زنان از طیف های مختلف فکری با هم گفت و گو کردند
کانون زنان ایرانی –آمنه شیرافکن: بررسی شکاف موجود میان نیروهای طیف موسوم به سکولار و طیف موسوم به نواندیش دینی و نبود گفتمانی برای پاسخگویی به نیاز همه اقشار زنان به ویژه گفتمان دینی متجدد ، از جمله موضوعاتی بود که در نشست هم اندیشی زنان از طیف های مختلف مورد بررسی و ارزیابی قرار گرفت.
در این نشست که پنج شنبه گذشته در تهران برگزار شد، نمایندگانی از برخی گرو ه‌های فعال در حوزه زنان چه گروه های تئوریسین و پژوهشگر و چه فعالان و کنشکران حضور داشتند.
این نشست به گفته مسولان برگزاری آن با هدف دستیابی به اتفاق نظر در اهداف و برنامه های زنان و اولویت بندی نیازهای زنان جامعه برگزار شد.برگزار کنندگان این نشست اظهار امیدواری کردند که این گفت و گوها مقدمه ای برای ایجاد یک ائتلاف بزرگ میان زنان از طیف های مختلف فکری باشد.
ناهید توسلی، مدیر مسول مجله نافه در آغاز این نشست گفت:«بزرگترین مشکل زن ایرانی در تمامی زمینه های علمی، فرهنگی، اجتماعی، سیاسی، جنسیتی، جنسی، ادبی و هنری مشکلاتی است که در داخل این مجموعه تاریخی- سیاسی و جغرافیایی شکل گرفته است.»
وی همچنین افزود:« ما مسلمان هستیم و بنابراین باید تلاش کنیم تا مشکلات کنونی در حوزه هایی مانند سنگسار، دیه و شهادت و ارث را نقد کنیم. چرا که در هیچ جای قرآن به عنوان مثال به موضوع سنگسار اشاره نشده است و بنابراین در چنین شرایطی ما حق اعتراض داریم .»
توسلی تاکید کرد:« اما برای پیگیری همین مشکلات باید فعالان زنان به یک نقطه مشترک دست یابند .”
به گفته وی، باید تعریف ما از موضوع نواندیشی دینی مشخص شود واینکه اگر ادعا داریم که روشنفکر دینی هستیم تا حالا چه کرده ایم .
وی همچنین زنان اصلاح طلب حاضر در جمع را مخاطب قرار داد و گفت:«در مجلس ششم اصلاح طلبان در قدرت فرصت داشتند تا دست کم با مشروط بودن کردن برخی از بندها، پیوستن ایران به کنوانسیون زنان را به تصویب برسانند تا ما این روزها پیوستن به یک کنوانسیون جهانی را در کارنامه فعالیت ها و تلاش هایمان داشته باشیم که اتفاق نیفتاد .
به گفته توسلی ،اگرچه برپایی میتینگ های اعتراضی تاثیرگزار است اما راه حل نهایی نیست و باید برای حل مشکلات زنان توافقهای عملیاتی صورت گیرد مانند اینکه برویم به قم تا بتوانیم با روحانیون آنجا پیرامون مسایل و موضوعات حقوقی زنان گفت و گو کنیم.»
گفتمان مردانه در تعقیب جنبش زنان
مینو مرتاضی لنگرودی، از فعالان حوزه زنان و منتسب به طیف ملی_ مذهبی نیر در همین زمینه گفت :«این نشست با هدف تعقیب خواسته های زنان و توافق بر سرموضوعات معین برای پیگیری برگزار شده است و امیدواریم تا بتوانیم از مجموع آرا و دیدگاه های متفاوت زنان به نقطه نظر مشترکی دست یابیم .»
