دولت حق اشتغال زنان را از یاد برده است
اشتغال یکی از بنیادی ترین حقوق هر انسانی چه زن و چه مرد است اما در ایران شاهد گسترش بیکاری به خصوص در بین زنان هستیم. هرچند کمتر جوانی است که حداقل چند صباحی طعم بیکاری را نچشیده باشد ولی بیکاری در بین زنان حتی تحصیل کرده شایع تر از مردان است. زنان ایرانی تنها ۱۲ درصد از سهم بازار کار را به خود اختصاص داده اند.
این مسئله زمینه ساز بروز مشکلات زیادی برای آنان است. در جامعه ای که روز به روز تعداد زنان مطلقه افزوده می شود و امار زنان سرپرست خانوار حدود یک میلیون و ۱۶۰هزار زن سرپرست خانوار شهری، ۴۷۹هزار زن سرپرست خانوار روستایی و هزار و ۲۱۱زن سرپرست خانوار عشایری در است استخدام فقط مرد بسیاری از ادارات دولتی احجافی بزرگ در حق زنان است. زنان به خاطر آسیب هایی که در کمین شان است بیش از مردان نیاز به کار در محیط های کاری سالم را دارند. هرچند سیاست گذاران کمتر به این امر عنایت دارند.
شرکت خصوصی ناامن است مترو امن
واگن های زنانه قطار دورن شهری تهران بازار مکاره ای است. زنان دستفروش در مترو اقدام به فروش انواع و اقسام کالا می کنند. سال هاست این دستفروش ها از قبال مترو نان می خورند و سازمان مترو هم هرچه کرده نتوانسته پای این زنان را از واگن ها ببرد. در گفت گو با چندتای این زنان نکته ای به چشم می آید که سالهاست دولت مردان توجهی به ان ندارند :اشتغال زنان.
ساعت ۲ بعدازظهر است زنی حدودا ۳۵ ساله روی صندلی های زرد ایستگاه شریعتی نشسته است. لقمه ای نان می خورد در صندلی کنارش نایلونی از جنس هایش را گذاشته است. بارش لوازم آرایش است. می گوید: «مامورها در برخی از ایستگاه ها حضور دارند و اگر اجناسشان را بگیرند بعد از چند ساعتی پس می دهند اما از بهمن اگر جنسی گرفته شود دیگر پس داده نمی شود. علتش را هم شلوغی مترو به خاطر خرید شب عید عنوان می کند. از او درباره نحوه خرید اجناس می پرسم می گوید: مغازه دارها نقدی معامله می کنند .اگر ماموران کالاهایمان را مصادره کنند همه سرمایه مان رفته است». می پرسم چرا به جای این کار سراغ شغل دیگری نمی رود؟ می گوید: «چندبار سعی کرده در شرکت های خصوصی کار کند اما محیط سالم نبوده ،دولتی ها هم که پارتی می خواهد. بنابراین او در نهایت تصمیم گرفته برای گذران زندگی دستفروشی کند».
زن دستفروش دیگری که یک کیسه نایلون کوچک همراهش بود و لواشک می فروخت می گوید:« الان مامور ایستگاه به من گفت امروز زود تعطیل کردی یا کار نمی کنی؟ داری می ری خونه؟» این زن ادامه داد: «برخی ازاین مامورهای مرد رفتار نامناسبی با زنان دستفروش دارند با لحن بدی صحبت می کنند». او افزود: «زنان دستفروش آبرویشان را رها کرده اند و امده اند تا یک لقمه نان حلال دربیاورند اگر کنار خیابان می ایستادیم خوب بود. دل پردردی دارد. می گوید: بیشتر زنان جوانی که مطلقه اند به خاطر نبود کار مناسب و نگاه هایی که به زن مطلقه در جامعه هست دستفروشی می کنند. این بهتر است یا اینکه بروند و با مردان متاهل رابطه بگیرند؟ انگار بعضی ها دوست دارند تعدد زوجات و هزار جور بی اخلاقی را در جامعه رواج دهند».
زن جوان دیگری می گوید:« مامورها وقتی اجناس مارا می گیرند به ما می گویند این که با شما برخورد می کنیم به این دلیل است که کیف زن ها هم درون مترو هستند و از زمانی که کسی از شما خرید می کند متوجه می شوند چه کسی پول دارد و بعد اقدام به زدن کیفش می کنند. خودش می گوید: وقتی که ما هم نیستیم که باز کیف زنی می شود. از بس مشکلات اقتصادی زیاد شده دزدی هم زیاد شده است. خب مشکل معیشتی مردم را حل کنند به ما کار بدهند تا ما هم دستفروشی نکنیم».
