۱۵۰ هزار دانشجوی کشور یک بار در ماه مواد مخدر مصرف می‌کنند
روزنامه سرمایه:۱۵۰ هزار دانشجو در کشور در طول یک ماه حداقل یک بار از یکی از مواد مخدر استفاده می‌کنند.”
این گفتهء آفرین رحیمی، استادیار روانپزشکی مرکز ملی مطالعات اعتیاد دانشگاه علوم پزشکی تهران است.
او براساس نتایج پژوهشی که دربارهء وضعیت مصرف مواد مخدر در میان دانشجویان کشور انجام شده صحبت می‌کند و می‌گوید: «بیش از ۵۰ هزار دانشجو به مصرف یکی از مواد غیرقانونی (تریاک، حشیش، کوکائین و الکل) وابسته هستند.»
به گفتهء او،«با توجه به ساختار جمعیتی جوان کشور یکی از گروه‌های در معرض اعتیاد دانشجویان هستند و مصرف مواد در این جمعیت موجب صدماتی، از جمله اختلال در روند تحصیل و رکود علمی‌شان می‌شود.»
او مصرف الکل را میان دانشجویان بیش از سایر مواد بررسی شده ارزیابی و پس از آن نیز مصرف تریاک و حشیش را بالاتر از سایر مواد عنوان می‌کند که این الگوها در میان مردان و زنان دیده شده است. همچنین بیش‌ترین مصرف روزانهء دانشجویان پسر تریاک، الکل و حشیش است، اما دربارهء دختران با توجه به کم بودن مصرف روزانهء همهء این مواد در مورد شـیوع‌شان نمی‌توان نتیجهء خاصی گرفت.
دانشجویان غیرخوابگاهی بیشتر از خوابگاهی‌ها مواد مخدر مصرف می‌کند
پــژوهــش دیـگـری کـه بـا نـام «شیوع‌شناسی مصرف مواد مخدر» در میان دانشجویان شهر تهران توسط وزارت علوم و معاونت دانشجویی دانشگاه تهران در سال ۱۳۸۵ انجام شده تقریباً نتایج به دست آمده از پژوهش دانشگاه علوم پزشکی تهران را تایید می‌کند به طوری که شایع‌ترین مواد مورد مصرف دانشجویان در این پژوهش نیز سیگار، قلیان، مشروبات الکلی گزارش شده به طوری که میزان همبستگی بین مـیـزان شیوع مصرف مواد در بین دانشجویان به ترتیب مربوط به مشروبات الکلی ۶۳۳/۰ درصد)، سیگار و قلیان ۵۲۲/۰ درصد)، حشیش ۴۵۵/۰ درصد) تریاک ۳۹۹/۰ درصد) قرص اکس_۲۸۸/۰ درصد) و هرویین ۱۵۵/۰ درصد) بوده است. همچنین در این پژوهش بین سهولت دسترسی به مواد و تجربهء دانشجویان همبستگی منفی معناداری دیده می‌شود.بیش‌ترین میزان همبستگی هم بین سهولت دسترسی به مواد و مصرف آن به ترتیب مربوط به مشروبات الکلی ۴۶۶/۰ درصد)، حشیش ۲۶۶/۰ درصد) تریاک ۲۲۲/۰ درصد)، الکل ۱۶۶/۰ درصد) و هرویین ۱۱۱/۰ درصد) بوده است یعنی هرچه دسترسی به یک مادهء خاص سخت‌تر باشد، احتمال مصرف آن ماده نیز کم‌تر می‌شود.
این پژوهش نتایج دیگری را هم نشان می‌دهد، این‌که اولین زمان مصرف مواد در میان بیشتر دانشجویان قبل از ورود به دانشگاه بوده است. به طوری که در مورد قلیان ۷۳ درصد، مشروبات الکلی ۷۱ درصد، سیگار ۶۵ درصد و تریاک ۵۴ درصد، دانشجویان اولین زمان مصرف‌شان را قبل از ورود به دانشگاه ذکر کردهاند. ۷۷ درصد دانشجویان نیز اولین زمان مصرف قرص‌های اکس را قبل از ورود به دانشگاه دانسته‌اند.
هـمچنیــن مقـایسـهء اعتیـاد میـان دانشجویان ساکن خوابگاه و غیرخوابگاه حاکی از آن است که برخلاف تصور عامه تـعــداد بـیــش‌تـری از دانشجـویـان غیرخوابگاهی نسبت به خوابگاهی‌ها مواد مخدر مصرف می‌کنند.
بین این دو گروه تنها در مصرف قلیان، مشروبات الکلی، قرص‌های اکس، تریاک و کراک تفاوت‌های معناداری دیده شده است. به این معنا که درصد بیش‌تری از دانشجویان غیرخوابگاهی در مقایسه با دانـشجـویـان ساکن خوابگاه قلیان، مشروبات الکلی و اکس مصرف کردهاند. در مقابل درصد بیش‌تری از دانشجویان خوابگاهی تریاک مصرف کرده و سایر موارد تفاوت بین دانشجویان ساکن خوابگاه و غیرخوابگاه معنادار نیستند.
