ده‌ها هزار کودک هیروشیما در سکوت محو شدند
مهگان فرهنگ
هشتاد سالگی جهنم اتمی-بخش اول
امسال، در هشتمین دهه از وقوع فاجعه هسته‌ای هیروشیما، یاد قربانیان آن گرامی داشته می‌شود؛ حادثه‌ای که به لحاظ گستردگی، عمق و دامنه آسیب‌های انسانی، به‌ویژه بر کودکان، در تاریخ معاصر بی‌سابقه است. در شش اوت ۱۹۴۵، انفجار بمب اتمی «لیتل بوی» در مرکز هیروشیما، نه‌تنها منجر به مرگ و مصدومیت فوری ده‌ها هزار نفر شد، بلکه اثرات بلندمدت و پیچیده‌ای بر سلامت جسمی، روانی و اجتماعی کودکان بر جای گذاشت که تا نسل‌های بعدی نیز ادامه یافت.
- تأثیرات جسمی، روانی و اجتماعی بر کودکان هیروشیما
مطالعات اجتماعی و پزشکی درباره کودکان بازمانده این فاجعه نشان داده است که این کودکان، از یک سو به دلیل مواجهه مستقیم با انفجار و تابش‌های رادیواکتیو، دچار آسیب‌های جسمی گسترده‌ای مانند سوختگی‌های عمیق، شکستگی‌های استخوانی و بیماری‌های ناشی از پرتوهای یونیزان شدند، و از سوی دیگر، تروماهای روانی و اجتماعی عمیقی را تجربه کردند. بسیاری از این کودکان یتیم شدند یا اعضای خانواده‌شان را از دست دادند؛ از نظر اجتماعی منزوی شدند و حتی به دلیل تغییرات ظاهری ناشی از سوختگی‌ها و بیماری‌ها، در جامعه مورد تبعیض قرار گرفتند.
در یک حمله هسته‌ای، احتمال این‌که کودکان جان ببازند یا آسیب‌های شدید ببینند، به نسبت بزرگسالان بیشتر است، چراکه آن‌ها نسبت به اثرات سلاح‌های هسته‌ای – گرما، موج انفجار و تابش – آسیب‌پذیرتر هستند. وابستگی کودکان به بزرگسالان برای بقا نیز خطر مرگ و دیگر مشکلات را در پی حمله، با نابودی زیرساخت‌های پشتیبانی، افزایش می‌دهد.
زمانی که ایالات متحده در سال ۱۹۴۵، دو بمب هسته‌ای نسبتاً کوچک (بر اساس معیارهای امروزی) را روی شهرهای ژاپنی هیروشیما و ناگازاکی پرتاب کرد، ده‌ها هزار کودک کشته شدند.
بسیاری از آن‌ها فوراً به خاکستر و بخار تبدیل شدند. دیگران در درد و عذاب، طی دقایق، ساعت‌ها، روزها یا هفته‌ها پس از حمله، بر اثر سوختگی، موج انفجار یا بیماری حاد ناشی از تابش جان سپردند. بسیاری دیگر، سال‌ها یا حتی دهه‌ها بعد، بر اثر سرطان‌های ناشی از تابش و سایر بیماری‌ها جان خود را از دست دادند. لوسمی (سرطان خون) در میان این کودکان به‌طور ویژه‌ای رایج بود.
در هیروشیما و ناگازاکی، صحنه‌های ویرانی آخرالزمانی بود: زمین‌های بازی پر از اجساد دختران و پسران، مادرانی که نوزادان بی‌جان خود را در آغوش داشتند، کودکانی با روده‌های بیرون‌زده از بدن و تکه‌های پوست آویزان از اندام‌ها.
در برخی مدارس نزدیک به مرکز انفجار، تمام دانش‌آموزان – چند صد نفر – در یک لحظه جان باختند. در دیگر مدارس، تنها معدودی جان سالم به در بردند. در هیروشیما، هزاران دانش‌آموز در صبح حمله برای ایجاد خط آتش‌بُر در حال کار بودند. حدود ۶٬۳۰۰ نفر از آنان کشته شدند.
