هیچ وقت خوب نبودم !شیرین احمد نیا
وبلاگ شیرین احمد نیا:از آنجا که موضوع صحبتم ضمن جلساتی که دو سه روز اخیر در سفرم به آبادان و خرمشهر داشتم به هویت دختران و جامعه پذیری جنسیتی مربوط بود و برای ایجاد ارتباط دوجانبه با حاضرین در جلسات که عمدتاً از معلمان و والدین و محصلین دختر در این شهرها تشکیل شده بودند، دو سوال کلی مطرح کردم و پاسخهایی که بدستم رسید (هرچند به هیچ وجه از نظر علمی قابلیت تعمیم ندارد) حقایق جالبی را در زمینه ی طرز تلقی و دیدگاههای افراد ساکن در این شهرها در ارتباط با دختران جوان و مسائل زنان منطقه آشکار کرد:
– این عین متن دست نوشته ی یکی از دختران دانش آموز آبادانی است که در پاسخ به سوال من که پرسیده بودم “دختر خوب” در نظر شما چگونه دختری است، مقایسه ی خوبی به عمل آورده و نوشته :
از نظر پدر و مادرها و بزرگترها، دختر خوب یعنی:
– دختری که درس بخونه
– درست لباس بپوشه
– مانتوش تنگ نباشه
– موهاش از پشت شالش بیرون نریزه
– شلوارش کوتاه نباشه
– وسط خیابون بلند صحبت نکنه
– نماز بخونه
– چت chat نکنه!
– تنها بیرون نره
– با هیچ پسری صحبت نکنه
– از خونه بیرون نره
– آفتاب و مهتاب رنگش رو نبینه
– تا دیر وقت بیرون نمونه
– حرفای پدر و مادرش رو گوش کنه حتی اگه گفتن بمیر و ….
( در مقابل) دختر خوب از نظر دخترها، دختریه که :
– به دیگران احترام بگذاره
– مرتب و تمیز باشه
– وقتی میره بیرون مرتب و تمیز بره
– مطابق با مد روز باشه
– درس بخونه
– نماز بخونه
– حرفای پدر و مادرش رو تا حدی که قابل قبول باشه گوش کنه
– پاک باشه
– در حدش make up (آرایش) کنه
– خیلی خوش برخورد باشه ….
اما برای من خیلی تکان دهنده بود که دیدم این دختر آبادانی عزیز به دنبال این مطالب نوشته، “ولی من از کلمه ی دختر خوب متنفرم چون هیچ وقت خوب نبودم” !
صرف نظر از دستنوشته ی این دختر که به تنهایی بسیار گویاست، فهرستی از “ویژگیهای دختر خوب” ( اعم از سلبی یا ایجابی) طبق پاسخهایی که من از حضار دریافت کردم عبارتند از:
– نجابت
– جلب توجه نکند
– جلب اعتماد خانواده
– خویشتن داری
– جسارت
– اعتماد به نفس
– داشتن آگاهی پیرامون موقعیت خود ، جامعه، فرهنگ
– داشتن آگاهی پیرامون خواسته ها و اهداف خود
– احساس مسئولیت در قبال اعضای خانواده و سعی در حل مشکلات خانواده
– حفظ آبروی خانواده با انجام اعمال و رفتار صحیح و قابل قبول در جامعه
– محجبه باشد
– اهل بیت را الگو قرار دهد
– بایستی در دوره نوجوانی و دوران تحصیل اندوخته ای برای زندگی آینده اش داشته باشد چون باید نقشهای مختلفی را در آینده ایفا نماید مثل دختر، همسر، مادر
– سن و موقعیت خود را درک کند
– نباید خیلی خشن باشد
– با تیپ زننده ای در جامعه حاضر نشود
– از تکیه کلامهای پسرانه استفاده نکند
– با هیچ پسری برخورد دوستانه نداشته باشد
– آرام صحبت کند
– لباس ساده بپوشد
– نماز بخواند
– صدایش بلند نباشد
– دوستان زیاد نداشته باشد
– زیاد بیرون نرود
– اهل بازار و تفریح زیاد نباشد
– بیشتر با خانواده تفریح کند
– اهل مطالعه باشد
– درس خوان باشد
– بهترین دوست خود را پدر و مادر بداند
– اول خواسته ی پدر و مادرش بعد خواسته ی خودش
هر کدام از این موارد جای بحث دارد و خود می تواند به عنوان بستری برای شکل گیری رفتار تبعیض آمیز در مورد دختران و زنان مورد توجه و نقد قرار گیرد. نیمه ی دوم صحبتم در پی بحثهای نظری را بر مبنای همین پاسخها در آن جلسات هدایت کردم.
در واکنش به این سوال که مشکلات زنان شامل چه مواردی می شود نیز به این پاسخها رسیدم که خود می تواند زمینه ساز تحقیقات جامعه شناختی و حوزه مطالعات زنان (با تمرکز روی مشکلات محلی و بومی این مناطق) باشد. البته پاسخها برای ما چندان نا آشنا و دور از انتظار نیستند:
– ازدواجهای اجباری و فامیلی (بدون مشورت و رضایت دختر که از طرف خانواده به دختران و حتی پسران تحمیل می گردد) در چارچوب ارزشهای جامعه ی ایلی و طایفه ای
– محدود کردن دختران در بیرون رفتن از منزل
– در مناطق کم درآمد این شهر زنها تحت فشار شدید از جانب خانواده قرار دارند
– اکثراً فرزندان طلاق تحت پوشش مادران خود زندگی می کنند (زنانی که توسط مردان صیغه می شوند، هنگامیکه باردار می شوند مردان از سرپرستی فرزندانشان امتناع می کنند در نتیجه زنان ناچار می شوند به تنهایی مسئولیت نگهداری این فرزندان را بر عهده گیرند)
– در روستاها خانواده ها ی کم درآمد دختران خود را در ازای مبلغی پول به عقد غیابی شیخ عربی در امارات در می آورند، افراد واسطه ی اینکار دختر را با خود با این عنوان می برند و در واقع هدف اصلی شان قاچاق دختران و سوء استفاده های جن + سی بعدی ار آنهاست.
– مرد هر وقت دلش می خواهد زنش را طلاق می دهد
– به دختران نگاه ابزاری می شود به عنوان وسیله ای برای حفظ آبروی خانواده
– ناموس کشی (قتل های ناموسی)
– دختران در شهر خرمشهر امنیت اجتماعی ندارند
– همیشه اولویت با پسران است
– نبود امکانات تفریحی و ورزشی مناسب در شهر برای دختران
– دختران از دید مادران خود به عنوان کسی است که باید کمک دست آنها باشد
– محدودیت های شغلی
– جلوگیری از پیشرفت تحصیلی ی دختران
– پایین بودن سن ازدواج
– خانواده هایی هستند که معتقدند دختر نباید درس بخواند
– شغل برای دختر محدود می شود به منشی گری، فروشندگی و … تمام شغلهایی که شاید بتوان گفت شان اجتماعی ندارد
– اعتیاد دختران و فساد اخلاقی که ریشه در خانواده دارد (فقر خانواده)
– جلوگیری از ورزش کردن دختران (ورزش رزمی و هر چه بیرون خانه باشد)
– عدم احترام به زن و دختر
– سرکوبی ی توانایی های دختران
– کمبود محبت نسبت به دختران