والدینی که آرزوهای خود را در کودکشان می‌بینند، کودکآزارند/ غفلت، مهم‌ترین عامل کودک آزاریست
ایسنا: کودکی، دوران رشد و شکل‌گیری شخصیت است و کودکان به علت ویژگی‌هایی که از نظر سنی دارند، بسیار آسیب‌پذیرند و نیاز به حمایت و مراقبت والدین دارند، اما گاهی بزرگسالان، به دلایل مختلف به جای حمایت و مواظبت از کودکان آنان را مورد آزار قرار میدهند.
کودک آزاری پدیده‌ایست که طی سال‌های اخیر به معضلی برای جوامع تبدیل شده است که کشور ما نیز از این موضوع در امان نمانده و آمارها حاکی از آن است که کودک‌آزاری به صورت یک ناهنجاری اجتماعی روز به روز در حال گسترش است.
این ناهنجاری اجتماعی به قدری گسترش یافته که در موارد حاد حتی منجر به مرگ کودک نیز شده است؛ این پدیده دارای گستره وسیعی بوده و ممکن است در هر فرهنگ و اجتماعی که دارای ارزش‌های اخلاقی خاص خود هستند، اتفاق بیفتد. آزار کودکان می‌تواند جسمی، عاطفی، لفظی و یا جنسی باشد و حتی نادیده انگاشتن و توجه نکردن به کودکان نیز می‌تواند به نوعی در رده این اختلال قرار گیرد.
سرویس اجتماعی ایسنا – منطقه خراسان به مناسبت روز جهانی کودک با برگزاری نشستی با عنوان «بررسی پدیده کودک‌آزاری” به بررسی علل و راهکاری مقابله با این پدیده اجتماعی پرداخته است.
والدین، کودکان را به عنوان سبد آرزوهایشان نبینند
مسعود هنربخش، روانشناس بالینی و کارشناس بهزیستی در این نشست با بیان اینکه والدینی که آرزوهای خود را در کودکش می‌بینند، کودکآزارند، به اهمیت موضوع کودک آزاری روانی در مقابل کودک آزاری جسمانی و نادیده گرفتن آن در جامعه اشاره و اظهار کرد: در جامعه معمولا بعد کودک آزاری جسمانی مورد توجه قرار می‌گیرد و نسبت به جنبه کودک آزاری روانی توجه خاصی مبذول نمی‌شود، هر گونه رفتاری که والدین یا جانشینان والدین در دو حوزه عمده باعث وابستگی شدید و یا در مقابل نیاز به استقلال را در کودک ایجاد کنند، نوعی کودک آزاری محسوب می‌شود.
وی ادامه داد: زمانی که کودک نتواند استقلال خود را از نظر روحی و روانی حفظ کند، آنگاه مورد آزار و اذیت قرار گرفته است.
کارشناس مسوول پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی بهزیستی خراسان رضوی در ادامه افزود: سطح دلبستگی فرزند به والدین هم باید معقول باشد به طوری که نه فرزند احساس بی پناهی کند و نه اینکه زیاد مورد توجه واقع شود.
هنربخش سپس به امیال و آرزوهای والدین اشاره کرد و ادامه داد: قاعدتا زمانی که والدین یک سری آرزوها و آمال و یک سری خواسته‌هایی داشته‌اند که به آن‌ها نرسیده‌اند، معمولا بچه‌ها را به عنوان سبد آرزوهای خود می‌بینند.
وی اضافه کرد: مشکل دیگر زمانی به وجود می‌آید که والدین، اهداف و آرزوهای خود را در کودکشان جستجو می‌کنند و این موضوع زمانی به وجود می‌آید که والدین به اهداف خود در زندگی نرسیده‌اند.
این کارشناس بهزیستی خراسان رضوی ادامه داد: در صورتی که فرزندان نتوانند خواستههای والدین را برآورده کنند، والدین شروع به کودک و نوجوان آزاری می‌کنند.
هنربخش اضافه کرد: در واقع والدین کنونی رفتاری را که در گذشته والدینشان با آن‌ها داشته‌اند، دوباره برای کودکانشان تکرار می‌کنند و به همین خاطر کودکانی که مورد آزار عاطفی یا روانی قرار گرفته‌اند به این سمت پیش می‌روند که اعتیاد پیدا کنند یا سطح دلبستگی کودکان، سطح ناایمنی شود.
وی افزود: در این حالت، کودک بزهکار می‌شود و بعضا کودکان منحرف اجتماعی شده و ازدواج‌های ناموفقی خواهند داشت، طلاق‌ها زیاد می‌شود و طلاق‌های نامرئی و عاطفی کم کم شکل می‌گیرد.
