ازدواج نیمه‌مستقل، زندگی برزخی برای جوانان
آمار ۳۵ درصدی تعداد جوانان در ترکیب جمعیتی کشور، وجود حداقل ۱۲ میلیون جوان در سن ازدواج و وقوع تنها ۸۴۱ هزار ازدواج در سال گذشته، اگر شرایط بحرانی ازدواج در کشور را تداعی نکند، حداقل زنگ هشدار را در اذهان عمومی به صدا در خواهد آورد.
به گزارش سرویس «جوانان» ایسنا، به اعتقاد کارشناسان و صاحبنظران، مشکلات اقتصادی و فرهنگی، مهم‌ترین عوامل کاهش آمار ازدواج در کشور هستند که گروه‌ها و نهادهای مختلف دولتی، علمی و دانشگاهی، اجتماعی و مردمی را در این حوزه وارد عرصه فعالیت کرده است، به طوری که گروه‌های مرجع و متعهد مردمی، از جمله اساتید دانشگاه و حوزه، مدیران و مشاوران مراکز و موسسات مشاوره‌ای، ائمه جماعات و معتمدان محلی، با دریافت آموزش‌های لازم می‌توانند به عنوان اولین حلقه‌های ارتباطی با مردم نقش پررنگی در فرهنگ‌سازی و آگاهی بخشی به جامعه ، درباره حل بحران ازدواج ایفا کنند.
این موضوع خوشبختانه از دید سازمان‌های مسوول و متولی امر ازدواج، همانند سازمان ملی جوانان پنهان نمانده است و پیگیری جدی رویکرد اخیر این سازمان در توانمندسازی و حمایت از گروه‌های مرجع مردمی، نظیر آنچه هفته گذشته و با برگزاری اولین نشست سراسری اندیشوران عرصه ازدواج اتفاق افتاد، آثار و نتایج مثبت خود را در جامعه نشان خواهد داد.
در حاشیه این نشست سراسری که اجلاس سراسری طلوع مهر نامگذاری شده بود، میزگردی با حضور برخی از چهره‌های فعال گروه‌های مرجع در حوزه ازدواج تشکیل شد و شرکت کنندگان نظرات کارشناسی خود درباره ابعاد مختلف وضعیت ازدواج جوانان و راهکارهای موجود را مطرح کردند.
مجید امیدی ـ مدیر کل فرهنگی سازمان ملی جوانان ـ در این میزگرد نگاه و رویکرد این سازمان را در حوزه ازدواج جوانان مطرح و انتظارها و خواسته‌هایی که سازمان ملی جوانان از گروه‌های مختلف در حل این معضل دارد را بازگو کرد.
فقدان برنامه‌ریزی و مدیریت، جمعیت جوان را به تهدیدی برای کشور مبدل می‌کند
متاسفانه جوانان قبل از شناخت هم، عاشق می‌شوند
به گزارش ایسنا، مدیر کل فرهنگی سازمان ملی جوانان با اشاره به انباشت مطالبات در میان جمعیت جوان کشور، گفت: متاسفانه در برخی از حوزه‌های جوانان با غفلتی که صورت می‌گیرد، تمامی مطالبات از حاکمیت است. فضاسازی‌های صورت گرفته در این حوزه به نفع جامع نیست. گاهی فقط توپ را به زمین دولت و حاکمیت می‌اندازیم در حالی که توان یک دولت قطعا محدود است و همه سرمایه‌های اجتماعی، فرهیختگان و فعالان فرهنگی کشور باید در این حوزه‌ها فعال باشند.
وی تصریح کرد: اگر مدیریت و برنامه‌ریزی برای جمعیت ۳۵ درصدی جوان کشور، مناسب باشد، این ترکیب جمعیتی می‌تواند فرصت بسیار خوبی برای پیشرفت کشور باشد، اما در غیر این صورت قطعا یک تهدید و آسیب خواهد بود.
