نقش زنان در جنگ و نام آنان بر کوچه و خیابان
مهدی افروزمنش:قرارگرفتن نام زنان کشته شده در جنگ بر دو کوچه تهران از تغییر نگاه مسئولان به مقوله جنگ و به رسمیت شناختن نقش زنان در جریان جنگ هشت ساله ایران با عراق خبر می دهد.
سمیه کنجه و ثمره سواریان اولین زنانی محسوب می شوند که از این پس نامشان در کنار شمار بسیاری از مردانی که در جنگ جان باخته اند بر دو معبر کوچک شهر تهران خودنمایی خواهد کرد.
نامگذاری معابر به نام کشته شدگان جنگ و انقلاب از نخستین روزهای روی کار آمدن حکومت جمهوری اسلامی در ایران و با هدف ارجگذاری به آنان و خانواده‌هایشان آغاز شد.
این نامگذاریها که قبل از آغاز جنگ در سال ۱۳۵۹ به کشته شدگان انقلاب اسلامی و بعضاً مسئولان ترور شده در روزهای آغازین استقرار جمهوری اسلامی اختصاص داشت با آغاز جنگ رشد چشمگیری پیدا کرد، آن چنان که در طول سالهای جنگ کمیسیونهای نامگذاری شهرداری در زمره پرکارترین زیرمجموعه‌های شهرداریها درسراسرکشور درآمدند.
حتی با وجود پایان جنگ، این روند تا به امروز ادامه دارد، چنانچه بیش از هشتاد درصد نامگذاریهای کمیسیون نامگذاری شورای شهر تهران در دو سال گذشته اختصاص به تغییر نام معابر و ثبت نامهای کسانی بر کوچه و خیابانها داشته که مراجع حکومتی رسماً آنان را “شهید” به حساب آورده اند.
اما این نامگذاری همواره به نفع مردان بوده است و هم اکنون عده ای با تعجب نظاره گر نام زنان بر دو کوچه در منطقه های هشت و شانزده شهرداری تهرانند.
این مسئله حتی در بعضی اوقات باعث خیالپردازی در مورد نحوه حضور این زنان در جبهه های جنگ شده است، در حالی که بدون خیالپردازی، نقش زنان در بعضی از مقاطع جنگ بسیار تأثیرگذار بوده است.
حدود دو سال قبل، یکی از فرماندهان زمان جنگ که به مناسبت هفته “دفاع مقدس” در تلویزیون ایران سخن می گفت با پرده برداشتن از نقش زنان در جبهه‌های جنگ حتی از حضور آنها در کارهای اطلاعاتی خبر داد.
جنوب شرق تهران از مناطق شاخصی است که تقریباً تمامی معابرش از کوچه های فرعی تا خیابانهای اصلی به نام قربانیان جنگ ثبت شده است، در حالی که در شمال شهر تهران همچنان نامهایی همچون ناهید، تندیس و مهیار را می توان بر خیابانها و کوچه ها یافت
اما به هر حال به نظر می رسد راه یافتن نام زنان کشته شده در جنگ به معابر هرچند کوچک و بسیار فرعی پایتخت که تاکنون اختصاص به ارائه ایدئولوژی و انگاره های حاکم بر ذهن تصمیم سازان ملی داشته است، آغاز‌گر تغییراتی در نحوه برداشت این مدیران از جنگ باشد.
این نکته از آن رو حائز اهمیت است که اصولاً در شهرهای ایران بخصوص شهر تهران نامگذاری معابر براساس اصول ایدئولوژیک نانوشته اما بسیار قدرتمند صورت می گیرد.
نامگذاری معابر اصلی و فرعی شهر‌ها اصولاً به سه شکل کاملاً مجزا صورت می‌گیرد که هرکدام نشانگر نقش و جایگاه پیشنهاددهندگان نا‌مها در نظام جمهوری اسلامی است.
به عنوان مثال در حالی که مردم با پیشنهادهای خود توانایی تغییر نام معابر سطح کوچه یا حداکثر خیابانهای فرعی مناطق را دارا هستند نامگذاری یا تغییر نام تمامی بزرگراهها و خیابانهای اصلی شهر در اختیار نهادهای حکومتی دولتی است که بنابر سیاستهای مذهبی یا سیاسی نظام اسلامی صورت می گیرد.
البته تعداد بسیار کمی از نامگذاریها نیز بنابر پیشنهاد وزارت امورخارجه و براساس روابط دیپلماتیک ایران با سایر کشورها صورت می گیرد.
ثبت خیابانی در تهران به اسم سیمون بولیوار، قهرمان استقلال کشورهای آمریکای جنوبی، در اوج روابط دیپلماتیک ونزوئلا با ایران، به رغم ظاهر ساده از چنان اهمیتی برخوردار است و نشان می دهد که گهگاه نظرات رهبران سیاسی نیز بر نامگذاری معابر تأثیرگذار می شود.
از خلال این نامگذاریها بسادگی می توان مناطق مذهبی تر شهر را از سایر نقاط شهر بازشناخت.
جنوب شرق تهران از مناطق شاخصی است که تقریباً تمامی معابرش از کوچه های فرعی تا خیابانهای اصلی به نام قربانیان جنگ ثبت شده است، در حالی که در شمال شهر تهران همچنان نامهایی همچون ناهید، تندیس و مهیار را می توان بر خیابانها و کوچه ها یافت.
تعدد کشته شدگان جنگ در مناطق جنوب شهر تهران گهگاه درگیریهایی نیز بین خانواده شهدا که علاقه مند قرار گرفتن نام بستگانشان روی نقشه شهرند ایجاد کرده است تا آنجا که شهرداری تهران در اوایل دهه ۱۳۷۰ برای حل این مشکل به قراردادن نام دو شهید روی برخی معابر اقدام کرد.
البته همین نهاد در دو سال گذشته با توجه به وابستگی عمیقتر مدیرانش به نهادهای مذهبی و با شعار “پاسداشت شهدا” نام برخی از معابر مناطق تازه ساز تهران را از نامهایی دیگر به نام کشته شدگان جنگ تغییر داد.
این مدیران معتقدند با این اقدام خود ضمن پاسداشت “ایثارگریهای شهدا” از فراموش شدن آرمانهای انقلاب اسلامی و جنگ نیز جلوگیری می کنند اما اهدافی از این دست آنگاه با موانع جدی مواجه می شود که شهروندان بدون توجه به نامهای رسمی، خیابانها را با نامهای قبلی خود خطاب می کنند.
خیابانهای مهمی از قبیل شهید مطهری و شهید بهشتی به رغم گذشت سالیان دراز همچنان در محاورات روزانه با نامهای “تخت طاووس” و “عباس آباد” خطاب می شوند و نامهایی چون خیابان شهید مدنی، خیابان شهید لواسانی، خیابان شهید باهنر و خیابان شهید کلاهدوز را کمتر کسی در تهران می شناسد، در حالی که همین خیابانها با نامهای نظام آباد، فرمانیه، نیاوران و دولت برای همه شهروندان تهرانی کاملاً آشنایند.
با این وجود مدیران شهرداری هنوز بر تغییر نام خیابانها اصرار می ورزند.
منبع:بی .بی .سی فارسی