شکایت برخی ناشران از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی به دیوان عدالت اداری
کنشگران/ محبوبه حسین خواه:
انتشارات قصیده سرا، روشنگران، ققنوس و پرینوش صنیعی، نویسنده کتاب سهم من که بعد از چاپ سیزدهم، مجوز چاپ آن لغو شده و منیرالدین بیروتی، نویسنده کتاب چهاردرد که برنده جایزه گلشیری شده و به طور شفاهی، ناشر کتاب را از چاپ مجدد آن منع کرده اند، به وکالت شیرین عبادی، نسرین ستوده و لیلا علی کرمی از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی به دیوان عدالت اداری شکایت کرده اند. با تغییر عملکرد وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و به استناد بخشنامه ای که در اختیار هیچ ناشری قرار داده نمی شود، مجوزهای قبلی چاپ کتاب ها باطل شده و باید برای چاپ مجدد یک کتاب، دوباره درخواست مجوز داد. این در حالی است که تا پیش از این برای چاپ مجدد کتاب، احتیاج به دریافت مجوز مجدد نبود و دلیل عدم چاپ کتاب به صورت رسمی به ناشر آن اعلام می شد.
شیرین عبادی که وکالت این پرونده را برعهده گرفته است، گفت:” به در خواست این ناشران و نویسندگان، دادخواستی علیه وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی تنظیم کردیم و از عملکرد این وزارتخانه به دیوان عدالت اداری شکایت کرده ایم”.
وی افزود:” طبق اصل ۲۴قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، نشریات و مطبوعات باید آزاد باشند مگر این که مخل مبانی اسلام و یا حقوق عمومی باشند و تفسیر این مساله نیز باید توسط قانون صورت گیرد؛ یعنی این که موارد مخل مبانی اسلام را باید قانون تعیین کند.”
عبادی گفت:” اکنون ۲۸سال از انقلاب اسلامی گذشته و مجلس شورای اسلامی هنوز فرصت پیدا نکرده راجع به این مساله مهم قانون گذاری کند و چون در این زمینه قانونی نوشته نشده است، تفسیر این مساله به سلیقه شخصی کارمندان وزارت ارشاد واگذار شده است و تنها مصوبه موجود در این زمینه، مصوبه شورای عالی انقلاب فرهنگی است که در سال ۶۷تصویب شده است. اما با استناد به همین مصوبه که قانونی نیست( چون قوه مقننه باید این را وضع می کرد و نه یک ارگان دولتی ) و درخواست لغو آن را کرده ایم، کتاب هایی که مجوز چاپ دریافت کرده اند برای چاپ های بعدی مشروط به این که تغییری در محتوای کتاب ها داده نشود، احتیاج به کسب مجوز مجدد ندارند. اما اکنون مجوز چاپ کتابی بعد از سیزده باز چاپ مجدد، لغو شده است.”
وی افزود:” سالهاست که برای چاپ های بعدی کتابی که یک بار مجوز چاپ گرفته است، احتیاج به مجوز نیست اما با حضور آقای صفار هرندی، عملکرد این وزارتخانه تغییر کرده است و مجوزهای قبلی باطل شده است و باید برای چاپ مجدد یک کتاب دوباره درخواست مجوز داد. اما از همه جالب تر این است که وقتی ناشران برای گرفتن این بخشنامه به وزارت ارشاد و فرهنگ ارشاد اسلامی مراجعه کردند، هیچ بخشنامه مکتوبی در اختیار آنان قرار ندادند”.
عبادی در پایان سخنان خود گفت:” با این بخشنامه که در اختیار هیچ ناشری هم قرار نمی گیرد، سرنوشت چاپ در این کشور در اختیار سلیقه کارمندان وزارت ارشاد قرار گرفته بسته به اخلاقیات این فرد، سرنوشت ناشران تغییر می کند. در حالی که باید عملکرد وزارت ارشاد قانون مند باشد. ما در پی اجرای قانون هستیم و به همین دلیل طبق قانون، دادخواستی به دیوان عدالت اداری اراه کرده ایم که در درجه اول خواستار لغو این بخشنامه شده ایم و در درجه دوم خواستار این شده ایم که وزارت ارشاد باید قانون مند عمل کند چون عدم ارائه بخشنامه به مراجعان، خلاف قانون است”.
