گزارشی از مشارکت زنان روستایی در تولید
زنان درسراسر جهان نقش بسیار مهم و تعیین کننده ای را در اداره امور خانواده و جامعه دارند و برای تسریع روند تغییر و تحقق هدفهای توسعه پایدار می توانند مسئولیت بسیارجدی و مهمی را برعهده گیرند.
به گزارش ایونا ، آنها به عنوان یکی ازعوامل غیرمشهود در اقتصاد کشاورزی و منابع طبیعی سهم فراوانی از کل نیروی انسانی مورد نیاز این بخش را در سطح جهان تشکیل
می دهند. همچنین نیروی عمده برای تحول و منبعی بالقوه برای پیشبرد اقتصاد روستائی وافزایش هرچه بیشتر تولیدات مواد غذایی هستند.
زنان در مناطق خاورمیانه سهم عمده ای از نیازمندی های غذایی خانواده را تامین می کنند و از طریق کار درفعالیت های کشاورزی ( واحدهای کوچک و ناچیز ) و یا کارغیرکشاورزی کسب درآمد کرده و با کارهای سخت و وقت گیر امنیت غذایی و تغذیه ای را برای همه اعضای خانوار به دست می آورند. زنان بازیگران فعال و خستگی ناپذیر اقتصاد داخلی هر کشور هستند.
در ایران حدود هشت میلیون زن روستایی ۱۰ سال به بالا در بخش کشاورزی و منابع طبیعی فعالیت دارند که بخش مهمی از آنان زنان عشایری می باشند. روستا نیز به عنوان یک محیط تولیدی همواره نقش مهمی را در اقتصاد کشور ایفاء می کند و زنان روستایی با دارا بودن نیمی از جمعیت ساکن روستا نقش عمده ای را درفعالیت های تولیدی به عهده دارند.
از طرف دیگر خانواده های روستایی به عنوان کوچک ترین واحد اقتصادی و اجتماعی این جوامع محل ایجاد انگیزه برای فعالیت های مختلف آنها می باشد، بنابراین زنان با تاثیر بر چگونگی مصرف خانواده و به عبارتی فرهنگ بهره وری نقش بسیارمهمی در بهبود مصرف خانوار واقتصاد ملی و نیز توسعه اجتماعی و فرهنگی ایفاء می کنند.
در روستاهای ایران نیز زنان بیشتر از مردان در فعالیت های دامداری و کشاورزی حضور دارند، بطوریکه زنان روستایی و عشایری در سه نظام باز تولید زیست شناختی، تولید نیروی کار و تولید اجتماعی به طور اساسی و تعیین کننده مشارکت دارند.
فعالیت های مربوط به کاشت، داشت وبرداشت محصول ، فرآوری و تهیه خوراک دام، نگهداری و مراقبت از دام وطیور و برخی فعالیت های مربوط به بازاریابی و فروش محصولات از جمله زمینه های نقش و مشارکت زنان روستایی و عشایری به شمار می رود.
زنان روستایی بیشترین نیروی کارگری را برای کاشت ازآماده سازی خاک گرفته تا برداشت محصول تامین می کنند و پس از برداشت محصول نیز تقریبا مسئول تمام امور نظیر ذخیره سازی، اداره انبار، بازاریابی و عمل آوری محصول هستند. نوع فعالیت های زنان روستایی درمناطق مختلف کشور تا حدودی متفاوت است.
در مناطق شمالی کشور نشاء و وجین شالی، تهیه خزانه، درو محصول و بسته بندی خرمن کوبی، تولید مصنوعات و فرآورده های صنایع دستی عمدتا بر عهده زنان است.
به گزارش ایونا ، همچنین درمناطق کردنشین و لرنشین نیز زنان حتی درکارهای سخت نظیر دوشیدن شیر گله ها، تهیه انواع فرآورده های لبنی از شیر، پشم ریسی و تولید انواع بافته ها مانند جاجیم و گلیم مشارکت دارند. ضمن آن که در مراحل پرورش و نگهداری دام و طیور، تعلیف و مراقبت از دام درعشایر کوچ رو و روستائیان یکجانشین نقش بسزائی دارند.
