سرنوشت مقبره ملک‌المتکلمین و میرزاجهانگیرخان صوراسرافیل در یکصد سالگی مشروطه
مقبره روزنامه‌نگاران مشروطه قربانی توسعه بیمارستان لقمان می‌شود
روزنامه سرمایه-سحر افاضلی: در آستانه یکصد سالگی تاریخ مشروطه، مقبرهء دو روزنــامــه‌نـگــار مـبــارز مـشــروطـه (ملک‌المتکلمین و میرزاجهانگیرخان صوراسرافیل) به دلیل توسعهء بیمارستان لقمان مورد تهدید قرار گرفته است.
مقبرهء خانوادگی ملک‌المتکلمین، انتهای بن‌بست «ابراهیمی» در خیابان مخصوص و پشت بیمارستان لقمان واقع شده است.
بـه تازگی در فاصلهء یک متری مزار ملک‌المتکلمین، دیواری آجری کشیده شده است که قطعه‌ای از زمین متعلق به خانواده ملک‌زاده، وارث این ملک را از مقبره جدا می‌کند.
مـینـا ملـک‌زاده یکـی از نوادگان ملک‌المتکلمین و مالک فعلی این خانه، حدود ۱۵۰ متر از ملک خود را برای توسعهء بیمارستان وقف کرده است.
او دربارهء وضعیت مقبره و اقداماتی که برای سامان‌دهی به این دو مزار تاریخی انجام داده میگوید: «حدود دو سال پیش با ادارهء میراث فرهنگی تماس گرفتم و پرونده‌ای را برای درخواست ثبت ملی این مقبره و جلب حمایت میراث فرهنگی تشکیل دادم. اما اقدام خاصی از سوی سازمان میراث فرهنگی صورت نگرفت. به بیمارستان قول داده‌ام نیمی از ملک را برای گسترش توسعهء بیمارستان وقف کنم.»
کمال هاشم‌نژاد مدیر بیمارستان لقمان دربارهء‌طرح توسعهء این بیمارستان میگوید: «طرح توسعهء بیمارستان از چند سال پیش مطرح شده و توسط شورای عالی شهرسازی نیز به تصویب رسیده است. در این طرح، بیمارستان تا خیابان سینا گسترش می‌یابد و محوطهء‌الحاقی به پارکینگ و فضای سبز تبدیل می‌شود.»
وی ادامـه می‌دهد: «طرح توسعهء بیمارستان به تامین اعتبار کلانی نیاز دارد. اما این اعتبار تاکنون تامین نشده است.»
هنوز تمام خانه‌هایی که قرار است در طرح توسعه قرار گیرند خریداری نشده و مدیر بیمارستان پیش‌بینی می‌کند عملیات گسترش فضای بیمارستان چندین سال دیگر، عملی شود.
حاج میرزا نصرالله بهشتی ملقب به ملک‌المتکلمین به همراه جهانگیرخان صوراسرافیل درسال ۱۳۲۶ قمری به دستور محمدعلی شاه قاجار در باغ‌شاه به جرم مخالفت با شاه و هواداری از مشروطیت کشته شدند. پس از قلع و قمع محمدعلی شاه و دارودسته‌اش به دست مجاهدین مشروطه طلب که از تبریز و اصفهان و گیلان و دیگر نقاط ایران برای فتح تهران آمده بودند محل دفن این دو مبارز شناسایی و به شکل آبرومندی بنا شد. با گذشت یکصد سال از زمان کشته شدن این دو روزنامه‌نگار مبارز مقبرهء ملک‌المتکلمین همچنان مورد بی‌اعتنایی قرار گرفته است.
