بهداشت باروری ، ضرورتی انکارناپذیر
از برنامه‌ریزی‌های کلان در سطح جهانی اعتلای کیفیت زندگی است به نحوی که برخورداری از یک زندگی با کیفیت حق مسلم فردی هر کس محسوب می‌شود. تامین مسکن، اشتغال، تفریحات سالم، افزایش سطح سواد از سویی وابسته به توان دولت در برنامه‌ریزی و از سوی دیگر به جمعیت نیازمند این خدمات بستگی دارد.
رشد بی رویه جمعیت و عدم هماهنگی آن با توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی و آثار منفی و مخرب آن بر محیط زیست و منابع طبیعی، سیاستمداران را به سوی تدوین استراتژی‌های موقت برای گذار از بحرانها سوق داده است حال آنکه تامین زندگی با کیفیت با جمعیتی متعادل از طریق اجرای درست برنامه بهداشت باروری و تنظیم خانواده امکانپذیر خواهد بود.
به گزارش خبرنگار «بهداشت و درمان» خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا)، عبدالامه نماینده صندوق جمعیت سازمان ملل متحد در ایران، در خصوص اهمیت بهداشت باروری می‌گوید: دو سوم بیماریها در دنیا در زنان در سنین باروری و یک سوم کل بار بیماریها در دنیا مربوط به مسایل مرتبط با بهداشت باروریست؛ همچنین ۳۶ درصد از بار بیماریهای زنان ۱۵ تا ۴۵ ساله ایرانی که در سن باروری قرار دارند و ۱۲ درصد بیماریهای مردان ایرانی مربوط به سیستم باروری است که این آمار گواه خوبی بر این مدعاست که بهداشت باروری از اهمیت ویژه‌ای برخوردارست.
وی با تاکید بر این که خانواده، جامعه و اقتصاد در سطح کلان متاثر از بهداشت باروریست، می‌افزاید: نتایج تحقیقات نشان داده است که یک دلار سرمایه‌گذاری در بهداشت باروری با ۱۶ دلار سود در کشور مصر و ۳۱ دلار سود در کشور تایلند همراه بوده است چرا که تشکیل خانواده‌های کوچکتر به لحاظ اقتصادی با صرفه‌تر است.
وی با بیان این که بهداشت باروری سبب افزایش تولید ناخالص ملی و بهبود شاخص‌های اقتصادی کلان می‌شود، اظهار می‌کند: ایران به لحاظ ویژگی‌های جمعیتی و جوان بودن قادرست با بکارگیری بهداشت باروری شاهد یک جهش عظیم اقتصادی باشد.
عبدالامه بعد اقتصادی را صرفا یکی از مباحث مرتبط با بهداشت باروری دانست و تصریح می‌کند: ایران در زمینه دسترسی به خدمات بهداشت باروری به ویژه تنظیم خانواده و بهداشت مادر و کودک طی ۱۵ سال اخیر موفقیت‌های خوبی را کسب کرده است به نحوی که شاخص مرگ و میر مادران باردار از ۹۱ به ۳۷ در ۱۰۰ هزار تولد زنده، شاخص مرگ نوزادان از ۵۲ به ۲۸ در ۱۰۰۰ تولد زنده و میزان دسترسی به وسایل تنظیم خانواده از ۶۴ به ۷۳ درصد رسیده است.
نماینده صندوق جمعیت سازمان ملل متحد در ایران، از کیفیت خدمات و نابرابری‌های بین استانی و بین گروهی به عنوان چالش‌های مطرح در زمینه بهداشت باروری در ایران تعبیر می‌کند و می‌افزاید: خدمات ارایه شده در برخی از استانها مثل سیستان و بلوچستان، بوشهر و اسلامشهر پایین‌تر از سطح میانگین کشوریست که این امر سیاست‌های دولت را در جهت افزایش عدالت، کاهش فقر و رسیدگی به زنان سرپرست خانوار را طلب می‌کند.
