مادری ایمن چیست؟

کانون زنان ایرانی: مادری ایمن عبارتی است که در اشاره به ” توانمندی زن برای داشتن یک دوران بارداری و زایمان سالم و بهداشتی” به کار گرفته می شود.

ابتکار مادری ایمن در سال ۱۹۸۷ از سوی ائتلافی از سازمان های بین المللی و سازمان های غیر دولتی، به منظور بهبود بخشیدن به خدمات قابل دسترس برای زنان در دوران بارداری و زایمان، تهیه و تدوین برنامه های نمونه و الگو و نیز انجام تحقیقات در مورد راهکارهای بهبود مراقبت های دوران حاملگی مطرح گردید.

عوارض ناشی از بارداری و زایمان، علت مرگ حدود نیم میلیون مادر در سال است و این موضوع خود بر مرگ حداقل ۵/۱ میلیون نوزاد در هفته اول زندگی و ۴/۱ میلیون مرده زایی تاثیر دارد. فشار ناشی از هزینه های اجتماعی و اقتصادی این مرگ ها و معلولیت ها بر خانواده ها، جوامع و کشور ها بسیار سنگین است. هدف برنامه مراقبت از مادران در کشور های مختلف، به ثمر رساندن یک دوره حاملگی و بهبود وضعیت سلامت مادر ونوزاد است.

مشاوره قبل از بارداری

قبل از بارداری والدین باید آمادگی لازم رادر این مورد کسب نمایند. با مشاوره قبل از بارداری می توان وجود بیماری یا عوامل نا مساعد برای سلامت جنین را بررسی کرد و احتمال داشتن کودک ناسالم را به مادر و پدر یادآوری نمود. در برخی از موارد با استفاده از روش های درمانی می توان پیدایش برخی ناهنجاری های مادرزادی کودک را به حداقل رساند. مثلاً پیشگیری از عوارض سرخجه در جنین با تزریق واکسن سرخجه قبل از بارداری و سا استفاده از اسید فولیک توسط مادر قبل و اوایل بارداری برای کاهش عوارض سیستم عصبی در نوزاد و پیشگیری از نا هنجاری های حاصل از بیماری قند در جنین از طریق کنترل قند خون مادر مبتلا به این بیماری در مدت بارداری، تشخیص و درمان بیماری خاص مادر که اثر نامطلوب بر بارداری دارد و یا بیماری هایی که در اثر بارداری شدید می شوند ( دیابت، بیماری قلبی مادر و …) باعث نتیجه خوب باداری و مادر و کودک سالم می گردد. در مشاوره قبل از بارداری به مشکلات وراثتی و مصون سازی نیز توجه عمده می شود.

سن مناسب برای بارداری

بارداری زن در سنین پایین از ۱۸ سال و بالاتر از ۳۵ سال صلاح نیست . تحقیقات انجام شده نشان می دهد که در بارداری های زیر ۱۸ سال و بعد از ۳۵ سال مشکلات و عوارض جدی برای کودک و مادر ممکن است به وجود آید.

فاصله ی دو بارداری نیز بهتر است از ۳ سال کمتر نباشد چرا که باعث ضعیف شدن مادر خواهد شد.

بهداشت و مراقبت های دوران بارداری

تشخیص حاملگی

تشخیص حاملگی متکی به نشانه ها و علایم خاصی است که با معاینات بالینی و نتایج تست های آزمایشگاهی مشخص می گردد.

نشانه ها و علایم حاملگی را می توان به سه دسته تقسیم کرد.