خط را عوض می کنم و سوار واگن دیگری می شوم. نرسیده به ایستگاه زن دستفروش با دلهره جنس هایش را به زنان دیگر می دهد تا پنهان کنند و به مشتری که در حال پول دادن است می گوید: «پولت و قایم کن وگرنه می گیرنم». زنی می پرسد:« اگر بگیرند چکار می کنند؟ می گوید: بعضی وقتها چند ساعت بعد نصفش را پس می دهند بعضی وقتها همه اش را برمی گردانند. برای پس گرفتن جنس ها باید کپی کارت ملی و تعهد بدهیم که دیگر دستفروشی نمی کنیم».
بسیاری از زنانی که در مترو دستفروشی می کنند افرادی توانمند هستند که در صورت حمایت دولت از آنها می توانند استعداد های بالقوه خود را بالفعل کنند. در بین این زنان دختران دانشجویی هم هستند که برای ادامه تحصیل به این کار روی اورده اند. سازمان ساماندهی صنایع و مشاغل شهرداری تهران با همکاری معاونت امور بانوان شهرداری بهمن ماه سال گذشته قرار بود بازارچه عبدل آباد را برای کمک به زنان سرپرست خانوار افتتاح کنند امری که تا امروز اتفاق نیافتاده است.
سیاست گذاران موظف اند محیط های کاری دولتی و خصوصی را با وضع قوانین کارآمد و حمایت از زنان برای آنان امن و سالم کنند. اما در قوانین ما چنین موردی وجود ندارد.
اشتغال زنان و توسعه پایدار
ایجاد اشتغال یکی از مهم ترین وظایف دولت هاست. مشارکت زنان در جامعه یکی از کلیدی ترین گام ها برای نیل به توسعه پایدار است. برای دست یابی به توسعه پایدار و درو زا ، در هر جامعه ای نیاز به مشارکت زنان احساس می شود . هیچ جامعه ای نمی تواند تنها با نیروی کار نیمی از جمعیت خود ، با توسعه جهانی رقابت کند.
زنان امروز به اندازه ی مردان توانایی دارند و استفاده نکردن از این نیروی کار آماده باعث به وجود آمدن نا هنجاری در جامعه می شود .
سرمایه انسانی با سرمایه طبیعی که در صورت بی توجهی و عدم استفاده می تواند دست نخورده باقی بماند، متفاوت است. سرمایه انسانی در صورت بی توجهی و عدم به کارگیری سبب بروز ناهنجاری های اجتماعی، بحران ها و به طور کلی ایجاد ناامنی سیاسی و اجتماعی می شود .
پیش بینی و برآوردهای مربوط به جمعیت زنان طی سال های آینده حاکی از رشد قابل توجه متقاضیان کار زن و بالا رفتن مهارت های ذهنی و عملی ایشان است. توسعه دانایی محور ایجاب می کند که ایران از این سرمایه انسانی با ارزش بهره مند شود.
بنابراین رویکرد عدالت جنسیتی می بایست در برنامه ریزی توسعه مد نظر قرار گیرد. رویکردی که اساسش توازن است و ساختار نابرابر و تبعیض آمیزعلیه زنان را مورد توجه قرار می دهد. این رویکرد در پی ارایه فرصت های مساوی برای زنان مانند مردان درکلیه بخش های اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی و سیاسی است تا زمینه را برای عدالت اجتماعی مهیا کند. در واقع رعایت انصاف و عدالت ایجاب می کند که زنان نیز در فرآیند سیاست گزاری، تصمیم سازی و تصمیم گیری مشارکت کنند و با تصویب قوانین از حقوق کامل برخوردار باشند.
در بیشتر تعریف هایی که از توسعه و جوامع توسعه یافته می شود ، حضور زن در جامعه و فعالیت مستقیم او در جامعه یکی از شاخص های اصلی توسعه یافتگی است .
با توجه به این تعریف هر جامعه ای که بخواهد از روند توسعه جهانی عقب نماند باید زمینه ی اشتغال زنان در جامعه را فراهم کند. جامعه ما نیز باید از نیروی متخصص زن خود برای پیشبرد اهداف توسعه کشور استفاده کند و کم کم زمینه ی کاری را برای دیگر زنان جامعه فراهم کند . برای این کار ابتدا باید فرهنگ سازی لازم برای اشتغال زنان تمام قشرها صورت گیرد .
مریم رحمانی- دنیای صنعت