امیدی ادامه داد: دولت در زمینه کاهش نرخ بیکاری و افزایش خانه‌دار شدن جوانان کارهای خوبی انجام داده است، در حال حاضر ۱۲ تا ۱۵ میلیون جوان در آستانه ازدواج قرار دارند و ۵/۲ تا سه میلیون نفر از آن‌ها بیکار هستند، اما چرا بقیه آنان که خانه و کار دارند، ازدواج نمی‌کنند؟ این که عده‌ای می‌گویند جوانان چون شغل ندارند، ازدواج نمی‌کنند، جفا به جامعه است. گاهی این موضوع در مسایل جناحی تبدیل به چوبی شده که بر سر عده‌ای دیگر می‌زنند، ولی آن‌ها با این کار در واقع پایه‌های خانواده را متزلزل می‌کنند.
وی تصریح کرد: بخشی از اقبال نشان ندادن جوانان به ازدواج و افزایش سن ازدواج، آگاهی نداشتن است، متاسفانه در حال حاضر جوانان قبل از شناخت هم، عاشق می‌شوند و سرمایه‌گذاری عاطفی و عشقی می‌کنند.
امیدی با بیان این که امروز ازدواج و مسایل جنسی جوانان مورد هجمه و خطر قرار گرفته است، درباره وضعیت جوانان دانشجوی کشور، اظهار کرد: یک قسمت از کارهایی که باید برای ساماندهی وضعیت جوانان دانشجو انجام شود، تکمیل حلقه‌های ازدواج و تحکیم خانواده با استفاده از همکاری و تجربیات اساتید است.
متاسفانه امروز نهاد خانواده از بسیاری از رفتارها و سنت‌های خوب و شریف خود کوتاه آمده است
آموزش و پرورش آموزش‌های لازم درباره ارتباط با جنس مخالف و ازدواج را به دانش‌آموزان ارایه کند
مدیر کل فرهنگی سازمان ملی جوانان، ریشه بسیاری از معضلات جوانان امروزی را ارائه نشدن مهارت‌های لازم اعلام کرد و گفت: مهارت‌های لازم برای جوانان جامعه در اختیار آن‌ها قرار نگرفته است. از سوی دیگر در جامعه مدرن امروزی، متاسفانه نهاد خانواده از بسیاری از رفتارها و سنت‌های خوب و شریف خود کوتاه آمده است.
وی تصریح کرد: اطلاع‌رسانی، آگاهی بخشی و ارائه آموزش‌های لازم به خانواده‌ها، می‌تواند بسیاری از آسیب‌های اجتماعی فعلی را کنترل کند.
وی افزود: نهادهای اجتماعی و غیردولتی وظیفه ویژه‌ای در این خصوص بر عهده دارند.نهادهای معتمد مردم با ارتباط نزدیکی که با آن‌ها دارند، می‌توانند نقش مهمی در فرهنگ‌سازی و ارائه آموزش‌های لازم ایفا کنند.
امیدی همچنین بر ضرورت اصلاح برخی روش‌های آموزشی و لزوم شتاب در ساماندهی حوزه‌های مرتبط با جوانان تاکید و اظهار کرد: باید در ساماندهی وضعیت جوانان سریع‌ترعمل کنیم، چرا که برخی از مقاطع حساس را از دست داده‌ایم. به عنوان مثال آموزش و پرورش باید به عنوان نهاد ارائه کننده آموزش عمومی، اطلاعات و آموزش‌های لازم درباره ارتباط با جنس مخالف و ازدواج را در دوره‌های مختلف آموزشی ارائه کند، چرا که نوجوان و جوانی که از مدرسه وارد دانشگاه می‌شود، اغلب هیچ اطلاعی از این مسایل ندارد.
در ادامه این میزگرد، دکتر علی جوهری ـ روانشناس بالینی و عضو هیات علمی دانشگاه جندی شاپور اهواز ـ که از معدود صاحبنظرانی است که فوق تخصص درمان ناتوانی‌های جنسی اخذ کرده است، وضعیت جوانان و معضل ازدواج آنان را بیشتر از جنبه روابط جنسی مورد بررسی قرار داد.