مرتاضی با اشاره به ماجرای دستگیری روز ۱۳ اسفند گفت :«مردان طیف فکری ما با تعجب می پرسیدند که چرا شما با این گروه هم آوا شده اید و می‌پرسیددند که این زنها چه کسانی بودند؟ این خود نشان می دهد که نگاه مردانه حتی آنجا که فعالیت ما حول موضوع و خواستی معین است اعمال قدرت می‌کند، اما همه دوستان می دانند که بین زنان دستگیر شده در ۱۳ اسفند اتفاق نظر وجود داشت که دغدغه مشترک ” هویت زن ایرانی”بود.”
وی با طرح این سوال که آیا ما در ایران می توانیم ادعای داشتن فمنیسم اسلامی را داشته باشیم یا نه گفت:«به نظرمن ما چنین عنوانی را نداریم چرا که خوانش متن قرآن در جامعه ما چندان پیشرفت نداشته است آن هم خوانش زنانه از قران که البته با دشورای های خاص خودش همراه است.»
مرتاضی با اشاره به فقدان حضور زنان در عرصه های خوانش نوین از متن قرآن گفت:« باید بدانیم که در هر حوزه ای که وارد نشویم دیگران مصادره اش می‌کنند.»
وی همچنین تاکید کرد:«فعالان زن نباید به دنبال یارکشی باشند چرا که ما را با قدرت نسبتی نیست و باید به پیگیری مواضع و برنامه های در اولویت بپردازیم .»
مرتاضی در باره ضرورت اختصاص الگویی مشترک از سوی فعالان زنان گفت:«در هر صورت گروه ها و طیف های مختلف فکری در باره الگو های مورد نظرشان به توافق می رسند عده ای “رزا لوکزانبورگ” را بر می‌گزینند و عده ای دیگر مارکس و انگلس. پرسش من این است که ایا لازم است الگویی را برای خود در نظر بگیرم و اگر لازم است ابین الگو چه کسی باید باشد؛حضرت زهرا باشد یا به اسطوره ها استناد کنیم و از آذرمیدخت و شیرین سخن به میان آوریم.”
شهلا انتصاری ، ازدیگر فعالان حوزه زنان تاکید گرد که برگزاری نشست هم اندیشی زنان با نگرش و دیدگاه های متفاوت می تواند چندین نتیجه در بر داشته باشد که تمرین دموکراسی ، تحمل یکدیگر و احترام به عقاید دیگران از جمله عناصر موثر برپایی چنین نشست هایی است.
وی همچنین افزود:« همه ما به اتفاق از رفتار مستبدانه دیگران و حاکمان انتقاد و شکایت داریم.ما پرورش یافته این جامعه با ساختار موجود هستیم به عنوان فعال اجتماعی ظرفیت سازی و افزایش توانمندی حاصل چنین گفتگوهایی می شود .»
به گفته انتصاری، مشکلات ما به عنوان زن در این جامعه فارغ از هرگونه نگرش و نحله فکری و اینکه به کدام قشر و طبقه تعلق داریم همه ما را آزار می دهد و هر لحظه در حوزه خصوصی و عمومی آن را لمس می کنیم.
انتصاری همچنین افزود:« به اعتقاد من می توان با تکیه بر اشتراکات و همبستگی و هم اندیشی این صدا را رساتر مطرح کرد و از سوی دیگر همراهان و یارانی از زنان و مردان دیگر پیدا کنیم.”
به گفته وی، نتیجه چنین نشست ها و تعاملاتی منجر به از بین رفتن سوتفاهم ها و درک واقع بینانه از یکدیگر می شودد به عنوان مثال من اگر مشکلات زنان اصلاح طلب را از زبان خودشان بشنوم شاید در درک متقابل و شناخت بیشتر به من کمک نماید .
این فعال حوزه زنان همچنین گفت:« به اعتقاد من تمام ایدئولوژی ها و نگرش ها برآمده از نیاز بشر و ضرورت زمان است و نگاه مطلق و برخورد دگماتیک و بدون انعطاف نشان از ذهنیت بسته و عدم درک واقع بینانه دارد ، بنابراین نواندیشی و هماهنگی و درک وضعیت موجود در تمام ایدئولوژی ها پویا و پاسخ گو به نیازهای بشر اتفاق می‌افتد. »
به گفته انتصاری، اگر بخواهیم قدمی در راه تغییر وضعیت زنان انجام دهیم تنها راه موجود تمرین و استمرار چنین نشست هایی با نزدیک شدن به تمام زنان و مردان اقشار مختلف می باشد. در این صورت تا حدودی می توانیم امیدوار باشیم.”