پرینوش صنیعی، نویسنده کتاب سهم من، در ادامه مراسم گفت:” ما مجوزهای زندگی مان را در مراحلی گرفته ایم مورد تائید دوستان نبوده و حالا اگر روزی همه اینها را باطل کنند، چطور ثابت کنیم که ما زنده بوده ایم؟ با لغو این مجوزها، این نگرانی به وجود می آید که موجودیت افراد نیز زیر سوال برده شود. علاوه بر این مشکلات اقتصادی هم در این موضوع مطرح است.”
وی گفت:” پس از سیزده بار تجدید چاپ کتاب سهم من، مجوز چاپ چهاردهم این کتاب داده نشد و کتاب دیگرم با عنوان پدر آن دیگری، بعد از چاپ پنجم مورد سانسور قرار گرفت”.
ناصر ایجادی، مسئول انتشارات قصیده سرا، هم گفت:” در طول بیست سال سابقه ای که در صنعت نشر دارم، همواره با مشکلاتی روبرو بوده ایم ، مشکلاتی از قبیل ممیزی، تسهیلات وزارت ارشاد و … و در هر مقطعی، یکی از این عوامل غالب می شد و با این مشکلات خو گرفته بودیم. اما در یک سال اخیر، اتفاقاتی افتاده که روند تولید در این حرفه را دچار اخلال کرده است و مهم ترین آن، بخشنامه وزارت ارشاد است که هیچ اطلاعی هم از مفاد آن نداریم.”
وی افزود:” هرچند آئین نامه شورای عالی انقلاب فرهنگی غیرقانونی اعلام شد، اما همواره تکلیف تولیدکنندگان عرصه نشر را با وزارت ارشاد مشخص کرده است. ولی در یک سال اخیر، ما هیچ اطلاعی از تصمیم مسئولان نداریم و تکلیف ناشران مشخص نیست”.
ایجادی گفت:” بعد از انقلاب اسیلامی تا سال ۱۳۸۰، کتاب ها برای هر بار چاپ باید مجوز می گرفتند و بر اساس گفتگوهای بسیار زیادی که ناشران با مسئولان کردند، از سال ۷۶به بعد گشایشی در نگاه مسئولان ایجاد شد و مجور چاپ کتاب، دائمی شد. و در حقیقت اعطای مجوز چاپ دائمی برای کتابهایی که یک بارمجوز چاپ گرفته بود، راه حل ایجاد ثبات حرفه ای برایمان بود. اما با اتفاقات یک سال اخیر در حوزه نشر، بخش نشر با معضلات بزرگی مواجه شده است و پیکره نحیف آن در معرض نابودی قرار گرفته است”.
وی افزود:” ما ناشران هم یک واحد صنفی هستیم و باید با مرجع مقابل، تعامل داشته باشیم. و هرچند ما در حوزه سیاست گذاری وزارت ارشاد دخل و تصرفی نداریم اما باید سیاست اجرایی آنها را بدانیم”.
منیرالدین بیروتی، نویسنده کتاب چهاردرد، که برنده جایزه گلشیری شده اما به طور شفاهی دستور عدم چاپ این کتاب به ناشر داده شده است در سخنانی گفت:” بعد از گذشت سالها و تحمل هزار جور تحمل مشکلات، کتاب می نویسیم و خیلی ساده، جلوی چاپ مجدد آن گرفته می شود و حتی دلیل آن هم مطرح نمی شود در حالی که خود وزارت ارشاد، در همین دوره مجوز چاپ کتاب را به ناشر کتابم داده است”.