اساتید دانشگاه به آموزش سلامت جنسی که می‌رسند، آن را پرانتز می‌گیرند و ارائه نمی‌کنند
به گزارش ایسنا، دکتر جوهری با انتقاد از ارائه نشدن آموزش مسایل جنسی در مدارس و دانشگاه‌ها، اظهار کرد: در آموزش سلامت جنسی در جامعه، نهادهای مختلفی باید نقش ایفای کنند. نبود آگاهی و فرهنگ مناسب در زمینه آموزش جنسی، متاسفانه زمینه سوءاستفاده برخی افراد به ویژه متخصصان زنان و زایمان را فراهم کرده است.
وی افزود: جالب این است که در کتاب‌های دبیرستان همه نوع آموزش وجود دارد، به غیر از آموزش‌های تشکیل خانواده و آموزش‌های اولیه جنسی. حتی این موضوع در دانشگاه‌ها هم به درستی آموزش داده نمی‌شوند، در حالی که جای این گونه بحث ها در دانشگاه است، اما اساتید به این مسایل که می‌رسند، آن‌ها را پرانتز می‌گیرند و ارائه نمی‌کنند.
نیاز و میل جنسی از اولویت‌های اول جوانان برای ازدواج است
در ادامه، مجید امیدی ـ مدیر کل فرهنگی سازمان ملی جوانان ـ نیز با بیان این که نیاز و میل جنسی از اولویت‌های اول جوانان برای ازدواج است، اولویت‌ها و نکات مهم در ازدواج برای خانواده‌ها را شغل، مسکن و هزینه‌های ازدواج اعلام کرد، در حالی که این موارد، از نظر جوان‌ها در رده‌های آخر اولویت هستند.
به جای رفتار جنسی، هویت جنسی ازدواج را به جوانان بیاموزیم
بسیاری از جوانان معیار صحیحی برای چگونگی ازدواج ندارند
مساله اول ازدواج جوانان نداشتن اندیشه و جهان بینی است
در ادامه میزگرد، کاظم حکمت آراء ـ مشاور دانشگاه‌های علوم پزشکی و آزاد شیراز و عضو شورای فرهنگ عمومی شیراز ـ شناخت و پاسخ به سه عامل چیستی، چرایی و چگونگی ازدواج را در حل معضلات مربوط به ازدواج بسیار موثر دانست و گفت: اولین مساله در ازدواج چیستی و تعریف صحیح از ازدواج است. اگر به ازدواج صرفا از دیدگاه روانپزشکی و ارضای جنسی نگاه شود به جایی می‌رسیم که به عنوان مثال خودارضایی و همجنس‌بازی مانند جامعه غرب، رواج پیدا می‌کند و پذیرفته می‌شود.
وی افزود: اما اگر جوان بداند که وقتی در یک خانواده قرار گرفت، دارای یک هویت خاص می‌شود و اگر به جای رفتار جنسی، هویت جنسی ازدواج را به آن‌ها بیاموزیم، بسیاری از مشکلات این حوزه حل خواهد شد.
حکمت آراء تصریح کرد: متاسفانه گاهی در جامعه این بحث مطرح می‌شود که باید جوانان برای شناخت ابعاد جنسی، با هم ارتباط جنسی داشته باشند.اما آموزش جنسی در کشور نباید بر پایه آموزش‌هایی که در دنیای غرب وجود دارد و بدون ارائه هویت جنسی، ارائه شود.
وی با بیان این که دومین مساله مهم در ازدواج، دانستن چرایی ازدواج است، اظهار کرد: جوانان باید بدانند که ازدواج وسیله‌ای برای کامل کردن دین و بستری برای خداگونه شدن است، کسی که ازدواج می‌کند، حتی دعاهایش هم بیشتر برآورده می‌شود.
عضو شورای فرهنگ عمومی شیراز، با اشاره به این که بسیاری از جوانان معیار صحیحی برای چگونگی ازدواج ندارند، گفت: در حال حاضر برخی خانواده‌ها، یک جوان را به خاطر یک یا دو معیار رد می کنند و یک نفر را با وجود این که در بسیاری از معیارها مناسب نیست، به علت دارا بودن یکی از معیارها می‌پذیرند.
