حضانت، چشم اسفندیار زنان
پویه مددی
پویه مددی*
کانون زنان ایرانی -بزرگترین مشکل زنان پس از طلاق، حضانت و نگهداری از فرزندان است. بر اسا س قانون مدنی پس از طلاق زنان تنها تا ۷ سالگی می توانند از فرزند خود – چه پسر و چه دختر- نگهداری کنند و بعد از آن این وظیفه بر عهده پدر است .
موضوع حضانت، سخت ترین انتخاب زنان در هنگام طلاق است . زن یا برای نجات از زندگی که دیگر قابل تحمل نیست باید قید فرزندانش را بزند یا تمام عمر به زندگی ادامه دهد تا در کنار فرزندانش باشد.
در دادگاه ها به همان اندازه که پرونده های طلاق مطرح می شود، موضوع حضانت هم قابل توجه است و یکی از مهترین مسائل مورد بحث میان زن و مرد است و چه بسا در مواردی حق سرپرستی علتی باشد بر گذشت زن از درخواست طلاق خود.
به موجب ماده ۱۱۶۸ قانون مدنی ایران حضانت هم حق و هم تکلیف پدر و مادر است . یعنی این که پدر ومادر حق دارند سرپرستی کودک خود را به عهده گیرند و آنها وظیفه دارند تا زمانی که زنده هستند ، نگهداری و تربیت فرزند خود را به عهده گیرند.
در ماده ۱۱۶۹ بیان شده : حضانت فرزند پسر تا ۲ سالگی و دختر تا ۷ سالگی به مادر سپرده شده و پس از پایان این مدت حضانت با پدر است ؛ اما با اصلاحیه مصوب سال ۸۲ که به تصویب مجمع تشخیص مصلحت رسید ، برای سرپرستی و نگهداری فرزند، مادر تا ۷ سالگی اولویت دارد وفرقی ندارد فرزند دختر باشد یا پسر و پس از پایان این دوره ، سرپرستی با پدر خواهد بود البته به این تبصره هم یک اصلاحیه افزوده شده که پس از ۷ سالگی، در صورتی که میان پدر و مادر درباره سرپرستی اختلاف باشد، سرپرستی کودک با رعایت مصلحت کودک و به تشخیص دادگاه است.
در صورتی که سرپرستی کودک با مادر باشد در زمان سرپرستی مادر حق ندارد فرزند را از کشور خارج و این امر تنها با اجازه دادگاه میسر می شود اما دادگاه حتی در صورت نارضایتی پدر می تواند اجازه سفرهای زیارتی را صادر کند .
پدر یا مادری که کودک در سرپرستی او نیست طبق قانون حق دارد ( در زمان های توافق شده و در صورت عدم توافق) توسط دادگاه تعیین شده،با فرزند دیداری داشته باشد و اگر طرف مقابل از این امر سرپیچی کند توسط دادگاه می توان از ضمانت اجرایی ماده ۶۳۲ قانون مجازات اسلامی اسلامی استفاده کرد که به موجب آن ، (( اگر کسی از دادن طفلی که به او سپرده شده است ، در موقع مطالبه اشخاصی که قانوناً حق مطالبه دارند ، امتناع کند ، به مجازات از ۳ تا ۶ ماه حبس یا به جزای نقدی از یک میلیون ریال و ۵۰۰ هزار تا ۳ میلیون ریال محکوم خواهد شد.))
طبق ماده ۱۱۹۰ قانون مدنی ، نفقه اولاد به عهده پدر است و چه این پدر حضانت را به عهده داشته باشد یا این که حضانت بر عهده مادر یا شخص دیگری باشد ، پرداخت نفقه فرزند که به طور عمده شامل مسکن ، لباس ، خوراک و نیازهای درمانی است به عهده پدر است که در صورت خودداری از پرداخت ( با وجود داشتن استطاعت مالی ) طبق ماده ۶۴۲ قانون مجازات اسلامی جرم بوده و در صورت شکایت ذی نفع دادگاه او را به حبس از ۳ ماه و یک روز تا ۵ ماه محکوم می کند . طبق همین ماده ( ۱۱۹۹ ) در صورت فوت پدر یا عدم توانایی او در پرداخت مخارج زندگی فرزندش ، این تکلیف به عهده پدر بزرگ و جد یا دیگر اجداد پدری است . در صورت نبودن پدر و اجداد پدری و یا عدم توانایی آنها به پرداخت مخارج زندگی فرزند ، تکلیف پرداخت نفقه به عهده مادر قرار می گیرد . هرگاه مادر هم فوت یا قادر به پرداخت مخارج مذکور برای فرزندش نباشد . این تکلیف به عهده و پدر بزرگ مادری و پدربزرگ پدری فرزند قرار می گیرد.