درشمال کشور آمارها حاکی ازآن است که زنان در ۶۰ درصد زراعت برنج، ۸۰-۷۵ درصد زراعت چای، ۹۰ درصد تولید سبزی و صیفی ، ۵۰ درصد زراعت پنبه و دانه های روغنی ، ۳۰ درصد در امور برداشت از باغ ها و ۹۰ درصد در پرورش کرم ابریشم مشارکت دارند.
بر اساس آمار موجود در کل کشور ۹۸ درصد خانواده های روستایی و عشایری در تولید صنایع غذایی مشغول فعالیت هستند. علاوه بر آن زنان در کارگاههای صنایع غذایی در حاشیه روستاها به عنوان عضو فعال در صحنه تولیدات دامی فعالیت می کنند و تلاش آنها مکمل فعالیت صنعتگران روستایی است. همچنین زنان روستایی در صنایع تبدیلی ۵۰ درصد، تولید محصولات زراعی و باغی ۲۲ درصد، صنایع دستی ۷۵ درصد و در امور مربوط به عملیات کاشت، داشت و برداشت به ترتیب ۲۴، ۲۵ و ۴/۲۶ درصد مشارکت دارند و در طول فصل زراعی در شبانه روز ۱۴ ساعت کار می کنند.
زنان روستایی در امور دامداری نیز سهم بسزایی دارند و ۲۳ درصد چرای دام، ۴۱ درصد تعلیف دام، ۴۲ درصد مراقبت دام و ۱۰۰ درصد کل پرورش طیور را در روستا انجام می دهند که این امر علاوه بر پیشبرد اقتصاد روستایی موجب افزایش هرچه بیشتر نرخ رشد و بالا بردن تولیدات غذایی می شود. از این رو توجه به شناسایی نقش آنان به منظور دستیابی به امنیت غذایی حائز اهمیت است. وجود دامداران زن در روستاهای کشور دلیل بر مشارکت زنان روستایی در عرصه تولید مواد لبنی است .
ضمن آن که پرورش کرم ابریشم درمناطق روستایی کشور همیشه با مشارکت زنان همراه بوده است. از طرف دیگر کلیه فعالیت های مرتبط با آبزی پروری نیز بوسیله زنان انجام می شود.
تجربه نشان داده در صورتی که کنترل منابع تولید برعهده زنان باشد برای خانواده از نظر غذایی سود بیشتری دارد تا این که منابع توسط مردان اداره شود. نقش زنان در افزایش تولید و رشد درآمد ملی به خصوص در بخش های روستایی غیرقابل تردید است و چنانچه در برنامه های توسعه به افزایش بهره وری آنان توجه شود می توان گفت که به طور محسوس تغییرات مثبتی در تولید ملی به وجود خواهد آمد. زنان علیرغم موقعیت نامناسب اجتماعی نقش قابل توجهی را در جوامع کشورهای در حال رشد بر عهده دارند.
اطلاعات موجود درمنطقه خاورمیانه نشان دهنده حمایت بسیار اندک و ضعیف از زنان روستایی درسیاست ها و برنامه های توسعه اجتماعی، اقتصادی و وجود فاصله عظیم جنسیتی درمیزان دسترسی آنان به قدرت و منابع موردنیاز جهت دستیابی به امنیت غذایی، عرصه های سیاسی، آموزشی ، تکنولوژی ، اعتبارات، تحقیقات ، توسعه ، خدمات و غیره است.
شناخت این واقعیت که مشارکت زنان امری الزامی و اجتناب ناپذیر است همیشه منجر به این نمی شود که به آنان به عنوان بهره برداران از پروژه توجه شود به طوریکه دستیابی به منابعی همچون زمین، اعتبارات، تکنولوژی مناسب و آموزش همواره به گونه ای بوده که مانع شده است تا زنان بتوانند از تمامی توان خود به نحو احسن بهره برداری کنند. یکی دیگر از موانع مشارکت زنان روستائی در برنامه هایب ترویجی موانعی هستند که ریشه در مشکلات فرهنگی دارند. همچنین هنجارهای اجتمایع موجود در برخی جوامع یکی دیگر از این عوامل است که باعث محدودیت مشارکت زنان در فعالیت های اقتصادی شده است.