وی همچنین تاکید کرد:«دموکراسی یک شبه نازل نمی شود بلکه محصولی تاریخی است و البته جنبش زنان و تمامی برنامه های حوزه زنان فرصت مناسبی است تا این جریان دموکراسی حخواهی در آن تمرین شود.»
ژیلا بنی‌یعقوب ،روزنامه نگار و فعال حوزه زنان نیز با تاکید بر اینکه بخش های وسیعی از مردم ایران در شهرها و روستاها همچنان با اعتقادات مذهبی خود زندگی می کنند از نبود ادبیات موثر دینی برای برقراری ارتباط با اقشار محتلف مردم در حوزه زنان سخن گفت:«وقتی می خواهیم با زنان طبقات مختلف اجتماعی صحبت کنیم در مرحله نخست نیازمند ادبیاتی هستم که مورد پذیرش قرار بگیرد و نمی توان همیشه از مباحث مطرح شده در جمع‌های روشنفکری در ایجاد ارتباط با زنانی از طبقات دیگر اجتماع بهره برد.بنابر این لازم است تا زنان نواندیش دینی در این حوزه ادبیاتی رابه وجود آورند که بتوان با تکیه بر آن وارد گفتگو با برخی از اقشار جامعه بوِیژه افراد مذهبی و یا سنتی شد.»
بنی یعقوب همچنین گفت:« سوال من این است که نواندیشان دینی در این سالها چه ادبیات ،ایده و یا اندیشه ای را تولید کرده اند که بتوان از آن برای ارتباط گرفتن با افراد مذهبی در حوزه حقوق زنان استفاده کرد.»
وی همچنین به استفتائات آیت الله صانعی در موارد مختف اشاره می کند و می‌گوید:” گفته های آقای صانعی از آن جهت قابل توجه است که می شود با آن با زنان طبقات مذهبی نیز ارتباط گرفت .به عنوان مثال من بارها از مطالبی که ایشان و یا دیگر علما از جمله آقای موسوی بجنوردی درباره سنگسار و دیه و ارث برابر بیان کرده اند، برای قانع کردن زنان و مردان مذهبی یا سنتی استفاده کرده ام.»
فخرالسادات محتشمی پور، رییس شاخه زنان جبهه مشارکت نیز به ضرورت وجود یک الگو در میان فعالان زن اشاره می کند و می گوید:« در هرصورت مردم ما در هر دوره ای برای خودشان الگوهایی را حسب نیاز بر می گزینند. اوشین یا یکی از ورزشکاران را . بنابراین در جامعه ما نیاز به الگو وجود دارد و باید تلاش شود تا در این زمینه الگویی مناسب ارایه شود.”
وی همچنین به ضروت تقویت جریان موسوم به نواندیشی دینی اشاره کرد و گفت:«دین نیازمند بازخوانی است و در همین زمینه می توان با استناد به جریان های فکری نوگرا در عرصه دین و مذهب نسبت به تغییر برخی مواضع سنتی اقدام کرد.»
محتشمی پور گفت:» اینکه می گویند در جریان نواندیشی تاخیر به چشم می خورد. طبیعی است چرا که ما در تمامی جریان های سیاسی _ اجتماعی جامعه با این تاخیر مواجهیم و این موضوع محدود به حوزه های دینی نمی شود چرا که در حوزه های روشنفکری و غیر دینی نیر این تاخیر به چشم می خورد.»
رییس شاخه زنان جبهه مشارکت همچنین به ضرورت طرح مسایل زنان ار سوی زنان اشاره کرد و گفت:”اگر مسایل زنان از سوی خودشان مطرح نشود جایگاهی نیز در جامعه پیدا نمی‌کند و حتی امکان دارد که طرح آن از سوی افرا د ناآگاه تاثیرات منفی نیز بر این جریان داشته باشد.”
