اقتصادی جهان طی دو دههء اخیر بوده است. در نظام رایج فعلی حساب‌های ملی، معمولا فقط تولید آن عده از زنانی را که اشتغال آشکار دارند لحاظ می‌کنند در حالی که کار زنان در منزل و وظایف خانه‌داری که خود نوعی تولید خدمت است در محاسبهء تولیدات کشورها نادیده گرفته و کاری بدون دستمزد محسوب می شوند .
عشرت شایق نماینده سابق مجلس شورای اسلامی و فعال حوزه زنان در این باره می گوید :”کار در خانه یک در امد پنهان دارد و این درامد باید هویت پیدا کند .زنی که در منزل کار می کند غذا می پزد و از بچه ها نگهداری می کند در واقع هم نقش مربی و اموزگار را دارد و هم نقش مشاور برای همسر و فرزندانش و هم با مدیریت بر مخارج خانواده کار اقتصادی را در خانواده انجام می دهد اما معمولا همه این کارها به عنوان وظیفه و نه شغلی با هویت تلقی می شوند.”
به عقیده شایق بیمه زنان خانه دار که بحثش از سال ۸۱ مطرح شده همواره به دلیل انکه بار مالی را به دولت تحمیل می کند متوقف شده و یا به شکل طرح کنونی در امده ؛ طرحی که تفاوت چندانی با بیمه خویش فرما ندارد و کمکی به زنان خانه دار محسوب نمی شود.
شایق می گوید :” یکی از کارشناسان گفته بود با چنین طرحی همسران زنان خانه دار باید حق بیمه شان را بپردازند مثل اینکه انها به زنان شان لطف می کنند چرا با چنین طرح هائی هویت و ماهیت این زنان و کارشان را زیر سوال می بریم ؟.ما در هر نوع مصوبه ای که اجرا می کنیم باید تحکیم خانواده را در نظر بگیریم چنین طرح هائی تحکیم خانواده را زیر سوال می برد همین که زن به شوهرش اصرار کند حق بیمه برایش پرداخت کند یا دختری این شرط را برای ازدواجش بگذارد می تواند موجب اختلاف در خانواده را فراهم کند.”
او به راه کارهای دیگری برای هویت دادن به این زنان و کارشان اشاره می کند :”چون بیمه زنان خانه دار بار سنگینی را به دولت تحمیل می کند من پیشنهاد نمی دهم که دولت ان را بپردازد اما با راهکارهائی چون راه اندازی شبکه های تعاونی روستائی زنان ؛تقویت زنان کار افرین ؛ ایجاد شبکه های ملی کار و…می توانیم از تعداد زنان خانه داری که باید بیمه شوند کم کنیم و از نگرش های سطحی به یک جمعیت بسیار اثر گذار که نقش مدیریتی قوی ای در خانواده دارند پرهیز کنیم .
هر چند امار دقیقی از زنان خانه داری که به این طرح پیوسته اند وجود ندارد و با توجه به پیش بینی کارشناسان این حوزه که معتقدند بیشتر زنان خانه دار بدون در امدندو از ان استقبال نمی کنند اما باز هم مسئولان سازمان تامین اجتماعی معتقدند زنان خانه‌داری که توانایی پرداخت حق بیمه را دارند از این طرح استقبال کرده و بدین طریق آینده خود را بیمه می کنند .
منبع :همشهری عصر