استان اردبیل گنجینه پایان ناپذیر هنر صنایع دستی
ایرنا/ گزارش از : گیتی طالبی
استان اردبیل با ترکیبی از جمعیت‌های شهری ، روستایی و عشایری از دیرباز به عنوان یکی از کانون‌های آفرینش هنر و صنایع دستی مطرح بوده است.
هنرها و صنایع ظریفه‌ای که در طول قرون و اعصار با حفظ سنتهای اصیل در کوران پدیده‌ها و جلوه‌های طبیعت و تاریخ، مراحل شکل‌گیری خود را طی کرده و با اعتقاد ، بینش ، اندیشه ، آداب و رسوم ، محیط زندگی و شیوه معیشت مردم در هم آمیخته است.
از زمانهای گذشته صنایع دستی متنوعی از تولیدات هنرمندان بومی این خطه عرضه می‌شد و بر این اساس بازار اردبیل با نام پیشه‌ها و حرفه‌های مختلف نامگذاری شده بود ولی هم‌اکنون تک مانده‌هایی از صنعتگران قدیمی در راسته‌ها ، سراها و تیمچه‌ها نظیر بازار مسگران، بازار آهنگران، بازار خراطان و بازار سراجان به خلق آثار دستی و رفع نیاز روزمره مردم مشغول هستند.
رشته‌هایی نظیر شالبافی ، چاقوسازی ، مسگری ، آهنگری و ورشوسازی از قدیم جزو هنرهای دستی بی‌بدیل صنعتگران اردبیلی بوده که در گذر زمان به دست فراموشی سپرده شده و منسوخ شده‌اند.
هنرهایی نظیر سفالگری نیز با وجود پیشینه دراز و مواد اولیه وافر در منطقه، گویی که عصر نیاز به این دست آفریده بومی سپری شده باشد، غریب مانده‌است بطوریکه شمار کارگاههای فعال در استان به تعداد انگشتان دست هم نمی‌رسد و تنها معدود گمنام هنرمندان سالخورده در آنهامشغول فعالیت هستند.
هم اکنون رشته‌هایی نظیر فرشبافی ، ورنی بافی ، گلیم بافی ، جاجیم بافی ، ساخت سازهای سنتی ، آهنگری هنری ، تراش روی شیشه ، نمدمالی ، تولید مصنوعات چرمی و چوبی ، فرآوری سنگهای قیمتی ، طراحی نقشه فرش ، سازسازی و قلم زنی در مناطق مختلف استان از رونق خاصی برخوردار است.
در سال‌های اخیر نیز رشته‌هایی نظیر کاشی معرق ، منبت و معرق چوب ، چنته بافی ، مفرش بافی، سفال ، سرامیک ،چیغ بافی ، نگارگری ، تذهیب، ملیله‌سازی ، خراطی چوب ، گلسازی و مینیاتورسازی ترویج و احیا شده و هنرمندان خلاقی را در عرصه کار و آفرینش گردهم آورده است.
براساس آمارهای موجود در زمان حاضر ۱۲۰هزار نفر در بخشهای مختلف صنایع دستی استان اردبیل اشتغال دارند که متوسط ظرفیت تولیدی سالانه آنها حدود ۲۰۰میلیارد ریال است.
سرپرست سازمان صنایع دستی استان اردبیل معتقد است: استعداد و خلاقیت مردم این دیار را پایانی نیست و گنج بی‌زوال هنر و صنعت پشتوانه سرفرازی و سند هویت آنهاست.
جلیل جباری گفت: صنایع دستی استان نشاندهنده ویژگیهای بومی مردم منطقه بوده و باعث انتقال فرهنگ به نسلهای آینده می‌شود لذا آشنایی و شناساندن صنایع دستی استان و نیز حمایت از صنعتگران رسالتی عظیم است که بر دوش همگان سنگینی می‌کند.
وی افزود: در سال‌های اخیر زمینه‌سازی برای ایجاد صنعت و آموزش نیروی انسانی جهت تربیت نیروی متخصص در رشته‌های مختلف صنایع دستی در اولویت برنامه‌های این اداره قرار گرفته و با شناسنامه دار کردن صنعتگران و هنرمندان استان فعالیت این قشر تا حدودی ساماندهی شده است.