کودکانی که به‌طور اتفاقی از مرگ گریختند، زخم‌های جسمی و روانی شدیدی را تا پایان عمر با خود حمل کردند و آن‌چه در ۶ و ۹ اوت ۱۹۴۵ دیدند و تجربه کردند، تا همیشه در حافظه‌شان حک شد.
هزاران کودک، یک یا هر دو والد خود، و همچنین خواهر و برادرهایشان را از دست دادند. برخی از «یتیمان بمب اتمی» به خیابان‌ها پناه آوردند، در حالی که ظرفیت یتیم‌خانه‌ها بیش از حد پر شده بود.
بسیاری از نوزادانی که در زمان انفجارها در رحم مادرانشان بودند نیز از تابش یون‌ساز آسیب دیدند. آن‌ها در طول زندگی خود در معرض خطر مرگ زودرس یا ابتلا به ناهنجاری‌های مادرزادی، مانند آسیب مغزی و میکروسفالی (کوچکی جمجمه)، و همچنین سرطان و بیماری‌های دیگر قرار داشتند.
زنان باردار در هیروشیما و ناگازاکی نیز نرخ بالاتری از سقط جنین خودبه‌خودی و مرده‌زایی را تجربه کردند.
از منظر آسیب‌شناسی اجتماعی، این فجایع موجب اختلال در ساختار خانواده، تضعیف شبکه‌های حمایتی اجتماعی، و ایجاد بحران‌های هویتی و روانی در کودکان شد. پژوهش‌ها حاکی است که بسیاری از کودکان بازمانده با اختلالات اضطرابی، افسردگی و احساس ناامنی شدید مواجه شدند که اثرات آن در سال‌های بعد در قالب مشکلات تحصیلی، اجتماعی و روانی بروز کرد.
علاوه بر آسیب‌های فردی، این حادثه بر سلامت جمعی و توسعه جامعه نیز تأثیر گذاشت. نسل‌های بعدی نیز با مشکلاتی همچون بیماری‌های ژنتیکی، ناهنجاری‌های مادرزادی و اختلالات رشد مواجه شدند که پژوهش‌های بین‌المللی، از جمله گزارش‌های منتشرشده توسط کمپین بین‌المللی برای حذف سلاح‌های هسته‌ای (ICAN)، آن‌ها را به عنوان پیامدهای میان‌نسلی جنگ هسته‌ای مستند کرده‌اند.
- تلفات کودکان در هیروشیما
بیش از ۳۸٬۰۰۰ کودک در بمباران‌های اتمی کشته شدند.
بر اساس بررسی‌های شهرداری هیروشیما:
۷۳٬۶۲۲ کودک زیر ۱۰ سال در معرض بمباران اتمی قرار گرفتند.
۷٬۹۰۷ کودک تا پایان سال ۱۹۴۵ جان باختند.
در میان کودکان بزرگ‌تر، حدود ۱۵٬۵۴۳ نفر قربانی شدند.
در ۶ اوت ۱۹۴۵، ده‌ها هزار کودک در شهر حضور داشتند، از جمله ۲۶٬۸۰۰ دانش‌آموزی که برای ایجاد خط آتش‌بُر بسیج شده بودند. از میان ۸٬۴۰۰ دانش‌آموز بسیج شده در مرکز شهر، حدود ۶٬۳۰۰ نفر کشته شدند؛ اغلب آن‌ها بین ۱۲ تا ۱۴ ساله بودند.
- مروری بر شدت آسیب‌ها
کودکانی که در شعاع یک کیلومتری از انفجار بودند، فوراً خاکستر شدند یا در عرض چند ساعت تا چند روز جان دادند. حتی در فاصله یک تا دو کیلومتری نیز نرخ مرگ‌ومیر بالا بود.
هزاران کودک در مسیر مدرسه، حیاط مدرسه یا در حال کار دفاع شهری بودند. بسیاری از آن‌ها بدون محافظ در برابر انفجار و حرارت بودند و شانس کمی برای بقا داشتند.