وی گفت:«الان موعد آن است که نسبت به اولویت بندی در برنامه هاو خواسته های زنان اقدام شود تا بتوانیم بر اساس آن برنامه عمل مشخصی را تنظیم کنیم.»
جنبش زنان بیش از تئوری از کنش تابعیت می‌کند
محبوبه عباسقلی زاده ، مسئول مر کز کارورزی سازمانهای جامعه مدنی با انتقاد از رفتار مسولان در برخورد های غیر قانونی با زنان در هفته زن گفت:«چه اقدام به سنگسار با توجیه حفاظت از ناموس و چه حکم های عجیب و غریب برای فعالان زن، آن هم در هفته زن اقدامی غیر عادلانه از سوی مقامات قضایی ایران بود که نفس احترام به زن را در این هفته زیر سوال می برد.»
وی همچنین تاکید کرد:« در هفته زن ببشتر از زنان نواندیش انتظار می رفت تا برنامه‌های منسجم و متناسب با این روز را در سطح کشور ترتیب دهند .”
وی همچنین تاکد کرد:” آنچه من آن را دلیل برگزاری نشست امروز می‌بینم بر هم خوردن تعادل کفته تراوز است. در حقیقت این بار تعادل میان اقدامات و بازتاب اقدامات نیروهای سکولار و نیروهای دینی به هم خورده است.”
وی با اشاره به اینکه جنبش زنان در ایران تئوری محور نیست گفت:
«تجربه نشان داده است که تئوری های فمنیستی درباره جنبش زنان جواب نمی دهد واین جنبش بیش از آنکه تئوری محور باشد کنش محور است.»
وی با اشاره به پشتوانه تاریخی نواندیشان دینی از زمان سید جمال الدین اسدآبادی تا کنون گفت:« از نواندیشان دینی انتظار می رود تا بتوانند با تکیه بر پشتوانه تاریخی غنی شان دستاوردهای خوبی را برای جنبش زنان به ارمغان بیاورند.”
وی خطاب به زنانی که به گونه ای به جریان نواندیشی دینی مرتبط هستند گفت:«سرمایه های خوبی برای مباحث تئوریک نواندیشان دینی وجود دراد چنانچه فمنیسنت هایی مانند” لیلا احمد” و “فاطمه مرنیسی” می توانند در این راه مورد استناد این طیف فکری باشند اما موضوع این است که در عرصه کنش در جنبش زنان ما با نمونه های معدود و محدودی مواجه هستیم.»
به گفته وی، از زنان نواندیش دینی و زنان فعال درحوزه های مذهبی انتظار می‌رود که برای برقراری ارتباط با روحانیون و مراجع به قم سفر کنند، مثلا خانم راکعی خیلی خوب می توانند با آ قای صانعی وارد دیالوگ شوند.»
لی لی فرهادپور نیز با اشاره به موقعیت حساس ایران در منطقه گفت:«جنبش های اجتماعی در ایران می تواند به عنوان محور و الگوی فعالیت جنبش های اجتماعی دیگر کشورها مطرح شود.”
وی تاکید کرد:” کشور های منطقه چشم امیدشان به ایران است و نگاه می‌کنند که در ایران سرنوشت برخی جنبش ها به کجا می رسد. بنابراین اگر به خوبی حرکت کنیم می توانیم جهت دهده به فعالیت دیگر کشورها نیز باشیم.”
وی بروز برخی گفتگو های نا آشنا را موجب کمرنگ شدن سطح ارتباطات در جنبش زنان و ارتباط گیری راس این جنبش با بدنه آن دانست و گفت:«ما بیش از حد معمول بر حوزه خواسته های زنان طبقه متوسط تاکید کرده ایم و از پرداختن به نیاز زنان دیگر طبقات مغفول مانده ایم.”
