زنان کتک خورده
“کانون زنان ایرانی: کتاب “زنان کتک خورده” به بررسی خشونت خانوادگی می پردازد. پدیده ای که از سالیان دراز وجود داشته، اما توجه به آن به عنوان یک واقعیت اجتماعی (Social Fact) به تازگی آغاز شده است.
خشونت خانوادگی نه فقط موجب ایجاد مشکلات فردی بلکه موجب مشکلات اجتماعی و تشدید روابط اقتداری در جامعه خواهد شد.
به همین دلیل بررسی این مشکلات بدون توجه به ساختار اجتماعی به وجود آورنده روابط خانوادگی ممکن نخواهد بود. به همین دلیل دکتر شهلا اعزازی استاد دانشگاه علامه طباطبایی در این کتاب با طرح این مطلب قصد شناسایی ساختار اجتماعی خشونت ساختاری را که به وجود آورنده روابط خانوادگی است دارد.
به نظر او در ایران تا چند سال پیش به پدیده خشونت توجه خاصی نمی شد و معمولاً توجه به رفتارهای خشونت آمیز با در نظر گرفتن خصوصیات فردی –روانی افراد و بدون در نظر گرفتن شرایط اجتماعی دخیل در آن صورت صورت می گرفت.
در این کتاب به منظور شناخت دقیق پدیده خشونت خانگی از روش کیفی استفاده شده است و زنان کتک خورده تهرانی مورد مطالعه قرار گرفته اند.
شناخت روابط خشونت آمیز خانواده ها با توجه به ویژگی های اجتماعی و فردی اعضای خانواده و عواملی مانند سن ازدواج، سطح سواد، نوع شغل متغییر های دیگر مورد توجه این کتاب بوده است.
همچنین کسب اطلاعاتی در مورد تجارب زندگی در خانواده های پدری زن و مرد و تاثیر تجارب کودکی بر روابط خانوادگی برای شناخت عمیق این پدیده مد نظر بوده است.
عامل دیگری که در این کتاب به آن توجه شده و اطلاعاتی درباره آن گرد آوری شده چگونگی حمایت اعضای خانواده، دوستان و اطرافیان و سازمان های دولتی از قربانیان خشونت است.
این کتاب داده های خود را بر اساس مصاحبه های نیمه استاندارد با زنانی که از شوهران خود کتک خورده اند جمع آوری کرده است.
۵۳ زن کتک خورده از طریق مراکز مشاوره و بهزیستی انتخاب شده و مورد مصاحبه های عمقی قرار گرفته اند.
چارچوب نظری تحقیق این کتاب بر اساس نظریه ساختار” اقتداری” است به این ترتیب که ساختار جوامع کنونی بر اساس اقتدار پدرسالارانه بنا شده اند. در این ساختار اجتماعی مردان بیش از زنان به منابع کمیاب اجتماعی مانند ثروت، قدرت و اعتبار دسترسی یافته اند. در نتیجه سلسله مراتبی در جامعه به وجود آمده و جهان بینی های حاکم در جامعه نیز به نوعی شکل گرفته اند که تضمین کننده سلسه مراتب برتری مردان بر زنان اند.
این جهان بینی بر سازمان های گوناگون جامعه حاکم است، در قوانین آن وجود دارد و مدارس و رسانه ها نیز در مورد آن تبلیغ می کنند به این ترتیب اعضای جامعه به برتری مردان نسبت به زنان عقیده پیدا کرده و بازتاب این تفکر را در زمینه های مختلف می توان دید. که یکی از مصادیق بارز آن به ویژه برای حفظ مقام و سلسله مراتب اقتداری خانواده توسل به خشونت است. با توجه به این نظریه و سایر نظریه های اجتماعی نویسنده کتاب به توضیح خشونت خانوادگی پرداخته است.
بخش اول این کتاب آشنایی با خشونت خانوادگی و اهمیت فردی و اجتماعی آن است که پس از ارائه مقدماتی کوتاه در مورد آغاز بررسی های خشونت و روند شکل گیری آن تعریف خشونت با توجه به مشکلات آن مطرح شده است. سپس به موانع مهمی که در راه بررسی های خشونت وجود دارند اشاره و در پایان نتایج بررسی های کشورهای غربی ارائه شده است.
بخش دوم این کتاب به مباحث نظری می پردازددر این بخش دیدگاه های نظری جامعه شناسان ارائه شده، مشاهده می شود. برای گروهی خشونت ناشی از یادگیری های دوران کودکی و آگاهی و شناخت فردی در نظر گرفته می شود و دسته دیگر واقعیت های اجتماعی اند که بر روی فرد تاثیر گذاشته و انجام رفتار خاصی را موجب می گردند.
بخش سوم به نتایج به دست آمده از پژوهش اختصاص دارد در این قسمت پس از توضیح در مورد اهمیت موضوع و چگونگی انجام تحقیق و ویژگی های آماری زنان چگونگی همسر گزینی و تقسیم نقش در خانواده مطرح شده، سپس روند شکل گیری خشونت و طبقه بندی انواع خشونت ها انجام گرفته است.
قسمت بعدی به رابطه میان ساختار جامعه و خشونت خانوادگی می پردازد پس از مشخص کردن چگونگی جامعه پذیری در خانواده ی پدری به نظارت ها و حمایت های اجتماعی و خانوادگی که از زنان کتک خورده می شود اختصاص دارد و در نهایت به جبر اجتماعی برای ادامه زندگی در شرایط خشن خانوادگی توجه می شود.
بخش پایانی کتاب نیز به بررسی نگرش های اجتماعی خشونت، نگرش نسبت به مردان و زنان جامعه، نگرش نسبت به ازدواج و تشکیل خانواده و ارتباط و نسبت آنها با خشونت خانوادگی متعلق دارد.
بررسی خشونت خانوادگی در ایران و ویژگی های آن نیز در این قسمت ارائه شده است:” خشونت خانوادگی در ایران اگر شدید نباشد به عنوان رفتاری مجاز و بیشتر تحت تربیت تا رفتار نابهنجار در نظر گرفته می شود.” خشونت مجاز شمرده می شود.”
خشونت در خانواده های ایرانی طبیعی به نظر می آید و به عنوان یکی از ویژگی های مردانه یا جزیی از طبیعت مردانه در نظر گرفته می شود یعنی خشونت طبیعی تلقی می شود.
خشونت خانوادگی در ایران فقط در محدوده های خصوصی رخ نمی دهد بلکه در محدوده های عمومی نیز به کرات مشاهده می شود و دیگران عکس العمل خاصی در قبال آن ارائه نمی دهند یعنی خشونت حالت آشکار دارد.
به دلیل این ویژگی ها یعنی مجاز بودن، طبیعی بودن و آشکار بودن خشونت نه نظارت خاصی بر این رفتار صورت می گیرد و نه حمایت خاصی به قربانی ها ی خشونت خانوادگی ارائه می شود و در نتیجه جامعه با نگرش ها و باورهای خود زنان را مجبور به تحمل خشونت می کند و یا به عبارت دیگر در جامعه ایران جبر اجتماعی برای تحمل خشونت وجود دارد.
زنان کتک خورده برای اولین بار در پاییز ۱۳۸۰ توسط نشر سالی با شمارگان ۲۲۰۰نسخه منتشر شده است.