پرداخت نفقه فرزند فقط تا رسیدن به سن رشد نیست ، بلکه پس از آن هم طبق ماده ۱۱۹۷ قانون مدنی ، اگر فرزند منبع مالی نداشت و نتوانست معیشت خود را فراهم کند ، پدر و نیز دیگر اشخاص یاد شده ،در صورت داشتن توانایی مالی ملزم به تأمین مخارج فرزند هستند.
اگر زن و شوهر هنگام طلاق با توافق سرپرستی فرزند خود را به زن واگذار کنند با ازدواج مجدد مادر این حق گرفته نمیشود اما اگر زن و شوهر به هر دلیلی از یکدیگر جدا شوند بنابر قانون حضانت تا ۷ سالگی با مادر است و اگر مادر ازدواج کند حق سرپرستی از او گرفته می شود . براساس قانون، شوهر باید اجازه سرپرستی را به همسرش بدهد و رایج این است که شوهر در اداره سرپرستی حاضر شده و کتباً رضایت خود را اعلام می‌دارد.
سرپرستی فرزندان مهمترین چالش زنان در زمان طلاق است، زیرا در بسیاری از موارد مجبور است میان فرزندان و ادامه زندگی که تحمل آن برایش سخت جانکاه است، یکی را انتخاب کند یا برای نگهداری فرزندانش با شوهر خود معامله ایی انجام دهد که در مورد رایج، این معامله بیشتر بر سر مهریه انجام می شود یعنی زن قبول می کند مهریه را در قبال فرزندان به شوهر خود ببخشید و شوهر از سرپرستی فرزندان سر باز زند.هرچند که یکی از اشتباهات رایج زنان عدم ثبت این موضوع در دفاتر رسمی ثبت اسناد است زیرا در صورت عدم ثبت مرد می تواند از انتقال سرپرستی فرزندان به زن خودداری کند اما زن نمی تواند پس از بخشیدن مهریه، از بخشش سرپیچی کرده و خواهان مهریه خود شود پس لازم توجه است که زنان به طور ثبتی در قبال بخشش مهریه در برابر فرزندان اقدام کنند.
ماده ۱۱۶۸ قانون مدنی:
نگاهداری اطفال هم حق و هم تکلیف والدین است.
ماده ۱۱۶۹ قانون مدنی:
برای حضانت و نگهداری طفلی که ابوین او جدا از یکدیگر زندگی می‌کنند مادر تا سن هفت سالگی اولویت دارد و پس از آن با پدر است.
تبصره «بعد از هفت سالگی در صورت حدوث اختلاف، حضانت طفل با رعایت مصلحت کودک به تشخیص دادگاه است.»
ماده ۱۱۷۱ قانون مدنی:
درصورت فوت یکی از ابوین حضانت طفل با آنکه زنده است خواهد بود هرچند متوفی پدر طفل بوده و برای او قیم معین کرده باشد.
ماده واحده:
حضانت فرزندان صغیر یا محجوری که پدرانشان به مقام والای شهادت رسیده یا فوت شده باشند با مادران آنها خواهد بود.
ماده واحده مصوب ۲۲/۴/۱۳۶۵:
چنانچه به حکم دادگاه مدنی خاص یا قائم مقام آن دادگاه حضانت طفل به عهده کسی قرار گیرد و پدر یا مادر و یا شخص دیگری مانع اجرای حکم شود و یا از استرداد طفل امتناع ورزد دادگاه صادر کننده حکم وی را الزام به عدم ممانعت یا استرداد طفل می‌کند و در صورت مخالفت به حبس تا اجرای حکم محکوم خواهد شد
*
Pouyeh.madadi@gmail.com