تعهدات ملی و بین‌المللی و پایبندی سیاستگذاران به اصل عدالت اجتماعی به عنوان یک اصل ارزشی در طراحی و برنامه‌ریزی‌های کلان کشوری ایجاب می‌کند امکان دسترسی به خدمات بهداشت باروری با مفهوم برخورداری از زندگی با کیفیت فراهم شود.
نتایج آخرین بررسی ویژگی‌های جمعیتی و بهداشتی کشور (DHS) که بر اساس استانداردهای بین‌المللی انجام گرفته حاکی از بالا بودن میزان باروری در ۹ استان کشورست که نیازمند توسعه خدمات تنظیم خانواده است.
بر همین اساس هنوز بیشترین درصد زایمانها در سیستان و بلوچستان و هرمزگان به کمک ماماهای سنتی و آموزش ندیده انجام می‌شود و درصد سزارین در استانهای گیلان، مازندران، سمنان و شهر تهران بالاست هنوز نیمی از زایمانهای مناطق روستایی استانهای سیستان و بلوچستان، هرمزگان، کهگیلویه و بویراحمد و آذربایجان غربی در شرایط ایمنی و بهداشتی انجام نمی‌شود و بیش از یک پنجم زایمانها در کشور برای مادر و پدر ناخواسته است لذا هنوز تا رسیدن به هدف تنظیم خانواده که تامین باروری برنامه‌ریزی شده و ایمن است راهی طولانی باقی مانده است.
عبدالامه در ادامه ارتقا کیفیت و گسترش خدمات بهداشت باروری، بهبود سیستم اطلاع‌رسانی بهداشت مادر و کودک، زایمان ایمن و تربیت ماماهای دوره دیده و بهداشت باروری در شرایط بحران را از برنامه‌های فعلی و آتی صندوق جمعیت سازمان ملل متحد عنوان کرد.
وی با اعتقاد به این که در شرایط بحران غالبا به مسایل سخت افزاری توجه می‌شود در ادامه بر ضرورت تدوین برنامه ملی مقابله با بحران همراه با تشکیل تیم‌های واکنش سریع تاکید می‌کند.
دکتر رمضانی تهرانی مسؤول واحد تحقیقات بهداشت باروری وزارت بهداشت با اعتقاد به این که چنانچه کشورها از جمعیت متناسبی برخوردار باشند امکان توسعه و دسترسی مردم به منابع بیشتر خواهد بود، به ایسنا می‌گوید: برای ارتقای کیفیت زندگی و تولد نوزادی سالم و عاری از هرگونه عارضه باید از قبل از تشکیل نطفه کوشید.
وی مراقبت دوران نوزادی، کودکی، واکسیناسیون، داشتن تغذیه متناسب و متعادل، رعایت بهداشت و تغذیه دوران بلوغ، انتخاب آزادانه و آگاهانه همسر، آشنایی با روش‌های تنظیم خانواده برای جلوگیری از بارداریهای ناخواسته و متعاقب آن بروز سقط‌های غیر ایمن را از برنامه‌های لازم الاجرا اجرای ارتقا کیفی زندگی دانست.
وی می‌افزاید: از حقوق هر فرد داشتن اطلاعات مناسب و وجود دسترسی به خدمات بهداشت باروریست برگزاری کلاس‌های مشاوره تنظیم خانواده و قبل از ازدواج، وجود شبکه بهداشتی با پوشش صد درصدی روستاها و پوشش ۹۰ درصدی شهرها و ارایه رایگان خدمات بهداشتی اولیه نظیر مراقبت دوران بارداری، زایمان، بعد از زایمان، پیشگیری بارداری، واکسیناسیون کودکان و مراقبت از کودکان تا ۵ سالگی از برنامه‌های بهداشت باروری ایران بوده است.
در ایران گروه سنی ۱۵ تا ۲۴ سال بزرگترین گروه جمعیتی و ۲۸ درصد کل جمعیت است در نتیجه رفتار بهداشت باروری این گروه نه تنها در تندرستی و رفاه آنان تاثیر عمده‌ای دارد بلکه برای جهش بعدی توسعه کشور نیز تعیین کننده است. لذا رویکردی همه جانبه به نیازهای این گروه در زمینه اطلاع‌رسانی و خدماتی بهداشت باروری نیاز مند راهکارهای ملی است.