۱.فرضی(حدسی): تهوع همراه با استفراغ یا بدون آن، خستگی، احساس حرکات جنین، اختلالات در ادرارکردن، قطع قاعدگی، تغییرات پستان ها، تغییر مخاط واژن، افزایش رنگدانه های پوست و ظهور خطوط شکمی

۲.علایم احتمالی: بزرگی شکم، تغییر در اندازه، شکل و قوام رحم، تغییر در دهانه رحم، انقباضات رحمی، حالت غوطه وری جنین در مایع آمنیوتیک، لمس جنین از روی شکم، آزمایشات هورمونی بارداری

۳.علایم قطعی(مثبت): تشخیص فعالیت قلب جنین، احساس حرکات جنین، تشخیص جنین با سونوگرافی، تشخیص جنین با رادیوگرافی

زمان معاینات در حاملگی

معمولاً خانم ها بلافاصله پس از قطع یا تاخیر در قاعدگی باید به کارکنان بهداشتی مراجعه کنند. افرادی که پیش از بارداری تحت مراقبت بوده اند حداکثر زمان مناسب جهت اولین ویزیت هفته ۶ تا ۸ حاملگی می باسد ( از اولین روز قاعدگی). زمان مراجعهات بعدی به شرح ذیل است:

تا هفته ۲۸ (ماه هفتم) بارداری هر ماه یک بار

هفته ۳۶-۲۸ (ماه هشتم) بارداری ۲ هفته یک بار

هفته ۳۶ تا ۴۰(ماه نهم) بارداری هفته ای یک بار

تغییر دوران بارداری

بین وزن پیش از بارداری و افزایش بارداری با وزن موقع تولد نوزاد رابطه وجود دارد.

مقدار طبیعی افزایش وزن در کل دوران بارداری در زنان با وزن ایده آل بطور متوسط ۱۱ تا ۱۲ کیلوگرم است. در یک زن حامله حدود ۳۰۰ کیلو کالری در روز انرژی بیشتر مورد نیاز است. استفاده از تمام گروههای غذایی مثل شیر و لبنیات، گوشت، حبوبات و تخم مرغ، نان و غلات، میوه جات و سبزیجات تازه در رژیم غذایی زن باردار و نیز استفاده از آهن تکمیلی از شروع سه ماهه ی دوم حاملگی به بعد توصیه می شود. اندازه گیری مرتب و دوره ای وزن در دوران بارداری اهمیت زیادی دارد.

خواب و استراحت

یک خانم حامله حداقل ۸ ساعت خواب در شب و ۱ تا ۳ ساعت خواب در روز نیازمند است وبهتر است در طول روز چند بار استراحت داشته باشد.

کار و فعالیت

در دوران بارداری لازم نیست که مادر فعالیت های خود را محدود نماید ولی فعالیت او باید در حدی باشد که سبب خستگی و آسیب به خودش یا جنین نگردد.

مسافرت

مسافرت در زنان سالم باردار ضرری ندارد. بهتر است از مسافرت های طولانی در سه ماهه اول حاملگی و در سه ماه آخر خصوصاً در کسانی که سابقه سقط یا زایمان زودرس دارند، خودداری شود. توصیه می شود در بین راه زن حامله حداقل هر دو ساعت یک بار استراحت کند و کمی قدم بزند.

استحمام

حمام کردن در حاملگی با زمان های دیگر چندان متفاوت نیست. بهتر است از آب ولرم استفاده نمون و طول حمام کردن نیز کوتاه باشد. محدودیتی برای استحمام در دوران بارداری وجود ندارد ولی با توجه به سنگین شدن مادر در سه ماهه آخر حاملگی و احتمال به هم خوردن تعادلش در حمام، بهتر است مراقبت های لازم در این مورد به عمل آید. استفاده از سونا یا بخار زیاد و وان بخصوص در ماه های آخر مناسب نیست.

لباس و کفش

لباس های مورد استفاده در دوران حاملگی باید آزاد و راحت باشد. باید از بستن کمربند و جوراب خودداری شود، چون مانع جریان طبیعی خون شده ممکن است ایجاد واریس یا ورم پاها نماید. استفاده از سینه بند راحت به ویژه در ماه های آخر بارداری توصیه می شود چون سنگینی پستان ها باعث ناراحتی و افتادگی آن می شود.

بهتر است در دوران حاملگی از کفش دارای پاشنه مناسب استفاده شود تا تعادل بدن حفظ شود و از کمر درد و پا درد جلوگیری به عمل آید.

