تلویزیون پرستار کودک شما نیست
کانون زنان ایرانی: صرف توجه و علاقه نشان دادن کودک به برنامه‌ها و پیام‌های تلویزیونی و تعقیب برنامه‌ها توسط وی نمی‌تواند نشانگر سودمند بودن این وضعیت باشد. بخصوص قرار دادن کودکان زیر دو سال در برابر تلویزیون، پاسخگوی هیچ یک از نیازهای حسی و ذهنی آنها نیست و به هیج وجه توصیه نمی‌شود.
تلویزیون برای کودکان دوران ما یکی از جذاب‌ترین وسایل ارتباطی است؛ وسیله‌ای مثل یک جعبه جادو… . بیشتر کودکان – در هر سنی که باشند- بخش زیادی از وقت خود را مقابل صفحه تلویزیون می‌گذرانند؛ چندانکه متوسط زمان صرف شده برای تماشای برنامه‌های تلویزیونی، غیر از زمان خواب و مدرسه، نسبت به هر فعالیت دیگری بیشترین وقت کودک را به خود اختصاص می‌دهد. خانواده‌هایی که به دلیل مسائل کاری، امور منزل، بیماری یا …، نمی‌توانند وقت کافی برای کودک خود در نظر بگیرند، از تلویزیون کارکردی معادل «پرستار بچه» انتظار دارند.
از آنجا که دوره تولد تا سه سالگی مرحله‌ای حساس در رشد ذهنی، عاطفی، اجتماعی و جسمانی کودک به حساب می‌آید، والدین در این مقطع باید به تاثیرات عمیق تلویزیون بر روی کودک خود کاملا واقف باشند. ارائه پاسخی مناسب به نیازهای احساسی، اجتماعی و ذهنی کودک شیرخوار فقط با مواردی امکان‌پذیر است که در آن هر پنج حس کودک فعال بوده، مبتنی بر تاثیر متقابل باشد. انتقال پیوسته حس محبت و مراقبت نسبت به کودک نیز در این میان از اهمیت بسزایی برخوردار است. بسیاری از والدین در مقطع مذکور بارها و بارها کودک خود را حین مجذوب شدن به تصاویر سریع، رنگ‌های متغیر و صداهای متفاوت صفحه تلویزیون مشاهده کرده‌اند. صرف دقت و تمرکز کودک روی برنامه‌ها و پیام‌های تلویزیونی را نمی‌توان نشانه مفید بودن این وضعیت محسوب کرد. پژوهش‌ها نشان می‌دهد مناسبات مادر و کودک و نیز ویژگی‌ها و پیام‌های محیط منزل بیش از برنامه‌های تلویزیونی در رشد ذهنی کودک نقش ایفا می‌کند. علاوه بر این ثابت شده که تلویزیون هیچ تاثیر مثبتی بر رشد ذهنی کودکان زیر دو سال ندارد و به همین دلیل قرار دادن کودک زیر دو سال در برابر تصاویر، رنگ‌ها و صداهای جعبه‌ای که هیچ یک از نیازهای عاطفی و ذهنی وی را برآورده نمی‌سازد، به هیچ وجه توصیه نمی‌شود.
حتی اگر پس از دو سالگی، کودک شما شروع به تماشای برنامه‌های تلویزیونی بکند و شما نیز با دقت تمام به انتخاب برنامه‌ها نظارت داشته باشید، نباید فراموش کنید که دستگاه تلویزیون قادر به انجام هیچ واکنشی در برابر واکنش‌های کودک‌تان نیست. تلویزیون وسیله ارتباطی یک طرفه‌ای است که نمی‌تواند فرصت‌هایی مثل تجربه کردن، بازی کردن و همکاری کردن را در اختیار کودک قرار دهد. علاوه بر این تداوم بمباران شدن کودک توسط پیام‌های یک طرفه، امکلان دارد پس از مدتی نیاز اصلی وی در برقراری رابطه با محیط پیرامون را نیز دستخوش آسیب‌های جدی کند. در سال‌های پیش از دبستان که کودک از فرصت محیط مدرسه و ارتباط با همکلاسی‌هایش برخوردار نیست، تلویزیون تاثیر منفی بیشتری روی ابعاد حسی، اجتماعی و جسمانی کودک برجا می‌گذارد. برخی پژوهش‌ها نشان می‌دهد تلویزیون در بروز حالت توداری در بعضی کودکان نقش موثری داشته است.
سادگی و مفرح بودن کشف تلویزیون توسط کودک(روشن- خاموش کردن و عوض کردن شبکه‌ها) با بزرگ‌تر شدن وی به عادت فزاینده تماشای تلویزیون بدل شده، باعث می‌شود کودک در برابر اصرار والدینش نیز حاضر به خاموش کردن تلویزیون نباشد. پس روشن کردن تلویزیون و نشاندن فرزند شیرخوار و خردسال در برابر آن با هدف پر کردن وقت وی، نه تنها کمکی به رشدش نخواهد کرد، بلکه با تبدیل شدن این کار به یک عادت رفتاری، او را از عرصه فعالیت‌های اجتماعی و جسمانی هم دور نگه خواهد داشت.
علاوه بر موارد بالا پژوهش‌ها نشان می‌دهد کودکانی که مدت زمان طولانی‌تری به تماشای تلویزیون می‌پردازند، نسبت به سایر کودکان، بیشتر از مساله اضافه وزن رنج می‌برند. آگهی‌های بازرگانی مربوط به مواد غذایی حاوی چربی و قند که کودکان را مخاطب قرار می‌دهد هم جزو عوامل منفی در تربیت و تغذیه آنها به حساب می‌آید.
توصیه‌هایی به والدین
۱) برای تماشای تلویزیون محدویت‌هایی را وضع کنید. به یاد داشته باشید کنترل تلویزیون به همان اندازه که وظیفه دولت‌هاست، وظیفه خانواده‌ها نیز محسوب می‌شود.
۲) فراموش نکنید که تلویزیون پرستار کودک شما نیست.
۳) برنامه‌های ویژه کودکان را برای تماشای آنها انتخاب و موقع تماشای تلویزیون، بخصوص در دوره خردسالی، تا حد امکان فرزند خود را همراهی کنید. تحلیل‌ها و پرسش‌های شما حین تماشای برنامه، فرزندتان را از موقعیت یک تماشاگر صرف و بی‌خاصیت خارج خواهد کرد.
۴) تلویزیون را به عنصر اصلی منزل‌تان بدل نکنید.
۵) قبل از قرار دادن تلویزیون در اتاق فرزندتان به این نکته توجه داشته باشید که این کار باعث کاهش ساعت خواب وی خواهد شد.
۶) از خوردن غذا در برابر تلویزیون پرهیز کنید. بسیاری از کودکانی که در خوردن غذا دچار مشکل هستند، در دوره خردسالی عادت به خوردن غذا در برابر تلویزیون داشته‌اند.
منبع: روزنامه حریت، چاپ ترکیه/ ۲۷ آوریل ۲۰۰۷
ترجمه: کانون زنان ایرانی