جامعه شناسی جنسیت

کانون زنان ایرانی:پسر یا دختر به دنیا آمدن شما پیامد مهمی برای همه ی جنبه های زندگی تان خواهد داشت. از انتظاراتی که دیگران در جامعه از شما دارند، تا رفتار دیگران با شما، و رفتار خودتان.

این امر صرف نظر از جامعه ای که فرد در آن متولد شده در همه جا صادق است. هر چند این پیامدها در جوامع گوناگون با هم فرق دارند. تقریباً همه جوامع بر پایه ی تفاوت های جنسیتی میان زن و مرد سازمان یافته اند.

“جامعه شناسی جنسیت” به این نابرابری های جنسیتی، فرآیند های جهانی شدن گسترش تقسیم کار جنسی در سطح جهان و زنانه شدن فقر می پردازد.

گرت نویسنده این کتاب کوشیده است تا از یکسو پا یه چالش کشیدن آن چه عقل سلیم و ارزش های اخلاقی مسلط در باب” زنانگی” و “مردانگی” حکم می کند و نیز با آشنایی زدایی از زندگی روزمره ‘خواننده را به تامل بیش تر در باورهای رایج و الگوهای رفتاری به اصطلاح” طبیعی” ترغیب کند.

گرت در این کتاب همچنین سعی کرده توجه خواننده را به عوامل بنیادی تر و علل دیر پاتری جلب کند که در باز تولید و نیز تغییر و تحول انگاره های رایج درباره ی “زنانگی” و “مردانگی” نقشی موثر دارند.

در این کتاب مقوله ای جنسیتی در عرصه های گوناگون و از زوایای متفاوت بررسی شده است. از تمایلات جنسی گرفته تا میزان مشارکت سیاسی و الگوهای جرم و کژروی.

گرت نشان می دهد که چگونه “زنانگی ” و “مردانگی” نه ویژگی هایی ذاتی، مطلق و فراسوی زمان و مکان، بلکه مقولاتی اجتماعی و فرهنگی، ساخته و پرداخته ی شرایط تاریخی معین و گاه حتی دست خوش نیازهای سیاسی و اقتصادی زود گذراند. از این رو نگرش انتقادی به مقوله ی جنسیت نه تحلیلی از ذات این پدیده بلکه کنکاشی است مشخص و تاریخی در جنبه های مختلف زندگی اجتماعی، فرهنگی و سیاست.

این کتاب با دیدگاهی فمنیستی به تحریر در آمده اما فقط به دیدگاه برابری طلبانه و ایده آل های مطلق در مورد برابری زن و مرد بسنده نمی کند بلکه به نقد جامعه شناختی زندگی روزمره و ساختارهای قدرت هم می پردازد.

نقد جبرگرایی بیولوژیک رشته ای است که فصل های مختلف کتاب را به هم پیوند می دهد.

گرت در این کتاب با رد ادعای بی طرفی علمی نظریه پردازانی که نابرابری های جنسیتی را به نام بیولوژی توجیه و تایید می کنند، نشان می دهد که چگونه پیش فرض های خود آگاه و ناخودآگاه پژوهشگران در این عرصه در شکل دادن به مفاهیم و مسائل مورد بحث، تعیین افق و دامنه های بررسی و در واقع در تولید موضوع مورد پژوهش نقشی به سزا ایفا می کند.

گرت در کتابش کوشده تمایز میان جنس (sex) و جنسیت (gender) را روشن کند. اصطلاح جنس بر تفاوت های بیولوژیک میان زن و مرد دلالت دارد. حال آنکه جنسیت ناظر بر ویژگی های شخصیتی و روانی است که جامعه آن را تعیین می کند و با مرد یا زن بودن و به اصطلاح مردانگی و زنانگی همراه است.

در سراسر این کتاب نویسنده به توضیح الگوهای متفاوت رفتاری ما که بر نقش های جنسیتی مبتنی است پرداخته است.

بخش اول این کتاب با عنوان “بیولوژی و جنسیت” به تفاوت های جنسی بیولوژیک و اهمیت آن و نقش آن در نظریه های جامعه شناسایی چون مرداک و پارسونز و پاسخ فمنیستها، نقش علم در جا انداختن تفاوت های جنسی و شواهدی از فرهنگ های گوناگون می پردازد

.

