در ارمنستان زنان بیشتر از مردان برای امرار معاش تلاش می کنند
روزنامه سرمایه
ازاده عصاران
راهروهای تاریک و سرد مترو بهترین محل برای کار است. غرفه‌های کوچک پیراشکی، انواع کباب و حتی لوازم آرایش تنها مکان‌های ساده و پرباری هستند که زنان ارمنی را در خود جای داده‌اند. این زنان در ایروان پایتخت ارمنستان حاضرند در یک غرفهء تنگ با عنوان مغازه ساعات زیادی را صرف پخت و پز و فروش کنند تایک خانواده اداره شود. اگر وقت بگذارید و در این راهروهای پیچ در پیچ بچرخید، متوجه می‌شوید که کمتر مردی در کنار آن‌ها کباب باد می‌زند یا با مشتری سروکله می‌زند. «جای مردان این‌جا نیست. آن‌ها فقط به سمت رییس و در نهایت کارمند رضایت می‌دهند.» این را دختر دانشجوی ارمنی می‌گوید که در یک خانوادهء فرهنگی بزرگ شده. او در دانشگاه زبان انگلیسی می‌خواند و عصرها یک کافی‌نت را اداره می‌کند. از دید او مردان ارمنستان حاضر نیستند شستن ظرف در یک رستوران را حرفهء خود بدانند!
کنار مغازهء کوچک زنی که در یکی از ایستگاه‌های مترو روزنامه می‌فروشد، مردی ایستاده که روی شیشهء مغازه‌اش نوشته: «صرافی»… او از معدود مردانی است که در این راهرو هم‌پای زنان کار می‌کند. درواقع در گوشه و کنار این شهر، حتی در فروشگاه یا مغازه‌های کوچک فقط مردان هستند که در این نوع غرفه‌ها ایستاده‌اند، دست‌هایشان به سرعت پول را می‌شمرد و اسکناس‌ها را عوض می‌کند. سال‌هاست که چشم این مردان به جایگزینی درام و دلار (هرچند کم) عادت کرده است; اما این نگاه کمتر به تغییر یا افزایش فعالیت تبدیل شده است. زن میانسالی که از طریق نظافت یک خیاط خانه روزگار می‌گذراند، پسری دارد که کنار همان خیاط‌خانه باجهء کوچک صرافی را اداره می‌کند. شبیه بسیاری از همکاران هم‌جنس خود!
راحت می‌توان با زنان و مردان این کشور ارتباط برقرار کرد. تنها مانع این ارتباط زبان است. تعداد بسیار کمی از این جمعیت زبان انگلیسی را در کنار روسی یاد گرفته‌اند. با این همه اگر در مینی‌بوس یا اتوبوس‌های این شهر بنشینید، دختران و پسران جوان کمکتان می‌کنند تا بتوانید در مورد بسیاری از مسایل مبهم و سؤال‌هایتان، به جواب برسید. دختر جوانی که کارمند یک ادارهء کوچک در مرکز شهر است در مورد شرایط کار زنان می‌گوید: «زنان ارمنی حاضرند تن به هر کاری بدهند تا کم‌کاری یا بیکاری همسرانشان را جبران کنند. برای همین تا نیمه شب دست‌فروشی می‌کنند یا در کافه و رستوران‌های بزرگ و کوچک کار می‌کنند. زنان نسل جدید اما می‌توانند فعالیت‌های اداری را با اعتماد به نفس بالاتری به عهده بگیرند.»
دختر جوان می‌گوید: «زن‌های ارمن با حقوقشان آشنا نیستند. حتی NGO یا تجمع‌های کوچک زنانه هم کاربردی ندارند. چون وضعیت اجتماعی و اقتصادی زنان اصلائ روشن نیست.»
به گفتهء او بسیاری از مردم این کشور قبول کرده‌اند که زندگی همین است. مردان راحت و آزاد با ته‌ماندهء روش کمونیستی سابق در ذهن بزرگ می‌شوند و با کمترین تلاش برای امرار معاش، روزها را سپری می‌کنند و زنان وظیفهء نان‌آوری و تحمل سختی کار را به عهده دارند.
اگر نیمه‌شب‌های ایروان را در میدان‌های معروف شهر ایروان بچرخید چهره‌های خستهء زنانی را می‌بینید که با ناامیدی از حضور مشتری در دکه‌های کوچک نشسته‌اند. همین چهره‌ها درست زمان طلوع خورشید، سر کار حاضرند.