تاریخ دو قرن فمینیسم

کانون زنان ایرانی: کتاب” از جنبش تا نظریه اجتماعی ،تاریخ دو قرن فمینیسم”، جنبش های زنان در جهان را بررسی می کند و می خواهد تحول فمنیسم را از یک جنبش به یک نظریه ی اجتماعی متکثر نشان دهد.

این کتاب شکل گیری و تطور تاریخی جنبش زنان را خیلی خوب بیان کرده است. استدلال اصلی کتاب این است که در شناخت زمینه های ایجاد و تحولات فمنیسم، باید به مجموعه ای از عوامل گفتاری، اقتصادی و سیاسی توجه داشت.

این کتاب به سه بخش و هفت فصل تقسیم شده که هر یک به بررسی یکی از دوره ها یا امواج سه گانه فمنیسم اختصاص دارد.

بخش نخست آن زمینه های ظهور فمنیسم در غرب را توضیح می دهد.

بخش نخست شامل سه فصل است. فصل اول به زمینه های ظهور فمنیسم در غرب اشاره می کند. اینکه چگونه زمینه های بر ساخته شدن یک هویت جمعی میان زنان در امریکا ایجاد شد.

هدف این فصل نشان دادن عوامل و زمینه بروز هویت جمعی زنان و به تبع آن ظهور فمنیسم در شرایط عینی و ذهنی قرن نوزدهم است. به نظر می رسد می توان زمینه های اصلی را در گفتار تجدد، ویژگی های نظام سرمایه داری و تاثیرات آن بر زندگی زنان و موقعیت زنان در چارچوب دولت لیبرال. دموکرات جست و جو کرد.

نویسنده, فصل دوم را به چگونگی شکل گیری اولین موج جنبش زنان در سال های ۱۸۴۸ تا ۱۹۲۰ و نیز دستاوردهای این موج اختصاص می دهد.

اینکه قرن نوزدهم جنبش زنان به عنوان یک ” جنبش پایدار” شکل گرفت.

اقداماتی که زنان امریکا در سالهای موج اول انجام داده بودند، ۵۶ مبارزه برای برگزاری همه پرسی، ۴۸۰مورد مبارزه برای وادار ساختن مجالس قانون گذاری، ۴۷ مورد مبارزه برای وا داشتن مجلس موسسان ایالات متحده به وارد کردن رای زنان به قانون اساسی ایالات، ۲۷۷مورد مبارزه برای واداشتن گردهمایی ایالتی احزاب و وارد کردن حق رای زنان به دستور کار و تصویب آن و مبارزات رسمی در ۱۹ دوره متوالی کنگره صورت گرفت.

جنبش زنان در این موج توانست با محدود کردن خواسته خود به حق رای، راه را برای پیروزی آسان تر جنبش فراهم سازد، اما در عین حال، موجب شد با به دست آمدن حق رای، جنبش, کار خود را پایان یافته ببیند و در نتیجه از تلاش برای تحقق سایر خواسته ها باز بماند.

تعلیق جنبش زنان از سال ۱۹۲۰ تا ۱۹۶۰ مبحث فصل سوم را تشکیل می دهد. و مشیر زاده، نویسنده کتاب با بیان وضعیت جنبش و فعالیت های زنان طی دهه های پس از کسب حق رای می کوشد عوامل موثر را در ایجاد وضعیت تعلیق بررسی کند.

وی تفرقه ی درون جنبش زنان را یکی از عوامل تعلیق در جنبش زنان می داند.

اختلاف میان دیدگاه برابری و تفاوت از مشکلات اصلی فمنیسم در این دوره بود. هر چند،به عقیده نگارنده دوران تعلیق در موقعیت عینی و ذهن زنان در جامعه امریکا تاثیر گذاشت و زمینه ساز شکل گیری موج دوم شد.

فصل چهارم زمینه ظهور موج دوم رابررسی می کند. در این فصل برای تبیین ظهور موج دوم فمنیسم, ویژگی های نظام سرمایه داری و دولت در این دوره و تحولات آن ها و تاثیراتی که بر زندگی زنان و موقعیت آنان گذاشت، بررسی شده است. همچنین به تضادهای درونی نظام اقتصادی و سیاسی در کنار تضادهایی که از ترویج روایت های جدیدی از ایدئولوژی خانه نشینی به عنوان یک ایدئولوژی کم و بیش کارکردی برای سرمایه داری و موقعیت عینی زنان ناشی می شد‘ اشاره شده است.

در فصل پنجم جنبش زنان به خواسته های دو دیدگاه لیبرال و رادیکال اشاره می کند و با وجود تفاوت در نحوه ی برداشت از مسئله زن میان این دو دیدگاه، در حوزه هایی کاملاً هم صدا بودند. از جمله آنها پایان دادن به تبعیض جنسی در مشاغل، لغو قوانین سقط جنین ,ایجاد مراکز نگه داری از کودکان، تغییر جایگاه زن از یک خدمتکار و یا ابژه جنسی بود.

افول موج دوم و زمینه شکل گیری موج سوم فمنیسم فصل ششم کتاب را تشکبل می دهد. فمنیسم در شکل لیبرال و یا رادیکال در موج دوم نتوانست ادعای نمایندگی و علایق همه زنان را داشته باشد. بنابراین ظهور انواع فمینیسم ها شکل گرفت. به نظر می رسد ظهور تفاوت و شناسایی آن مهم ترین زمینه موج سوم فمنیسم را تشکیل می دهد و در این موج از فعالیت جنبش، فمنیسم باید همه این تفاوت ها را به رسمیت بشناسد و هم پاسخگوی تفاوت ها و پیامدهای آنها باشد.

“موج سوم فمنیسم : مبارزه در عرصه فعالیت های نظری- آکادمیک” عنوان فصل هفتم این کتاب است.

موج سوم، دوره ای که به زعم عده ای پایان فعالیت های فمنیستی و جنبش فمنیستی است و به اعتقاد گروهی دیگر، دوره فعالیت های خرده جنبش های فمنیستی است. اما در عین حال به نظر می رسد حاکی از تحولی جدید در فمنیسم و پر رنگ شدن بعد نظریه پردازی در آن و در جهت حرکت هر چه بیشتر آن به سمت تبدیل شدن به یک نظریه اجتماعی متکثر، است.

در موج سوم, فمنیست ها بخشی عظیم از مبارزات خود را به درون “آکادمی” برده اند. و در این حوزه با نقد گفتارهای “پدر سالارانه” و ” مرد مدارانه” و شالوده شکنی آنها، قطعیت و تقدیس گفتارهای مزبور را نابود می کنند. در عین حال با ارائه نظریه های بدیل می کوشند به یک ” گفتار متقابل” شکل دهند.

حمیرا مشیرزاده کتاب” از جنبش تا نظریه اجتماعی: تاریخ دو قرن فمنیسم” را با همکاری انتشارات شیرازه در سال ۱۳۸۲ در ۵۷۶ صفحه به چاپ رسانده است.