وی افزود:” در هر جامعه ای، خطوط قرمزی وجود دارد و ما هم با همین قوانین سالهاست که داریم زندگی می کنیم ولی وقتی در این شرایط حاضر به نوشتن کتاب هستیم، حداقل این حق را داریم که بدانیم چرا مجوز چاپ کتاب، بدون دلیل اعلام آن لغو می شود. این هنوز برای من یک سوال بزرگ است که چرا جواز چاپ کتابم لغو شده است”؟
شهلا لاهیجی، نوییسنده و مدیر انتشارات روشنگری، نیز با تاکید بر این که این جلسه فقط یک جلسه اطلاع رسانی در مورد طرح شکوائیه چند ناشر و نوسنده به دیوان عدالت اداری است، گفت:” ما حدود پانزده سال است که این چالش را با وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی داریم اما وزارت ارشاد، ده سال قبل به اتحادیه ناشران پیشنهاد داده بود که قانونی برای نشر بنویسند و به هر کدام از ما پیشنهاد داده شد که برنامه ها و طرح هایمان را در این مورد رائه کنیم. این اتفاقات در دوران های بحرانی وضعیت نشر در ایران اتفاق افتاده است. اما اکنون وضعیت نشر در ایران به مرحله بحران رسیده است و ما نمی دانیم چه افرادی در سکوت مطلق و پشت درهای بسته در مورد کتاب های ما تصمیم می گیرند”.
وی افزود:” مصوبه شورای عالی انقلاب فرهنگی تا حالا دستورالعمل فعالیت ما بوده، حالا چه این مصوبه قانونی بوده یا غیرقانونی، اما مورد استفاده ما بوده و طبق همین آئین نامه باید اثر تخریبی یک کتاب بعد از چاپ آن به عین دیده شود تا جلوی چاپ مجدد آن گرفته شود اما حالا بدون این که دلیل ذکر شود جلوی تجدید چاپ کتاب گرفته می شود و سرنوشت ما به سلیقه، میل و سواد فرد بررسی کننده کتاب بستگی دارد این در صورتی است که هیچ فردی، عالم کلی نیست تا بتواند در مورد هر کتابی اظهار نظر کند.”
لاهیجی گفت:”اکنون چهارده عنوان از کتاب های من در وزارت ارشاد معطل مجوز چاپ مانده است و نمی دانم وضعیت اقتصادی نشر چطور می شود در حالی که چهارده کارمند از لحاظ مالی به این انتشارات وابسته اند. الان به عنوان یک ناشر از لحاظ اقتصادی در بحران هستیم و بحران فرهنگی نیز که جامعه را درگیر خود کرده است.”
مدیر انتشارات روشنگری افزود:” در همه صنوف دیگر، مجوز فعالیت توسط اصناف صادر می شود اما ناشران باید از وزارت ارشاد، مجوز بگیرند. ما اکنون هشت هزار ناشر داریم و هزار کتاب فروشی و با این وضعیت ممکن است که یک کتاب خوب، هیچ وقت امکان حضور در ویترین کتاب فروشی ها و در نتیجه فروش را پیدا کند. وظیفه متولیان، گشایش در این مسائل است و نه ایجاد تنگنا”.
وی گفت:” ما پیش از این درخواست کرده بودیم سوبسید کاغذ را حذف کنند و این هزینه را در جای دیگری به نشر اختصاص دهند اما باید این موضوع برای همگان لحاظ شودو برای کل نشر ایران. اما در حالی که این سوبسید برای برخی ناشران مثل ما حذف شده است در این دو سال حتی یک جلد کتاب هم از سوی وزارت ارشاد از انتشارات ما خریداری نشده است”.
لاهیجی در پایان تاکید کرد:” صنف ناشر در ایران با اعمال این بخشنامه که هیچ اطلاعی هم از مفاد آن نداریم، به عنوان تولیدکننده کالای فرهنگی کشور در معرض نابودی قرار گرفته است.”