دکتر رمضانی تهرانی بیان می‌کند: نتایج تحقیقات کشوری حاکی از آن است که تعداد زیادی از نوجوانان در دوران بلوغ به اختلالات عصبی دچار می‌شوند و بلوغشان را با افسردگی و اضطراب تجربه می‌کنند و اطلاعات صحیحی درباره بهداشت و تغذیه بلوغ ندارند و مرجع سوالات‌شان غالبا همسالانشان هستند.
وی می‌گوید: تلاش شده تا با همکاری آموزش و پرورش مباحث مربوط به بهداشت نوجوانان و بلوغ به صورت جزواتی در متون درسی دانش‌آموزان وارد شود این در حالیست که کلینیک‌های مثلثی هم در خصوص پیشگیری و درمان بیماریهای رفتاری اعم از HIV /ایدز و اعتیاد به ارایه خدمت می‌پردازند.
دکتر رمضانی تهرانی در ادامه بر ضرورت توجه به ویژگی‌های مذهبی و فرهنگی جامعه در این آموزشها تاکید می‌کند و می‌افزاید: آموزش گروه همسالان از دیگر طرح‌های اجرایی در زمینه بهداشت بلوغ است.
همچنین دکتر مطلق مدیرکل دفتر جمعیت و خانواده وزارت بهداشت به ایسنا می‌گوید: بهبود وضعیت بهداشت باروری حتی به لحاظ تغذیه‌ای و تامین حقوق باروری برای همه افراد به معنای دست یافتن به موازنه پایدار بین جمعیت، رشد اقتصادی و منابع موجود است.
وی بهداشت پیش از ازدواج را از برنامه‌های وزارت بهداشت عنوان می‌کند و می‌افزاید: در دین مبین اسلام هم به تشکیل خانواده تاکید شده و کانون خانواده از قداست خاصی برخوردارست و سلامت جامعه در گرو سلامت جسمی روانی و اجتماعی خانواده است.
دکتر مطلق ادامه می‌دهد: ریشه بسیاری از مشکلات عمده بهداشتی نظیر رشد بی رویه جمعیت، مرگ و میر مادران و نوزادان و کودکان و ناهنجاری‌های ژنتیکی و بهداشت باروری در دوران قبل از ازدواج و بارداری نهفته است.
مدیرکل دفتر جمعیت و خانواده وزارت بهداشت با بیان این که پیشگیری از بروز مشکلات فوق باید با برنامه‌ریزی صحیح و آموزشهای قبل و پس از ازدواج آغاز شود، می‌گوید: آموزش و ارایه خدمات بهداشت جنسی برای پیشگیری از بیماریهای مقاربتی و بارداری هم توصیه می‌شود.
به گزارش ایسنا، استانداردسازی و اجرای پروتکل‌های بهداشتی برای بی خطر کردن دوران بارداری، زایمان و پس از زایمان ایجاد بیمارستانهای دوستدار مادر، تدوین دستورالعملهای ملی برای خدمات تنظیم خانواده، ایجاد کادر بهورزان ماما برای بهسازی حضور پرسنل دوره دیده زایمان در نواحی انتخاب شده از جمله برنامه‌های وزارت بهداشت در جهت بهسازی کیفیت خدمات بهداشت باروری بوده است.
هرچند به اذعان برخی کارشناسان برنامه‌ها و اقدامات خوبی در جهت کیفی کردن خدمات بهداشت باروری در کشور انجام شده اما بر اساس آمارها و نتایج تحقیقات موجود، حمایت‌های بیشتر سیاستگذاران کلیدی و رهبران مذهبی را می‌طلبد تا با رعایت ملاحظات فرهنگی و مذهبی در زمینه جنسیت، بهداشت باروری و حقوق باروری فعالیت‌های گسترده تری به انجام برسد.
گزارش از آرزو سعید