هنربخش رفتار کودکان مورد آزار قرار گرفته را شبیه بمب ساعتی دانست و اظهار داشت: وقتی که والدین با کودک آزاری عاطفی درگیر هستند، هر لحظه امکان دارد که کودکان مانند بمب ساعتی منفجر شوند و اثرات این بمب کل خانواده و محیط را نیز در برگیرد.
وی در پاسخ به سوالی مبنی بر اینکه آیا کودک‌آزاری بسیار گسترده‌تر از تعاریف ساده‌ای است که در این خصوص داریم، اظهار داشت: در جامعه معمولا در زمانی که کودک آزاری مطرح می‌شود، همه افکار به سمت کودک‌آزاری جسمانی می‌رود و این در حالی است که کودک‌آزاری از جنبه روانی بسیار گسترده‌تر است و حتی خود تنبیه هم فقط زدن بچه نیست بلکه این دو موضوع که انتظارات بسیار عمده‌ای را از فرزند خود داشته باشیم، نیز نوعی تنبیه محسوب می‌شود.
این کارشناس مسوول پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی اهمیت کودک آزاری روانی را چند برابر کودک آزاری جسمانی عنوان کرد و افزود: در مقابل هر کودک آزاری جسمانی در جامعه ۹ تا ۱۰ مورد کودک آزاری روانی خواهیم داشت که دیده نمی‌شوند و این در حالی است که جامعه از آن‌ها به عنوان یک خانواده خوب یاد می‌کند.
وی اضافه کرد: زمانی که بچه نتواند کودکی خود و یا نوجوانی خود را داشته باشند و به اصطلاح بچگی کند، دچار کودک آزاری روانی قرار گرفته است و به اصطلاح جامعه به آن‌ها کودکانی گفته می‌شود که خیلی زود بزرگ شده‌اند.
وی رفتار صحیح والدین را بهترین شیوه رفتاری دانست و گفت: والدین در سبک تربیتی خود گاهی اوقات کودک خود را دچار مسمومیت عاطفی می‌کنند و گاهی نیز کودک را دچار محرومیت عاطفی می‌کنند و تلاش والدین باید به سمتی باشد که یک تعادلی برقرار کنند تا ما کودکانی هنجاری داشته باشیم به عنوان مثال کودکانی که برای انجام کارهای خود از هیچ کس کمک نمی‌گیرند و در مقابل آن‌ها کودکانی که نمی‌توانند کارهای خود را به تنهایی انجام دهند.
این روانشناس بالینی علت اصلی شکل‌گیری کودک آزاری را والدین مورد آزار قرار گرفته در کودکی عنوان کرد و افزود: همه کودکانی که دچار کودک آزاری قرار می‌گیرند، والدینی دارند که خود در گذشته دچار کودک‌آزاری قرار گرفته‌اند و باوری در آن‌ها شکل می‌گیرد که قابل اعتماد نیست، زمانی که فرد دچار کودک آزاری می شود این باور در فرد شکل می‌گیرد، افراد قابل اعتماد نیستند و بعد خودم صاحب یک بچه می‌شوم و در این حال من حتی به فرزندم هم نمی‌توانم اعتماد کنم.
هنربخش ادامه داد: این در حالی است که این جنگ با کودک نیست بلکه با والد درون فرد است، اگر فرد یک والد خشن است و به این دلیل کودک آزاری می‌کند، اشکال عمده و اساسی از کودک نیست بلکه از والدین درونی فرد است.
وی با اشاره به اینکه کودکان ناهنجار بیشتر در معرض کودک آزاری هستند، اضافه کرد: به طور کلی تنبیه، کودک‌آزاری محسوب می‌شود اما زمانی که می‌خواهیم با تنبیه، کودک را از عواقب کارش آشنا کنیم، کودک آزاری محسوب نمی‌شود ولی قطعا همانطور که تنبیه جسمانی، خونریزی جسمانی دارد، تنبیه روانی خونریزی روانی دارد.
این کارشناس بهزیستی والد مطلوب را اینگونه تعریف کرد: ما بحث والد مطلوب را در کنار والد ایده‌آل داریم که حالا اگر به والد ایده‌آل هم نرسیدیم، می‌توانیم یک والد اثر بخش را داشته باشیم.
هنربخش ادامه داد: کودک مورد آزار قرار گرفته یک والد نامعقول در آینده می‌شود و به همین ترتیب، برای قطع این سیکل معیوب باید آموزش‌های مناسب را در این خصوص داشته باشیم.