شادی صدر حقوق دان و فعال حوزه زنان نیز در ادامه گفت:« فکر می‌کنم دغدغه اصلی برخی از شما این است که فعالیت نیروهای مذهبی در لوای برنامه ها و عمکلرد سکولارها آمده است و در آن مستحیل شده است .”
وی تاکید کرد:«چه خوب که در جنبش زنان مثل بازی فوتبال نقش هاو جایگاه ها مشخص شود و هر فرد بر اساس توانایی و استعدادش در جایگاه مورد نظر ایفای نقش کند.»
وی همچنین گفت:«البته من به صحبت های خانم عباسقلی زاده هم که می گویند که جنبش زنان نیاز به گفتمان ندارد و بیشتر کنش محوراست انتقاد دارم و معتقدم که گفتمان موجود ملغمه ای است از تئوری و کنش.”
به گفته این فعال حقوق زنان،گفتمان مسایل زنان در ایران کاملا اجتماعی است و آنگونه که تصور می رود چندان شرعی و فقهی نیست.
آسیه امینی فعال درحوزه زنان و روزنامه نگار نیز در هیمین زمینه گفت:«برای من این سوال مطرح است که چرا زنان نواندیش دینی تا کنون صدای مستقل زنانه ای از خود نداشتند و غالبا صدایشان زیر سایه مردانه دین قرار گرفته است.»
وی خطاب به نیروهای مذهبی حاضر در جلسه گفت:«لازم است تا شما برنامه ها و دیدگاه های خودتان را از نیروهای مذهبی موسوم به بنیادگرایی دینی جدا کنید.”
امینی همچنین با تاکید بر لزوم تفکیک نقش ها و برنامه های فعالان جنبش زنان گفت :«زمانی با آقای باقی در موضوع اعدام صحبت می کردم و ایشان گفتند این بخش را به ما بسپارید و شما کار خودتان را بکنید وبه نظرم درست هم همین است.»
به گفته وی، تنها راه نجات گرو ها ی سیاسی_ اجتماعی موجود که می خواهند فعالیت خود را مستقل از نیروهای خارجی تعریف کنند این است که به سمت سکولاریزم پیش روند.»
فاطمه فرهنگ خواه از فعالان حوزه زنان با اعلام اینکه آنچه در این جلسه مطرح شد، با موضوعی که پیش بینی شده بود،متفاوت است، گفت:« گروهی از خانم های طیف مذهبی اخیرا نامه ای نوشته اند و در آن به موضوع دیه نابرابر زن و مرد اشاره کرده و آن را برای مجلس شورای اسلامی ارسال کرده‌اند. انتظار داشتم این جلسه به گونه ای در جهت ادامه و تحلیل این اقدام و همچنین توسعه برنامه هایی از این دست با همکاری طیف های مختلف فعال در حوزه زنان هماهنگ شود.”
به گفته وی، در حال حاضر مذاکره با فقها در جهت تامل بر حقوق زن مورد نظر است اگرچه پیشنهاداتی که دوستان نیز ارایه کردند جای بحث دارد اما باید برای فعالیت منسجم در حوزه زنان به یک اولویت بندی دست یابیم.
فرهنگ خواه با مثبت خواندن برگزاری چنین جلسه هایی خواستار تکرار و تمدید برگزاری آن در آینده شد تا گروه ها و طیف های مختلف زنان بتوانند در آن دیدگاه ها و نظراتشان را مطرح کنند و به نتایج قانع کننده ای دست یابند.
فاطمه راکعی ،از زنان اصلاح طلب عضو حزب مشارکت نیز ضمن مثبت ارزیابی کردن چنین گفتگوهایی میان طیف های مختلف فکری زنان ،گفت:”با این هم اندیشی ها ،می توانیم در باره تاکتیک ها و ابزارهای دستیابی به حقوق زنان متحد شویم ،بدون اینکه به اعتقادها و باورهای هم کار داشته باشیم”
*تصویر مربوط به تجمع سیزده اسفند ۱۳۸۵است