- روایت‌های بازماندگان
بازماندگان کودک، تجربیات دردناکی از آن روزها نقل کرده‌اند:
اجساد سوخته اعضای خانواده
هم‌کلاسی‌هایی با چشمان بیرون‌زده
خیابان‌هایی مملو از اجساد و زخمی‌ها
نشانه‌های بیماری حاد تابشی: استفراغ، تب، ریزش مو، سوختگی، شکستگی استخوان
بسیاری از بازماندگان حتی گفته‌اند که به مردگان حسادت می‌کردند.
- تلفات دانش‌آموزان بسیج‌شده در هیروشیما
تلفات در برخی مناطق به شرح زیر بوده است:
منطقه تعداد کشته‌شدگان کل دانش‌آموزان حاضر
اداره فرمانداری (Prefectural Office) 1,821 نفر 1,891 نفر
دوباشی (Dobashi) 1,264 نفر 1,530 نفر
شهرداری (City Hall) 1,749 نفر 2,331 نفر
هاچوبوری (Hatchobori) 405 نفر 410 نفر
پل تسورومی (Tsurumi Bridge) 579 نفر 1,936 نفر
جمع کل کشته‌شدگان دانش‌آموز بسیج‌شده: حدود ۷٬۲۰۰ نفر
(منبع: موزه یادبود صلح هیروشیما)
- سرنوشت دانش‌آموزان پس از حمله
در سال ۱۹۵۱، دولت ایالات متحده گزارشی چندجلدی درباره اثرات پزشکی بمب‌های اتمی منتشر کرد. در این گزارش آمده بود:
از میان ۳٬۴۴۰ دانش‌آموزی که در فاصله کمتر از یک کیلومتری از مرکز انفجار بودند، ۲٬۵۷۹ نفر کشته شدند.
بسیاری دیگر مفقودالاثر و کشته‌شده تلقی شدند.
«در مرکز هیروشیما، حدود ۸٬۴۰۰ دانش‌آموز تقریباً همگی سوزانده شدند و بدون برجای گذاشتن اثری تبخیر شدند. گروه سنی من تقریباً کاملاً از بین رفت.»
– ستسکو تورلو، بازمانده بمباران اتمی و فعال خلع سلاح
بر اساس آمار رسمی:
در شعاع کمتر از یک کیلومتر، ۹۴٪ دانش‌آموزان بدون محافظ کشته شدند.
در شعاع ۱ تا ۲ کیلومتر، ۸۵٪ کشته شدند.
- مدارسی با هیچ بازمانده‌ای
دبیرستان دخترانه اول استان هیروشیما: ۱۷۴ نفر، بدون بازمانده
دبستان هونکاوا: ۴۰۰ دانش‌آموز کشته شدند.
دبیرستان پسرانه: دانش‌آموزان در استخر مدرسه از آتش گریختند اما بسیاری در همان‌جا جان دادند.
- سرنوشت کودکان خردسال و نوزادان
از مجموع ۳۴۰٬۰۰۰ تا ۳۵۰٬۰۰۰ نوزاد و کودک خردسال حاضر در هیروشیما، حدود ۱۴۰٬۰۰۰ نفر تا پایان ۱۹۴۵ جان باختند.
هزاران کودک دیگر بعدها بر اثر بیماری‌های تابشی درگذشتند.
آمار دقیق قربانیان کودک، به دلیل آثار بلندمدت تابش، غیرقابل محاسبه دقیق است.
نتیجه‌گیری
فاجعه هیروشیما، نه فقط یک حادثه نظامی، بلکه تراژدی‌ای انسانی و تاریخی بود که کودکان را به‌عنوان بی‌دفاع‌ترین قربانیان، در معرض نابودی کامل قرار داد. آثار آن نه‌تنها در همان سال، بلکه تا دهه‌ها بعد و حتی در نسل‌های آینده ادامه یافت. اکنون، ۸۰ سال پس از این فاجعه، اسناد و شواهد موجود که توسط ICAN گردآوری و منتشر شده‌اند، مسئولیت اخلاقی و جهانی ما را برای پایان‌دادن به تهدید سلاح‌های هسته‌ای یادآوری می‌کند.
- بخش دوم این گزارش، به بررسی فاجعه ناگازاکی و تأثیر آن بر کودکان خواهد پرداخت.