وی گفت: با ارسال اطلاعات مربوط به هنرمندان صنایع دستی استان به رایانه ، تسهیلات دسترسی از طریق اینترنت ، سامانه‌های رایانه‌ای و شبکه‌ای به بانک اطلاعات صنایع دستی ایران فراهم می‌شود.
جباری افزود: در این استان با شناسایی عوامل رکود و زوال صنایع دستی ، بررسی راههای احیا و حفظ رشته‌های رو به زوال ، ترویج فرهنگ ملی ، تبادل اطلاعات تجاری ، فنی و هنری و فرهنگی به متقاضیان داخلی و خارج گام‌های مثبتی در راستای رونق اقتصادی ، اجتماعی ، فرهنگی و هنری صنایع دستی استان برداشته خواهد شد.
وی ایجاد رشته‌های صنایع چرم‌سازی ، هنرهای چوبی و فرش دستباف ، راه اندازی مرکز آموزش علمی و کاربردی صنایع دستی ، سازماندهی خدمات آموزشی به صنعتگران و تولیدکنندگان و ایجاد هنرستان صنایع دستی را از برنامه‌های مهم مدیریت صنایع دستی استان ذکر کرد.
وی گفت: امسال با برگزاری کارگاههای آموزشی در مناطق روستایی و عشایری طرح بکارگیری تکنولوژی نوین در تولید صنایع دستی با حفظ اصالت‌های فرهنگی آن مورد توجه قرار گرفته و در برخی از روستای استان هم طرح آموزش بهبافی و بازآموزی در زمینه زیراندازهای سنتی عمدتا قالی ، گلیم ، جاجیم و ورنی اجرا می‌شود.
سرپرست سازمان صنایع دستی استان اردبیل گفت: علاوه بر اینها ضمن شناسایی کارگاههای خانگی ، بافندگان و تولیدکنندگان و صدور مجوزهای صنایع دستی و نیز تامین بخشی از منابع و تسهیلات اعتباری لازم از بافندگان ، صنعتگران و سرمایه‌گذاران صنایع دستی استان حمایت خواهیم کرد.
جباری افزود: امسال ضمن ایجاد نمایشگاههای صنایع دستی در سطوح استانی و منطقه‌ای ، برنامه مشارکت صنعتگران استان در نمایشگاههای سراسری و بین المللی به طور جدی از سوی این اداره پیگیری می‌شود.
وی گفت: همچنین با در اولویت قرار دادن بررسی شرایط ایجاد بازارچه فصلی صنایع دستی در سایر آبگرم‌ها و مناطق سیاحتی استان ، با مشارکت صنعتگران استان بازارچه عرضه تولیدات تعاونی فرش و صنایع دستی در اردبیل راه‌اندازی می‌شود.
کارشناسان می‌گویند: تقویت و رونق صنایع دستی استان به عنوان یکی از مهم‌ترین مکمل‌های اقتصادی توجه جدی مسوولین را می‌طلبد، چرا که غفلت در این حیطه رهاوردی جز به خاموشی گراییدن فرهنگ اصیل بومی و سنتی منطقه را بدنبال نخواهد داشت.
به عقیده آنها، با حمایت جدی از صنایع دستی می‌توان از مهاجرت‌های بی رویه به شهرها جلوگیری کرده و به توسعه و رشد کشاورزی ، تقویت روحیه ابتکار و خلاقیت افراد ، بکارگیری ذوق و خلاقیتهای فردی در امر تولید انواع محصولات که به عنوان ارزنده‌ترین هنرهای دستی کشور محسوب می‌شوند، کمک کرد.
کارشناسان اجرای سیاستهای تشویقی ، اعطای تسهیلات بانکی ، تامین نهاده‌ها و مواد اولیه مناسب ، تنوع بخشیدن به تولیدات صنعتگران ، راه‌اندازی مجتمع های بزرگ و متمرکز قالیبافی و صنایع دستی ، ایجاد مراکز آموزشی و بهبافی و تاسیس رشته‌های کاردانی و کارشناسی قالیبافی و صنایع دستی در مرکز آموزش عالی استان و ایجاد بانک اطلاعاتی را در بهبود وضعیت صنایع دستی استان بی تاثیر نمی‌دانند.