این روزها مزار شکستهء جـهــــانــگــیــــرخــــان وملک‌المتکلمین، محل دفع فضولات پرندگان شده، تعدادی از سرستون‌های مقبره برای مشخص شدن حریم طرح توسعهء بیمارستان تخریب شده است. در حال حاضر تعداد زیادی از مردم این منطقه از وجود این قبور مطلع نیستند. معاون حفظ و احیا در سازمان میراث فرهنگی و گردشگری میگوید: «مسوولان میراث فرهنگی برای بازدید از قبور اعزام شده‌اند و مکاتباتی نیز با شهرداری انجام شده تا در صدور مجوزهای تخریب و ساخت و سازهای منطقه، موقعیت این مکان تاریخی را در نظر بگیرند. بر این اساس مقبرهء ملک‌المتکلمین و جهانگیرخان صوراسرافیل در محدودهء تاریخی حصار ناصری واقع شده است و از ارزش تاریخی- فرهنگی برخوردار است.»
به گفتهء وی، «حصار ناصری محدوده‌ای است شامل برج و باروی دورهء قاجاریه و خیابان‌های انقلاب، ۱۷ شهریور، کارگر و شوش را دربر می‌گیرد.»
وی میگوید: «حصار ناصری به عنوان محدودهء تاریخی تهران در مناطق ۱۱ و ۱۲ شهر تهران واقع شده و شهرداری موظف است در مورد اقدامات عمرانی، تاریخی بودن این منطقه را درنظر بگیرد.»
«هاشمی‌نژاد» مدیر بیمارستان لقمان دربارهء وضعیت این مقبره بعد از اجرایی شدن طرح توسعهء بیمارستان میگوید: «بعد از خریداری املاک موردنظر این قبور در محوطهء بیمارستان قرار می‌گیرند و بیمارستان محوطه‌ای را برای حفظ و نگهداری این قبور تاریخی انجام می‌دهد.» اما «مینا ملک‌زاده» مالک این مقبره و نوادهء ملک‌المتکلمین چنین مساله‌ای را متناقض با توافقات خود با مدیر بیمارستان می‌داند و میگوید: «طبق اطلاعاتی که در اختیار ما قرار گرفته است بیمارستان از سمت غرب مقبره گسترش می‌یابد و محوطه‌ای که در حال حاضر جدا شده از هرگونه گزندی مصون خواهد ماند.» او معتقد است: «در مورد این قبور اولویت با میراث فرهنگی است و حفظ این قبور تاریخی نسبت به توسعهء فضای سبز بیمارستان ارجحیت دارد. وضعیت قبرستان‌های تاریخی تهران مناسب نیست و بسیاری از این مناطق در تهران بزرگان فرهنگ و تاریخ این مرز و بوم را در خود جای داده‌اند اما شناخته شده نیستند. قبرستان ظهیرالدوله و سرقبر آقا محل دفن «سعید نفیسی» دو نمونه از این گورستان‌ها به شمار می‌رود.» «افروند»، معاون حفظ و احیای میراث فرهنگی و گردشگری استان تهران در این زمینه میگوید: «سـامان‌دهی وضعیت گورستان‌های تاریخی تنها وظیفهء سازمان میراث فرهنگی و گردشگری نیست و نهادهای دیگر شهرداری، انجمن آثار و مفاخر معماری و مجموعه مدیریت شهری نیز در این امر مسوول هستند.»
افروند معتقد است: «اعتبارات سازمان میراث فرهنگی و گردشگری در حدی نیست که بتوان چنین مجموعه‌ای را یک باره سامان‌دهی کرد.»
در نهایت، ادارهء میراث فرهنگی و گـردشگـری استان تهران، قول داده تمهیداتی را برای رفع خطر از این مقبرهء تاریخی انجام دهد.
بناها و آثار خاص تاریخی متعددی در شهر تهران وجود دارد که هنوز مورد بررسی قرار نگرفته‌اند. هم اکنون با گذشت صدمین سال از مشروطیت نیز آثار و بناهای زیادی در زمرهء آثار تاریخی قرار می‌گیرند که شناسایی و کوشش در جهت نگهداری و پاسداشت آن ضروری است.