حکمت آراء تاکید کرد که مساله اول ازدواج جوانان نداشتن شغل، مسکن و درآمد نیست، بلکه نداشتن یک فکر،اندیشه و جهان بینی است.
وی در پاسخ به سوال ایسنا، مبنی بر این که با وجود پتانسیل بسیار بالای دینی و فرهنگی جامعه، چه عاملی باعث فقدان اندیشه و ایدئولوژی در بین جوانان شده است، اظهار کرد: دین ما این جامعیت را دارد که اندیشه و جهان‌بینی لازم برای جوانان را ارائه کند که در این زمینه با اجتهاد مراجع تقلید می‌توان بسیاری از مشکلات را حل کرد.
با توجه به شرایط فعلی، مجتهدان و فقها حتما در زمینه ازدواج و خانواده، فکری کرده‌اند
امیدی ـ مدیر کل فرهنگی سازمان ملی جوانان ـ در پاسخ به این سوال، اظهار کرد: به اندازه‌ای که در فقه اسلامی و شیعی به سوال‌های حوزه خانواده و ازدواج پاسخ داده شده، در هیچ علم و مکتبی با این فرهیختگی، پاسخی ارائه نشده است. گاهی اوقات شاید بر عهده مراجع نباشد که برخی مسایل را مطرح کنند، اما در عوض فقه شیعی به همه مسایل پاسخ داده است.
وی افزود: شرایط زمانی ما به وضعیتی رسیده که مجتهدان و فقها حتما در زمینه ازدواج و خانواده، فکری کرده‌اند و با اطلاع‌رسانی از طرق مختلف، در اختیار مردم قرار می‌دهند.
خلاء جدی در حوزه ازدواج، وجود الگوهایی است که باعث گریز جوانان از ازدواج می‌شود
در ادامه این میزگرد، حجت الاسلام و المسلمین محمد مهدی جاوید ـ مدیر مدرسه علمیه رضویه استان فارس و عضو هیات مدیره سازمان فرهنگی هنری شهرداری شیراز ـ اظهار کرد: خلاء جدی در حوزه ازدواج، وجود الگوهایی است که باعث گریز جوانان از ازدواج می‌شود. وقتی جوانان مشاجرات و اختلافات پدر و مادر خود را که الگوی او هستند، می‌بینند، طبیعی است که از ازدواج کردن دوری می‌کنند. متاسفانه برخی از والدین، خواسته یا ناخواسته باعث گسست خانواده و جوانان می‌شوند.
وی افزود: بنابراین باید در اصلاح نهاد خانواده یک عزم جدی و عمومی در کشور داشته باشیم.
جاوید با بیان این که جای ارائه مباحث دینی در ارتباط با خانواده و ازدواج در مواعظ و تربیون‌ها خالی است، خاطر نشان کرد: اگر احیانا در این زمینه کم کاری و کاستی وجود دارد، ناشی از نبود برنامه‌ریزی و کاربردی نشدن آن‌هاست، چرا که اسلام در این زمینه رهنمودهای جامع و کاملی دارد که اگر در جامعه ارائه شود، بسیاری از مشکلات حل خواهد شد.
به علت تعارض علوم محض روانشناسی با دین، جوانان نمی‌دانند، علم محض درست می‌گوید یا شرع؟
مجید امیدی ـ مدیر کل فرهنگی سازمان ملی جوانان ـ در ادامه سخنان حجت الاسلام والمسلمین جاوید، با بیان این که متاسفانه کمتر سعی کرده‌ایم که خلاهای علم محض غربی را به وسیله اعتقادات و نمونه‌های دینی پر کرده و آن را به شکل تجمیع شده به جامعه ارائه کنیم، اعلام کرد: در ۲۰۰ مرکز مشاوره فعال کشور، گاهی نگاهی که علم روانشناسی و مشاوره محض به معضلات دارد، با دین و معارف جامعه تعارض دارد، به صورتی که جوانان ما در حال حاضر دچار تضاد هستند که علم محض درست می‌گوید یا شرع؟
وی تصریح کرد: متاسفانه در حال حاضر، برخی جوانان ما دینی فکر می‌کنند، اما سکولار عمل می‌کنند.