طبق این پژوهش که میان دو هزار و ۹۹۷ دانشجوی شش دانشگاه کشور از جـملـه دانشگـاه تهران، امیرکبیر، علامه‌طباطبایی، هنر، علم و صنعت و تربیت معلم انجام شده نشان دهندهء آن است که دانشجویان گرایش هنر از نظر مصرف سیگار، قلیان، مشروبات الکلی و حشیش به شکلی معنادار مصرف بیش‌تری از دیگر دانشجویان داشته‌اند. هـمچنین دانشجویان گرایش فنی، مهندسی نیز به جزء مصرف حشیش در مـصرف قلیان و مشروبات الکلی بلافاصله پس از گرایش هنر قرار می‌گیرند. نتایج به دست آمده از مقایسهء میان دانشجویان دختر و پسر نیز حاکی از آن است که درصد بیش‌تری از دانـشجویان پسر در مقایسه با دختران در طول زندگی خود مواد مصرف کردهاند.
در این پژوهش وقتی از دانشجویان این نمونهء آماری سوال شد که چه‌قدر مصرف مواد مخدر را درست می‌دانند، ۱۱ درصد پاسخ دادند مصرف مشروبات الکلی را برای خود درست می‌دانند. ۵/۶ درصد کشیدن سیگار، ۶/۱ درصد حشیش، ۳/۱ درصد مصرف تریاک، ۵/۱ درصد نیز مصرف قرص اکس و حتی ۳/۸ درصد دعوا و زد و خورد و همچنین ۶/۱ درصد نیز دزدیدن چیزهای کوچک را تا حدی درست عنوان کردند.
تغییر الگوی مصرف مواد مخدر_میان دانشجویان
رحیمی نیز با اشاره به مطالعه‌ای که قبل از انقلاب در چهار دانشگاه کشور دربارهء اعتیاد دانشجویان انجام شده، می‌گوید: «آن موقع حشیش به عنوان شایع‌ترین مادهء مورد استفاده توسط دانشجویان گزارش شده بود و این احتمال وجود دارد که اکنون الگوی مصرف مواد بین دانشجویان نسبت به ۲۵ سال گذشته تغییر کرده باشد.»
الهه سهیمی، روانپزشک و پژوهشگر مرکز مطالعات اعتیاد دانشگاه علوم پزشکی تهران نیز با توجه به پژوهش‌های متعددی که دربارهء اعتیاد دانشجویان انجام شده، می‌گوید: «به‌طور متوسط در پسران دانشجو شیوع مصرف الکل در یک ماه حدود ۱۵ درصد، تریاک ۱۲ درصد و هرویین یک درصد را می‌توان تخمین زد.»
بـه عقیـدهء سهیمی،«بررسی نسبت دانشجویان در جمعیت معتادان کشور (حدود دومیلیون معتاد مرد) حاکی از آن است که به طور متوسط پنج درصد از این تعداد را دانشجویان تشکیل می‌دهند.»او همچنین شیوع مصرف مواد در دانشگاه‌های مختلف کشور را متفاوت می‌داند.به نظر می‌رسد، این میزان در برخی دانشگاه‌های کشور بیشتر و در حد نگران‌کننده‌ای است تا جایی که خطر سرایت مواد را بین سایر دانشجویان افزایش و آن‌جا را به مکان پرخطری تبدیل می‌کند.
او پیشنهاد می‌دهد:«با برنامه‌ریزی جدی و مطالعات عمیق‌تر برای یافتن راه‌های موثر پیشگیرانه و امکان ارایهء خـدمـات جدی مشاوره‌ای و درمان راهکارهایی اندیشیده شود. روش‌های که به صورت مداوم بتواند بهره‌وری استفاده از بودجه‌های فراوانی را که در سال‌های گذشته صرف پژوهش‌هایی در زمینهء اعتیادشده افزایش داده و الگوی مناسبی از وضعیت کمی اعتیاد در کشور ارایه دهد.»
پیشگیری از مصرف سیگارقلیان و الکل ضروری است
اما پژوهشی که توسط وزارت علوم انجام شده تاکید می‌کند که بیش‌ترین موارد مصرف مواد در دوران دانشجویی نه تریاک و هرویین بلکه سیگار، قلیان و مشروبات الکلی است بنابراین در هر نوع برنامه بلند و کوتاه‌مدت باید در گام نخست پیشگیری از مصرف این مواد را مهم شمرد. همچنین این پژوهش تاکید می‌کند از آن‌جا که بیشتر دانشجویان پیش از ورود به دانشگاه مصرف مواد را آغاز کردهاند مناسب‌ترین زمان شناسایی افراد در مـعـرض خطـر مصرف مواد مخدر و پیشگیری از آن در دورهء قبل از ورود به دانشگاه است. این پژوهش همچنین نرخ شیوع مـصرف مواد در دوران دانشجویی را نگران‌‌کننده نمی‌داند اما پیشگیری از افزایش آن را با تکرار پژوهش‌های شیوع‌شناسی با ابزاری یکسان و با متدولوژی مشخص ضروری قلمداد می‌کند.