زنان نمایشنامه‌نویس ایران
به یاد آوردم که تا پایان دوران تحصیل، به عنوان دانشجوی ادبیات نمایشی، در میان آن چه که آموخته‌ام سخنی از زنان نمایشنامه‌نویس به میان نیامده است، جز چند جمله دربارهء فریده فرجام که آن هم در درس «تاریخ ادبیات نمایشی» به عنوان همسر اول بیژن مفید و در زیر سایهء او مطرح شده بود.»
این بخشی از گفته‌های گل‌مهر کازری، نویسندهء کتاب «زنان نمایشنامه‌نویس ایران» است. این کتاب از انقلاب مشروطه آغاز می‌شود و تا سال ۱۳۵۷ را در برمی‌گیرد. نویسنده در این کتاب از منابع مکتوب موجود و از منابع شفاهی و تحقیق میدانی بهره برده است و کوشش کرده قرائت زنانه‌ای از هنر نمایش، از فرهنگ مشروطه تا بعد ارایه دهد و پنجره‌ای به سوی فعالیت‌های زنان در عرصهء هنر تئاتر در این دوران بگشاید. «نخستین تلاش‌ها» عنوان اولین فصل این کتاب است: «در دورهء انقلاب مشروطه و به ویژه پس از فتح تهران، آزادی‌خواهان به تاثیر اجتماعی تئاتر پی بردند و از هنر تئاتر به عنوان بهترین وسیلهء تربیت توده و آشنا کردن آن‌ها به عیوب قدیم و محاسن جدید استفاده کردند. از جمله مباحثی که مورد توجه گروه‌های نمایشی قرار داشت، شرایط زن در خانواده و منزلت اجتماعی او بود. گروه‌های نمایشی تلاش می‌کردند تا از طریق هنر تئاتر، تماشاچیان را که همگی مرد بودند به تامل و تفکر در رفتارشان نسبت به زنان و دختران وادار کنند و به احقاق حقوق زنان یاری رسانند. یکشنبه ۱۳ دی ماه ۱۲۸۸ هـ.ش،یک زن ایرانی برای نخستین بار توانست در صحنهء تئاتر حضور یابد و در نمایشنامهء طبیب اجباری نوشتهء مولیر به همراه بازیگران مرد در برابر ۲۵۰ نفر تماشاچی که همگی مرد بودند، بازی کند. این نمایشنامه که به حقوق زنان می‌پرداخت، توسط گروه نمایشی ارمنیان و در مدرسهء ارمنیان تهران اجرا شد.» متن نمایش‌های زنانه توسط چه کسانی نوشته می‌شد؟ نویسنده در این باره می‌نویسد: «مسلماً به دلیل شرایط اجتماعی و مذهبی آن دوران، مردان نمی‌توانستند دخالت آشکاری در این فعالیت‌ها داشته باشند و از این رو خود زنان بودند که در این راه، قدم برمی‌داشتند. به نظر می‌رسد که همین زنان، خود نمایشنامه‌می‌نوشتند تا در این نمایشنامه‌ها به طرح مسایل زنان بپردازند و این نمایش‌ها را برای زنان و دختران اجرا کنند و از این طریق دست به روشنگری بزنند و زنان را از حقوق خود آگاه سازند; اما متاسفانه نام آنان در مقام نمایشنامه‌نویس یا کارگردان جایی نیامده است.»در این کتاب نقل قولی از جلال ستاری آمده است: «محدودیت‌هایی که زنان بر اثر مردسالاری داشته‌اند و این که زن، کدبانوی خانه و بندهء آشپزخانه و صندوقخانه بوده است، موجب می‌شده است که زن با فرزند‌‌زادن‌های پیاپی، نیروی آفرینندگی‌اش را به مصرف می‌رسانده و کم‌تر مجالی برای پرداختن به اموری دیگر می‌یافته است، چون خلق شخصیتی داستانی یا نمایشی، از جهتی همتای زادن موجودی زنده است و زن بنا به طبیعتش باید مستعدتر از مرد برای خلق شخصیتی خیالی باشد و همراه با ضربه‌خوردن پدرسالاری، شکوفایی استعداد خلاق زنان در زمینهء داستان‌نویسی، درام‌نویسی و… نشانگر این مدعاست.
«مادام پری» یکی از هنرمندانی است که نویسنده تلاش‌های او را در عرصهء هنر در زمان خویش بررسی کرده است.
«پری آقابایف» نیز از هنرمندانی بود که به تحصیل تئاتر در خارج از ایران پرداخت بود. او پس از سال‌های ۱۲۸۸ هـ. ش فعالیت خود را آغاز کرد و وی را می‌توان سمبلی از هنرمندان تئاتر ایران در آن دوران و به خصوص نمادی از نهضت هنری زنان در آن دوره دانست.
«پروین اعتصامی» هم یکی از شخصیت‌های این کتاب است: «به نظر می‌رسد پروین اعتصامی با سرودن شعر – که اکثر آن‌ها حالت گفت‌وگو‌ی نمایشی دارند – اولین گام‌ها را در جهت نگارش دیالوگ و پس از آن نگارش نمایشنامه برداشته است.» «فمینیسم در نمایشنامه‌ها» هم بخش دیگری از این کتاب است. «صدیقه دولت‌آبادی» نیز یکی دیگر از شخصیت‌های مورد بررسی در کتاب است: «نثر صدیقه دولت‌آبادی در مقاله‌های نشریهء زبان زنان از دیالوگ‌نویسی و ابزار نمایشنامه‌نویسی بسیار بهره برده است. او همچنین به تئاتر دوران خود با نگاهی منتقدانه می‌نگریست.»
نویسنده در بخش‌هایی از کتابش به نمایش‌های شادی‌آور زنان، تعزیهء زنان و نیز دانشجویان نمایشنامه‌نویسی پرداخته است. به اعتقاد نویسنده با آغاز دههء ۴۰ شمسی نمایشنامه‌نویسی رونق بیش‌تری یافت و زنان نیز به نگارش‌نمایشنامه روی آوردند. عده‌ای از این زنان نمایشنامه‌نویس دانش آموختهء تئاتر بودند و به عنوان پایان‌نامهء کارشناسی، نمایشنامه نوشتند و تعداد دیگری از زنان علاقه‌مند هم به نگارش و انتشار نمایشنامه پرداختند. در میان زنان نمایشنامه‌نویسی که در سال‌های ۴۰ و ۵۰ تا ۱۳۵۷ نمایشنامه نوشتند، سه نفر اهمیت بیش‌تری دارند:فریده فرجام، خجسته‌کیا و مهین تجدد (جهانبگلو) که نویسنده به توضیح فعالیت‌های این سه نفر در بخش‌های پایانی کتاب می‌پردازد.
انتشارات روشنگران و مطالعات زنان در سال ۱۳۸۴ این کتاب را با عنوان «زنان نمایشنامه‌نویس ایران» منتشر کرد.