جوانان اغلب به ازدواج نگاه مادی و جنسی دارند که باید اصلاح شود
اگر قرار است ازدواج‌ها به زودی به جدایی منتهی شوند، بهتر است که اصلا صورت نگیرند
فرزاد محمودیان ـ عضو هیات علمی گروه اخلاق پزشکی دانشگاه علوم پزشکی و مدرس معارف اسلامی دانشگاه شیراز ـ در ادامه این میزگرد، نوع نگاه به فرهنگ ازدواج را یکی از آسیب‌های جدی حال حاضر کشور در امر ازدواج دانست و اعلام کرد: جوانان اغلب به ازدواج نگاه مادی و جنسی دارند که باید اصلاح شود، ازدواج در واقع رفع نیاز درونی است که بخشی از آن مسایل جنسی است.
وی افزود: باید این فرهنگ به وجود بیاید که روابط مشترک، پر کردن خلاهای عاطفی و نیازهای روحی است که منجر به ازدواج می‌شود. تا زمانی که نگاه جوانان به ازدواج، ارضای غرایز جنسی است ما مشکل خواهیم داشت.
عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی شیراز، آموزش صحیح را نیازمند ایجاد سه مولفه ترویج علم، تغییر نگاه و کسب مهارت دانست و اظهار کرد: باید این سه مولفه را به جوانان آموزش دهیم. متاسفانه در حال حاضر بسیاری از ازدواج‌هایی که انجام می‌شود، به زودی به جدایی منتهی می‌شود. اگر قرار است ازدواج این گونه باشد، بهتر است که اصلا صورت نگیرد.
ساماندهی وضعیت ازدواج نیازمند مدیریت جامع است
وی خاطر نشان کرد: بحث ازدواج در کشور نیازمند یک مدیریت و ساماندهی جامع است. یکی از ضعف‌های مهم در فقدان ساماندهی امور جوانان، نبود آگاهی لازم در جامعه است که این فقدان آگاهی به ویژه در دختران علت اصلی بسیاری از آسیب‌های ازدواج است.
واسطه‌های ازدواج فعال نیستند
به دنبال مدل و راهکار حل آسیب‌های کاهش ازدواج هستیم
در ادامه این میزگرد، مدیر کل فرهنگی سازمان ملی جوانان خواستار فعالیت بیشتر واسطه‌های امر ازدواج در جامعه شد و اظهار کرد: در شرایط حاضر، واسطه‌ها و افرادی که کمک می‌کردند تا جوانان علاقمند با هم ازدواج کنند، فعال نیستند و متاسفانه این سنت در حال از بین رفتن است. از سوی دیگرخانواده‌ها هم اغلب در مقابل خواست طبیعی و حسی جوانان برای ازدواج در یک سن مشخص، مقاومت و مخالفت می کنند.
وی سپس خطاب به کارشناسان و صاحبنظران اجتماعی، گفت: ما برای حل آسیب‌هایی که در حوزه ازدواج جوانان وجود دارد، به دنبال مدل و راهکار هستیم. باید برای هر سطح و طبقه‌ای مدل خاص خود را داشته باشیم. مدل و راهکار برای جوانان یک روستا با مدل جوانان شهری باید متفاوت باشد.
طرح ازدواج‌های نیمه‌مستقل، راهکار کمی یا کیفی؟
در ادامه میزگرد، نظر شرکت‌کنندگان درباره طرح اخیر شکل‌گیری ازدواج‌های نیمه‌مستقل که از سوی سازمان ملی جوانان به عنوان راهکاری برای برون رفت از وضعیت نامناسب ازدواج جوانان مطرح شده است، مورد پرسش قرار گرفت.