موضوع بخش دوم” جامعه پذیری نقش های جنسیتی” است که به بررسی دیدگاههایی درباره رشد جنسیت و سه نظریه اصلی روانشناسی در این باره شامل نظریه” شناخت مبتنی بر رشد”، “یاد گیری اجتماعی” و ” روانکاوی”، می پردازد و این نظریه ها را ارزیابی می کند در ادامه این بخش به نقش والدین در جامعه پذیری جنسیتی از طریق کنش متقابل والدین با کودک، اسباب بازی و بازی، کتابها و مجلات کودکان و بزرگسالان، تلوزیون، تبلیغات و زبان توجه می شود.

بخش سوم به ” جنسیت و نقش ها در خانواده” “اختصاص دارد و شامل زمینه های جامعه شناسی و تحقیقاتی درباره زنان خانه دار است. از مباحث دیگر این بخش نیز بررسی کار خانه در فرهنگ های غیر صنعتی معاصر و تاریخ آن در بریتانیا به نگهداری از کودکان، گوناگونی فرهنگی در نقش پدر و مادر و نقش والدین در جوامع غربی است.

بخش چهارم با موضوع ” جنسیت و آموزش و پرورش” به بررسی تاریخ برنامه ریزی آموزشی برای دختر و پسر، آموزش کودکستانی ابتدایی و مطالب کتابهای غیر درسی، آموزش متوسطه و نتایج آزمونها و انتخاب رشته، توضیح جامعه شناختی الگوهای موفقیت، نگرش والدین به تحصیل دختر و پسر و هراس دختران از موفقیت تحصیلی جنس پرستی در برنامه ریزی آموزشی و در لایه های برنامه آموزشی، تصور دانش از مدرسه و آموزش و پرورش، مدارس مختلط، تعیین آموزش و پرورش دختران و پسران در مدارس مختلط، دوره های کاردانی و آموزش عالی می پردازد.

“زنان و مردان در قلمرو کار” نیز عنوان بخش پنجم این کتاب است. در این قسمت با تعریف کار، اشتغال زنان متاهل شاغل، الگوی اشتغال زنان و مردان در جوامع صنعتی معاصر دستمزد زنان، کار پاره وقت و کار در خانه، نگرش کار فرمایان و دولت به زنان شاغل، رویکرد زنان به کار با حقوق و نظریه بازار کار دوگانه و ارتش ذخیره کار بررسی می شود.

بخش ششم این کتاب نیز به بررسی” زنان و مردان در قلمرو سیاست” شامل تعریف سیاست، زنان در مجلس بریتانیا و در عرصه سیاست خارج از بریتانیا اختصاص دارد. در این بخش الگوهای رای دادن و علایق سیاسی تاریخ فعالیت های سیاسی زنان و ظهور مجدد جنبش آزادی زنان از دهه ۶۰ میلادی در جوامع غربی و در بریتانیا ارتقا آگاهی و گروههای زنان، کارزارها و تظاهرات جنبش زنان و واکنش جامعه نسبت به آن بررسی می شود .

بخش پایانی کتاب نیز به “مقوله جنسیت، جرم و کجروی اجتماعی” پرداخته و موضوعاتی از جمله زن و جرم، تفسیر آمارهای جرایم، زنان در زندان و چرا زنان مرتکب جرم می شوند. و چرا زنان به ندرت مرتکب جرایم بزرگ می شوند، خود فروشی، تجاوز جنسی و قوانین مربوط به آن را بررسی کرده است.

سرانجام اینکه بررسی انتقادی مقوله ی جنسیت نه امری یکبار برای همیشه بلکه فرآیندی است پیوسته در حال شدن، که نیازمند بازبینی مکرر است.” بدین سان هدف کتاب نه ارائه ی پاسخ های قطعی، روشن و همیشگی بلکه آشنا کردن خواننده با ابزارهای تحلیلی سودمندی است که کنکاش در جنبه های مختلف مفهوم جنسیت را جایگزین پذیرش غیر انتقادی واقعیات موجود می کند.

” جامعه شناسی جنسیت” نوشته استفانی گرت و ترجمه کتایون بقایی توسط نشر دیگر منتشر شده است.