به گزارش ایسنا، وی درجه دخالت در خانواده‌های دارای مشکل را اینگونه برشمرد: معمولا ورود به خانواده‌ها جهت مداخله، در حد آموزش و آموزش‌های مهارت‌های زندگی است، آموزش‌ها در حال حاضر از سوی نهادهای متفاوتی در حال اجراست و در عین حال اکثر سازمان‌ها نیز در حال اطلاع‌رسانی به خانواده‌ها هستند.
این روانشناس بالینی در عین حال مشکل جامعه کنونی ما را نداشتن قاطعیت والدین دانست.
این کارشناس بهزیستی در خاتمه بهترین نوع فرزند پروری را والد پروری عنوان کرد و ادامه داد: بهترین روش فرزند پروری، والد پروری است و قاعدتا اگر می‌خواهیم والد خوبی برای فرزندمان باشیم، باید از مشکلاتی که در گذشته داشته‌ایم، آغاز کنیم.
غفلت، مهم‌ترین عامل کودک آزاریست که عوارض آن پنهان می‌ماند
شهره شاهرودی، کارشناس آسیب‌های اجتماعی سازمان بهزیستی خراسان رضوی نیز در این نشست با بیان اینکه غفلت، مهم‌ترین عامل کودک آزاریست که عوارض آن دور و پنهان می‌ماند، افزود: امروزه افراد جامعه کودک آزاری را تنها تنبیه‌های جسمی می‌دانند، در صورتی که هر نوع بی‌توجهی عاطفی و روانی اطرافیان کودک که مراقبت از کودک را بر عهده دارند و به نوعی با کودک در ارتباطند، کودک آزاری محسوب می‌شود.
وی ادامه داد: در جامعه‌ای که در آن زندگی می‌کنیم به خاطر دیدگاه‌هایی که مردم در خود پرورش داده‌اند، فکر می‌کنند کودک آزاری تنها تنبیه بدنی و جسمی است در صورتی که غفلت مهم‌ترین عامل کودک آزاری است به طوری که ممکن است والدین و اطرافیان اجازه ادامه تحصیل را به کودک ندهند و یا در صورت بروز بیماری، خدمات درمانی برای کودک فراهم نکنند که عوارض اینگونه کودک آزاری‌ها در آینده‌ای دور و پنهان بروز داده خواهد شد.
این کارشناس آسیب‌های اجتماعی با اشاره به اینکه امروز مشکلات اقتصادی، زناشویی و اخلاقی والدین سبب بروز اینگونه کودک‌آزاری‌های عاطفی و روانی می‌شود، خاطرنشان کرد: مشکلاتی که والدین در طول زندگی با کودک و با هم مواجه‌اند سبب می‌شود تا حتی با غفلت به کودک آزاری عاطفی و روانی کودک خود بپردازند و متاسفانه اطرافیانی که شاهد این گونه رفتارهای آزار دهنده هستند، آن را نوعی دخالت محسوب می‌کنند و از اطلاع آن به ۱۲۳ پرهیز می‌کنند و این باعث می‌شود تا کودک در آینده‌ای دور با مشکلات عاطفی و روانی برخورد کند.
وی ادامه داد: یک کودک آنقدر ضعیف و کوچک است که قدرت انتقال مشکل را ندارد و در این راستا بهتر است اطرافیانی که شاهد کودک آزاری‌های یک کودک هستند، به بهزیستی و اورژانس اجتماعی با شماره تماس ۱۲۳ اطلاع دهند.
به گفته این کارشناس اجتماعی، در کودک آزاری، سختی بچه از نظر شلوغی، نارسی، جذاب نبودن و تند خویی به تنهایی علت اصلی رفتار کودک آزاری والدین و اطراف نیست بلکه این موارد تنها زمینه‌ایست که والدین و اطرافیان این عوامل را با مشکلات زندگی خود تلفیق می‌کنند و سبب می‌شود که به رفتار ناپسند کودک آزاری پرداخته شود.
وی ادامه داد: در برخورد با کودک آزاری به هیچ وجه، هدف برخورد قانونی نیست بلکه در اغلب موارد با مداخله از طریق صحبت و مشاوره می‌توان والدین و اطرافیان را نسبت به کار ناپسند خود آگاه و از کودک حمایت کرد.
شاهرودی اضافه کرد: البته رسانه‌ها با نقش مهم خود در بحث کودک آزاری تلاش می‌کنند تا والدین و اطرافیان را از رفتار ناپسند خود آگاه کنند که این عوامل همراه با آگاهی‌ها و همکاری مردم با ۱۲۳سبب شده است که امروزه این موضوع از حالت مشکل خارج شود، اگر چه به بحران نرسیده اما زیرپوستی دچار بحران است.