براساس این طرح، خانواده‌ها جوانان عقد کرده خود را با ارائه امکانات و تسهیلات کافی تا زمانی که توانایی استقلال یافتن از خانواده‌های خود را کسب کنند، مورد حمایت قرار می‌دهند و در عین حال، ارتباط شرعی آنان را به رسمیت خواهند شناخت.
ازدواج نیمه مستقل زمینه بیشتری برای جدایی زوج‌ها فراهم می کند
دکتر جوهری ـ روانشناس بالینی و عضو هیات علمی دانشگاه جندی شاپور اهواز ـ در این زمینه ابراز عقیده کرد: چون جوانان در برخی خانواده‌ها قبل از ازدواج رسمی، ارتباط جنسی ندارند و شناخت کافی جنسی از هم پیدا نمی‌کنند، بعد از ازدواج دچار مشکل و اختلاف در این زمینه می‌شوند، بنابراین در صورت طولانی شدن دوران وابستگی به خانواده‌ها در زوج‌های عقدی، در صورت بروز چنین اختلافاتی به علت این که تعهدات کمتری از دوران پس از ازدواج دارند، برای جدایی از هم مستعدتر هستند، بنابراین من با این طرح کاملا مخالف هستم.
وی افزود: اما اگر در این دوران روابط جنسی برقرار نشود و یا این حمایت‌ها در دوران نامزدی و پیش از عقد صورت گیرد، قابل بررسی است.
طولانی شدن دوران عقد به هیچ وجه به نفع زوج‌ها نیست
حجت الاسلام و المسلمین جاوید ـ مدیر مدرسه علمیه رضویه استان فارس و عضو هیات مدیره سازمان فرهنگی هنری شهرداری شیراز ـ در این باره با تاکید بر لزوم فرهنگ‌سازی‌های مناسب در اجرای این گونه طرح‌ها، گفت: این فرهنگ جامعه است که پسر و دختر هنگام عقد زندگی رسمی ندارند. اگر بتوانیم با اجرای این طرح، به این دوران رسمیت بیشتری ببخشیم، تا زوج‌ها مسوولیت بیشتری از زندگی را بپذیرند، خوب است، اما باید توجه داشته باشیم که طولانی شدن دوران عقد به هیچ وجه به نفع زوج‌ها نیست و سبب گسست آن‌ها می‌شود.
وی افزود: این دوران نباید بیش از شش ماه تا یک‌سال باشد، در غیر این صورت مشکلاتی برای خانواده‌ها ایجاد می‌کند.
حکمت آراء ـ مشاور دانشگاه‌های علوم پزشکی و آزاد شیراز و عضو شورای فرهنگ عمومی شیراز ـ نیز درباره طرح ازدواج‌های نیمه مستقل ابراز عقیده کرد که این طرح می‌تواند، انگیزه‌ای برای افزایش سازگاری و سازندگی زوج‌ها باشد، اما از سوی دیگر خانواده‌ها این مساله را به راحتی قبول نمی‌کنند. ضمن این که زوج‌ها پس از مدتی از هم دلسرد می‌شوند و چون یک زندگی برزخی و بلاتکلیف دارند، احتمال جدایی در رابطه آن‌ها افزایش می‌یابد.
اجرای این طرح به سلامت جنسی جوانان به ویژه دختران آسیب وارد می کند
محمودیان ـ عضو هیات علمی گروه اخلاق پزشکی دانشگاه علوم پزشکی و مدرس معارف اسلامی دانشگاه شیراز ـ نیز در این باره، میزان موفقیت اجرای طرح را قابل ارزیابی عنوان و اظهار کرد: می‌توان از یک گروه جامعه آماری که چنین شرایطی را تجربه کرد، تحقیق کرد که آیا زندگی موفقی داشته‌اند یا نه. اما فکر می‌کنم این طرح، راهکار مناسبی برای حفظ سلامت جنسی جوانان نباشد، چرا که جوانان در ابتدای رابطه، علاقه و اشتیاق زیادی به ارتباط جنسی دارند که به نظر می‌رسد، با اجرای این طرح به سلامت جنسی جوانان به ویژه دختران آسیب وارد می‌شود.