استفاده از هوای آزاد

زن باردار باید روزانه حداقل یک تا دو ساعت در هوای آزاد پیاده روی کند چون یکی از راه های به دست آوردن ویتامین”د” که برای جنین ضروری است استفاده از آفتاب است. با تابش مستقیم آفتاب به پوست ویتامین ” د” ایجاد می گردد. این کار در هوای گرم و سوزان آفتاب سوزان برای کسانی که پوست حساس دارند، صلاح نیست.

ورزش

محدود کردن ورزش در حاملگی لازم نیست به شرط اینکه ورزش باعث خستگی یا آسیب دیدگی زن حامله یا جنین نشود. تمرینات ورزشی در دوران بارداری باعث هماهنگی بیشتر عضلات می شود، گردش خون در دست ها و پاها را افزایش می دهد و برگشت بدن به حالت اولیه بعد از زایمان را تسریع می کند.

احساس خستگی یک علامت هشدار دهنده در دوران بارداری است. تمرینات شدید نیز ایجاد خستگی می کنند. بنابراین خانم های باردار باید آماده باشند در زمان خستگی، درد و گرفتگی عضلانی، فعالیت های ورزشی را سریعاً متوقف کنند و در صورت مشاهده علایم خونریزی حتماً به پزشک مراجعه نمایند.

دهان و دندان

معاینه دندان ها باید قسمتی از معاینه عمومی مراقبت های بارداری باشد. لازم است در طول دوران حاملگی ضمن استفاده از برنامه غذایی مناسب ( مقدار مصرف کافی شیر، ماسته پنیر، سبزیجات و دیگر مواد غذایی) نظافت و بهداشت دهان و دندان بیشتر از قبل رعایت شود.

دارو و عکسبرداری

استفاده از داروها در دوران بارداری خصوصاً در سه ماهه اول بدون تجویز پزشک ممنوع است. مصرف غیر مجاز بعضی از داروها سبب ناهنجاری و نقص عضو در جنین می گردد. عکسبرداری از قسمت های داخلی در دوران حاملگی مگر با اجازه پزشک ممنوع است.

دخانیات

بهتر است در دوران بارداری از استعمال هر نوع دخانیات خودداری گردد و چنانچه ترک آن غیر ممکن است باید از مقدار آن کاسته شود.

وزن نوزادان متولد شده از زنان سیگاری کمتر از وزن نوزاد سایر زنان است.

اجابت مزاج

مصرف مایعات، سبزیجات، ورزش، داروهای ملین ضعیف در بارداری باعث تسهیل اجابت مزاج خواهد شد.

واکسیناسیون

در دوران بارداری واکسن های ویروسی زنده(سرخجه، سرخک، اوریون) ممنوع است. انجام واکسیناسیون کزاز در دوران بارداری در صورت عدم مصونیت مادر صورت می پذیرد.

آمیزش جنسی

آمیزش جنسی به صورت معمول در شرایط طبیعی بلامانع است اما بهتر است در ماه آخر از نزدیکی امتناع شود. در موارد پارگی زودرس کیسه آب، تهدید به سقط، جفت سرراهی نیز نزدیکی نباید صورت گیرد. وضعیت آمیزش جنسی در بارداری باید به نحوی باشد که به شکم زن فشار وارد نیاید.

عوارض شایع دوران بارداری

شایع ترین عوارض دوران بارداری عبارتند از: تهوع و استفراغ، کمردرد، ایجاد خطوط روی شکم، واریس، هموروئید( بواسیر) سوزش پشت جناغ سینه، خاک خوری، خستگی و … که در صورت بروز هر یک طی مشورت با پزشک یا ماما توصیه های بهداشتی و درمانی متناسب با آن انجام خواهد شد.

منبع: خانواده سالم

گرد آوری و تنظیم: اشرف گرامی زادگان، اشرف مهمان نوازان، معصومه ابراهیمی توانی