نابرابری جنسیتی در ترک اعتیاد!
روز آنلاین _لیلی پورزند: مطابق گزارش های منتشر شده از سوی دفتر پیشگیری و درمان اعتیاد سازمان بهزیستی، آمار دقیقی از میزان جمعیت زنان معتاد در کشور در دسترس نیست.* بنا به این گزارش تعداد ۲ میلیون معتاد در کشور وجود دارد که هر سال میزان ۸ در صد به این جمعیت افزوده می شود ولی آماری که از جنسیت معتادان وجود دارد چندان معتبر نیست. این آمارها به طور معمول از طریق مراجعات معتادین به مراکز ترک اعتیاد به دست می آید و از آنجایی که زنان به دلایل گوناگون فرهنگی و اجتماعی از اعلام اعتیاد خود پرهیز دارند، نمی توان بررسی دقیق تری در مورد وضعیت آنان داشت.
مطابق این گزارش حدود ۲/۴۶ درصد معتادان زن بین سنین ۱۵ تا ۲۴ سال قرار دارند. این در حالی است که حدود ۹۰ درصد مبتلایان، بی سواد یا دارای تحصیلاتی تا مقطع راهنمایی هستند. با وجودآنکه این آمار به تصریح سازمان بهزیستی کشور از دقت کافی برخوردار نیست، ولی به خودی خود نمایان گر وضعیت بحرانی زنان معتاد از نظر میانگین سنی، طبقاتی، تحصیلاتی و اقتصادی است. بسیاری از زنان جوان معتاد برای دسترسی به مواد مخدر مجبور به تن فروشی می شوند ولو اینکه در زیر چتر “ازدواج موقت” باشد. زنان معتاد معمولا زنانی بی پناه و محتاج کمک هستند. این بدان معنا نیست که اعتیاد در میان زنان مرفه یا تحصیلکرده وجود ندارد، بلکه باید به این نکتۀ مهم توجه کرد که اعتیاد در خانواده های مرفه گرچه نابود کننده و نکوهیده است ولی کمتر باعث صدمات اجتماعی جانبی می شود. مهمترین معضل معتادان تهیۀ مواد مخدر است که طبیعتا این مسأله در قشر کم درآمد و بی سواد، شکل یک معضل بحرانی به خود می گیرد. همچنین زنان اقشار متوسط و مرفه برای شرکت در برنامه های ترک اعتیاد به سازمان بهزیستی مراجعه نمی کنند، بلکه مراکز خصوصی ترک اعتیاد را برای درمان خود برمی گزینند که به ازای خدماتی که ازائه می دهند حق الزحمه دریافت می کنند.
زنان که توسط همسران معتاد خود به اعتیاد کشیده شده اند حتی بعضا در صورت تمایل شخصی برای ترک اعتیاد با مخالفت و مقاومت همسرانشان مواجه می شوند. از سوی دیگر زنان متأهل معتاد که همسرشان معتاد نیست تقریبا از هیچ حمایت روانی وخانوادگی برای ترک اعتیاد برخوردار نیستند. این در حالی است که زنانی که شوهران معتاد دارند همواره تلاش خستگی ناپذیری برای کمک به ترک اعتیاد همسر خود می کنند، ولی در موقعیتی برعکس همسران زنان معتاد به دلایل مختلف که ریشه در فرهنگ خانوادگی، اجتماعی و نابرابری های قانونی دارد، حاضر به پشتیبانی زنان برای عبور از مراحل ترک اعتیاد نیستند.
مانع دیگری که بر سر راه ترک اعتیاد زنان معتاد وجود دارد، وظیفۀ مادری است. آنان برای بستری شدن و تحت مراقبت قرار گرفتن جهت ترک اعتیاد، حمایت خانواده یا همسر خود را برای نگهداری از فرزندان ندارند. این زنان به دلیل فشارهای اجتماعی تمایل به اعلام اعتیاد خود ندارند. به این دلیل معمولا تقاضای کمک از اطرافیان برای ترک اعتیاد از دایرۀ راه حل ها و یا انتخاب آنان خود به خود خارج است . از سوی دیگر چنانچه اعتیاد این زنان بین اطرافیان علنی شود، به طور معمول به دلیل فشارهای اجتماعی و اخلاقی مورد طرد خانوادگی و اجتماعی قرار می گیرند. در بسیاری از محیط ها، اعتیاد مردان یک ناهنجاری کمابیش پذیرفته شده است، ولی اعتیاد زنان به عنوان یک انحراف اخلاقی شدید تلقی می شود.
تا زمانی که زنان معتاد از چنان حمایت اجتماعی برخوردار نباشند که اعتیاد آنان در اذهان عمومی نه به عنوان انحراف شخصیتی بلکه به عنوان یک معضل یا بیماری چاره پذیر نگریسته شود، همواره ما با مشکل قابل اعتماد نبودن آمار معتادان زن در کشور مواجه خواهیم بود. آموزش های اجتماعی و عمومی اولین گام برای پذیرش این زنان در اجتماع و خانواده و تلاش برای درمان آنان است. به ویژه آن که زنان جوان معتاد به دلیل نیاز خود برای تهیه مواد معمولا به سهولت بیشتری مورد خشونت و سوء استفاده جنسی قرار می گیرند و به همین دلیل نیاز کمک رسانی به آنان مقوله ای است خاص که از برنامه های ترک اعتیاد مردان متمایز است.
متاسفانه، شکاف بین جایگاه زنان و مردان در جامعۀ ایران تا بدین حد است که حتی اعتیاد و ترک اعتیاد را برای مردان سهل تر و جامعه پذیرتر می کند. درک عمیق این مسأله که مقولۀ ترک اعتیاد زنان باید با کیفیت و برنامه ریزی کاملا متفاوت از برنامه های مشابه برای مردان، طراحی شود اولین قدم برای گام نهادن در مسیری درست است.
آمار این مطلب از روزنامۀ اعتماد پنج شنبه ۱ تیر ماه ۱۳۸۵ | ۲۲ ژوئن ۲۰۰۶ | شماره روزنامه ۱۱۴۳ (بخش جامعه- مطلب ۷/۶۶ درصد زنان معتاد مجردند) برگرفته شده است.