ابعاد شگفت انگیز مباحث فکری در تهران
گزارشی از چنگیز چاندار، روزنامه‌نگار ترک/ منبع: روزنامه بو گون
ترجمه برای کانون زنان ایرانی: آیدین فرنگی
قله‌های پربرف سلسله کوه‌های “البرز” مثل دیواری بلند و طولانی شمال “تهران” را دربرگرفته است. شهر به موازات البرز از غرب به شرق کشیده شده و از جنوب به شمال نیز در مسیری سربالایی تا دامنه‌های البرز گسترش یافته. تهران شهری با ۱۴ میلیون سکنه در سویی از دیوار البرز قرار دارد و من تا روزی که شرحش موضوع متن حاضر است، قدم به آن سوی این دیوار نگذاشته بودم. “ناصر هادیان” یکی از دوستان قدیمی‌ام و از استادان شناخته شده دانشگاه تهران، در سفر اخیر مرا به پشت کوه‌های البرز رساند. ناصر هادیان و رییس‌جمهور “محمود احمدی‌نژاد” هر دو متعلق به شرق تهران هستند و هر دو اهل یک محله: “نارمک”. آندو صرفا هم محله‌ای‌های دوران کودکی به حساب نمی آیند؛ بلکه هادیان و احمدی‌نژاد در مقاطع ابتدایی، راهنمایی و دبیرستان نیز همکلاسی بوده‌اند. مسیر فکری ایندو در سال‌های تحصیل در دانشگاه از هم جدا می‌شود و اکنون نیز هادیان به عنوان یک اصلاح‌طلب، در جناح مقابل دوستش قرار گرفته. هادیان مثل بخش اعظم اصلاح‌طلبان، از برنامه هسته‌ای ایران دفاع می‌کند، ولی با این تفاوت که لازمه ادامه برنامه هسته‌ای و دستیابی به سلاح‌های اتمی را مذاکره و اعتمادسازی با غرب می داند…
هادیان مرا از هیاهوی تهران رهاند و به منطقه‌ای برد که خودش آنجا را خیلی دوست دارد: “لواسان” منطقه‌ای است بین دو رشته کوه که در آنسوی شمال تهران واقع شده. در روستاها و قصبه‌های نزدیک به هم لواسان بهای ویلاها، آپارتمان‌ها و بناها از ۳۰۰ هزار تا ۵/۱ میلون دلار تغییر می‌کند. در لواسان که تهرانی‌ها برای آسودگی و استراحت، گاه سری به آنجا می‌زنند، رودخانه خروشان “لار” از بین دو کوه جاری می‌شود و در اطراف رودخانه چایخانه‌هایی به انتظار اهالی تهران نشسته است. در تابلوی ورودی چایخانه نوشته شده بود: “حجاب اسلامی را رعایت نمایید” و در تابلوی دیگری این جمله نقش بسته بود: “شئونات اسلامی را رعایت فرمایید”. تابلوی نخست اشاره به رعایت حجاب داشت، اما از مفهوم تابلوی دوم چیزی سردرنیاوردم. با اشاره به این تابلو از هادیان پرسیدم: «در یک جامعه اسلامی چه احتیاجی به چنین تذکرهایی وجود دارد؟ چه کسی و چطور به خودش اجازه داده در مورد رعایت حجاب و رفتار اسلامی به افراد مسلمان تذکر بدهد؟” هادیان با تایید حرف من به تشریح دیدگاه‌های متفکر بزرگ اسلامی، “عبدالکریم سروش” پرداخت. عبدالکریم سروش که در حال حاضر در آلمان سکونت یافته و مرجع فکری طراز اول جریان اصلاحات به حساب می‌آید، تاثیر فوق‌العاده‌ای از مولانا جلال‌الدین رومی گرفته است. بنابه گفته هادیان، سروش عقیده دارد دینداری راستین بیش از آنکه محصول فقه و کلام باشد، نیازمند ارتباطی درونی است و رومی نخستین نماد این تفکر به حساب می‌آید.
فارسی بودن مثنوی مولانا تاثیر زیادی بر تفکر اسلامی ایرانیان گذاشته. سروش متن کامل مثنوی را خوانده و روی CD منتشر کرده. در تهران درست مثل آثار حافظ و سعدی، CD های مثنوی زیادی را می‌توان مشاهده کرد. CD مثنوی با صدای سروش در کتابفروشی‌های مقابل دانشگاه تهران که در مسیری طولانی و در کنار یکدیگر به ردیف قرار گرفته‌اند، فروخته می‌شود. در تهران نیز کتابفروشی‌های بزرگی مثل Akmerkez و Capitol ترکیه وجود دارد. سناریوی همه فیلم‌های مهم آمریکایی، کلاسیک‌های غربی و نیز کتاب‌هایی در مورد “بیل گیتس” را می‌توان در ویترین و قفسه همه کتابفروشی‌ها مشاهده کرد. ایرانی‌ها اهل مطالعه‌اند و همیشه برای بحث‌های تند و سرزنده آمادگی دارند.
وقتی هادیان تعجب من از نصب تابلوهای تذکر در خصوص حجاب و رفتار اسلامی را دید، برایم از مجتهد و روحانی‌ای جوان، به نام “محسن کدیور” سخن گفت: «در ایران جدید چهار مقطع و چهار قرائت موضوع بحث کدیور است. اول مرحله پیش از انقلاب که دوران قرائت ایدئولوژیک “علی شریعتی” است. مرحله بعدی، سال‌های پس از انقلاب تا فوت ]امام( خمینی و پایان جنگ ایران و عراق که دوران قرائت محافظه کارانه – سنتی به حساب می‌آید و بعد از این مرحله است که عبدالکریم سروش، مهر آغاز قرائت اصلاح‌طلبانه را می زند. اکنون نیز در پی شکست سیاسی اصلاح‌طلبان، ما وارد دوران قرائت سکولار از اسلام شده‌ایم و کدیور مهم‌ترین نامی است که در مقطع چهارم می‌توان شنید.»
در مقطعی که مواضع سیاسی محافظه‌کاران ابرهای تیره جنگ را در آستانه ورود به آسمان ایران قرار داده، محافظه‌کاران حاکم هنوز هم نتوانسته‌اند در این جامعه به برتری ایدئولوژیک دست پیدا کنند و مباحث زنده فکری در ایران همچنان دارای ابعاد شگفت انگیزی است. …
[…)