گفتنی است، علیرغم قوانین موجود در مورد حقوق زنان و تامین این حقوق از سوی دولتها و تاکید فراوان بر بهره مندی یکسان مرد و زن از تسهیلات و اطلاعات موجود اجتماعی آنها از موقعیت حقوقی و عرفی مطلوبی برخوردار نیستند که در مورد زنان روستایی مسائلی همچون انکار مشارکت آنان در برنامه های توسعه روستایی، دستمزد پایین در مقایسه با مردان، عدم دسترسی به تسهیلات ، اطلاعات و خدمات و دیگر موارد مشابه موید این مسئله است.
به گزارش ایونا ، زنان در امور مختلف جوامع روستایی مشارکت دارند و نقش بسیار مهمی را درجریان تولید، اقتصاد در سطوح ملی و خانواده ایفاء می کنند، به طوری که می توان آنان را کلید دست یابی به امنیت غذایی نام برد. در این راستا برای آن که زنان بتوانند امکانات بالقوه خود را در ایجاد امنیت غذایی کامل کنند باید مسائل و مشکلات آنان بیشتر بررسی شده و جایگاه آنان هر چه بیشتر دربرنامه های توسعه پایدار، سیاست گذاری ها و تصمیم گیری ها مدنظر قرار گیرد.
درصد بالای سهم زنان روستایی در تولید محصولات گوناگون زراعی، دامی ، صنایع دستی و تبدیلی بیانگر این نکته است که این گروه نقش عمده ای در افزایش درآمد خانوارها و درآمدهای ملی ایفا می کنند . همچنین نتایج تحقیقات انجام شده در بیشتر کشورهای در حال توسعه اعم از کشورهای واقع درآفریقا، آسیا و آمریکای لاتین نیز بیانگر آن است که زنان در کشورهای آفریقایی بیش از ۶۰ درصد ، آسیایی ۵۰ درصد و آمریکای لاتین ۴۰ درصد فعالیت های کلی مرتبط با تولید کشاورزی را برعهده دارند.
توسعه اشتغال زنان در تولیدات کشاورزی نیز بیانگر نقش وضعیت اجتماعی و اقتصادی آنها می باشد. عواملی مانند مالکیت ، اندازه زمین های استیجاری ، سامانه کشاورزی ، نوع مدیریت زمین ، بازار نیروی کار، وضعیت سن و غیره بر روی میزان مشارکت زنان در تولید غذا اثر می گذارد. بنابراین با توجه به آگاهی های روز افزون نسبت به نقش زنان درفرآیند تولید و لزوم مشارکت گسترده تر آنان در روند توسعه اقتصادی و اجتماعی لازم است در سیاست های نوین ملی، محلی و روستایی از فعالیت های آنان حمایت و پشتیبانی به عمل آید که در این راستا رفع موانع و مشکلات موجود بسیار حائز اهمیت است.
توجه برنامه ریزان به مسائل زنان نباید به صورت شعار مطرح شود. برای برانداختن فقر، ساختن دنیای بهتر و زندگی انسانی تر و همچنین رسیدن به سطوح ایده آل توسعه تنها راه ترویج وآموزش ، تغییر نگرش جامعه نسبت به زن، مشارکت آنان و رعایت حقوق برابر برای آنها، بهبود بهداشت، تغذیه و روش های تولید کشاورزی می باشد.
گفتنی است، استفاده از تمام ظرفیت منابع انسانی اعم از نیروی کار زنان و مردان در تولید جز با رفع تبعیض های موجود بر علیه زنان و مشارکت آنان در همه زمینه ها امکان پذیر نخواهد شد. همچنین کشورهای در حال توسعه برای نیل به توسعه ملی بیش ازهرچیز نیاز به مشارکت فعال و موثر همه افراد جامعه به ویژه زنان روستایی دارند. تجارب متعدد نشان می دهد که فقدان روحیه مشارکت در زنان یک جامعه فعالیت های اقتصادی و اجتماعی آن کشور را با مخاطرات گوناگون مواجه خواهد کرد و حتی ممکن است حرکتها و برنامه های بخش های مختلف اقتصادی را به ورطه تضائ و مقابله بکشاند.
در نهایت می توان با تواناسازی زنان روستایی از طریق اشتغال باعث احیای روحیه آفرینش و نوآوری و با ایجاد تنوع و تعدد در مشاغل آنان موجب افزایش کیفیت بهره وری فعالیت های دختران و زنان در محیط های روستایی شود.