بررسی سه نگاه ابزاری به زن در تاریخ اسلام
کانون زنان ایرانی: زن در نگاه اعراب جاهلی به اعتبار به دنیا آوردن فرزندپسر مورد احترام واقع می شود.و به تبع اولاد ذکور نه به سبب شخصیت خود.
این را دکتر صادق آیینه وند، استاد دانشگاه در سخنرانی اش با عنوان ” زن در تاریخ” می گوید.
وی سه نوع نگاه ابزاری به زن را شناسایی می کند، جاهلان، صوفیان دنیا گریز، شاعران زور پرست و تقدیس گران قدرت حاملان نگاه ابزاری به زن هستند. او با تبیین آنها به این نتیجه می رسد که اگر امروزه نیز نگاهی ابزاری به زن وجود دارد ناشی از این سه نگاه است.
آیینه وند، نگاه عصر جاهلی به زن را به عنوان اولین نطفه های نگاه فرودستی به زنان عنوان و در سه بعد جسمی، سرشتی و روانی، حقوقی و اجتماعی آن را بررسی می کند.
وی برای تایید این نوع نگاه میگوید: اعراب جاهلی فرزند پسر و فرزندان پسر خود را از فرزندان واقعی می دانستند و فرزندان دختران را فرزندان کسان دیگر می شمارند.
به عقیده آیینه وند این اندیشه که فرزندان ما، فرزندان پسران ما هستند و فرزندان دختران ما فرزندان مردان بیگانه اند،با ظهور دین اسلام از رونق افتاد.
وی در بررسی بعد سرشتی و روانی زن می گوید: شومی و شیطانی زن در نگاه جاهلی وجود دارد اما نباید از این نکته غافل بود که این باور در فرهنگ های بین النهرین، قطبی، یونانی، رومی نیز رایج بوده است. اینان زن را به مکر و خدعه متهم می کرده اند و در پرهیز از او هشدار می داده اند.
تشبیه زن به کژدم، اژدها و مار بازمانده چنین رسوباتی است که بدون هیچ پشتوانه علمی سایه سنگین خود را تا امروز هم بر ذهن بعضی از مردمان عصر گسترانده است!
آیینه وند نتیجه گیری می کند که درک جاهلیان از ربط منطقی و طبیعی برخی از پدیده های اجتماعی ناتوان است. مگر می شود هم از زن به واسطه ی مکرش نا ایمن بود و هم از او به سبب جهلش گریزان و هم از شوم بودنش هراسان .
وی در ادامه می گوید: هر چه هست این باور وارد عرصه ای از فکر ما مسلمانان شد و امویان و عباسیان نیز در نشر آن بی رغبت نبوده اند.
وی در ادامه به نظر غزالی درباره زن اشاره می کند، نظراتی که از تمسک به احادیث مجهول و نیز قرآن برخوردار است.
آیینه وند در این باره معتقد است غزالی بر آن بوده تا تفسیر های مورد نظر خود را از قرآن انجام دهد و نیز نگاه و برداشت متاثر از فرهنگ زروانی خود را با کمک از آیات قرآنی، اثبات کند.
در نگاه سوم، یعنی شاعران زور پرست و ستایشگران قدرت، شجاعت و توانمندی به نوعی مقدس شمرده می شود.
تحلیل این استاد دانشگاه از این نوع نگاه اینگونه است: در این نگاه زن چون نمی تواند بر قدرت تکیه بزند و به حاکمیت برسد، غیر مقدس است. از سوی دیگر سبب دست نیافتن زن به قدرت، ضعف اوست. پس زن ضعیف است و مقدس نیست، تقدس را قدرت می آورد.
در توجیه این نگاه توسل به احادیثی نیز وجود دارد. مثلاً در حدیثی که به پیامبر منسوب شده که پس از مرگ خسرو پرویز پرسید چه کسی را به جای او نشاندند، گفتند: دخترش پوران. و پیامبر فرمود: مردمانی که کار حاکمیت خویش را به زن واگذار کردند، رستگار نشدند.
به نظر این استاد دانشگاه این سه نگاه در یک نقطه به تلاقی رسیده و در نگاه منفی به ذاتِ زن با تکیه بر رسوبات فرهنگ هایِ ملل مغلوب در عصر اسلامی به باز تولید دست زده و یک نگاه مسلط با پشتوانه ی فرهنگی زن ستیزانه پی ریخته است. این نگاه در فرهنگ امویان از پستانِ جاهلیت تغذیه شده و پاگرفته و در فرهنگِ عصر عباسی هم از جاهلیت و هم از فرهنگ ایرانیِ زرتشت بهره برده است و به عنوان فرهنگ اسلام جا پیدا کرده است. فاصله ی اندک بین عصر جاهلیت و حکومت نبوی (ص) عملاً شرایط را برای حضور زن در عرصه ی مدیریت و اجتماعیات فراهم نکرد و پس از آن نیز، بیشتر سنت ِ بر جای مانده ی خلفا نصب العین شد و فرهنگ حذف زن از سیاست و مدیریت و صحنه هایِ اجتماعی را فراهم آورد.
و در آخر می گوید: ما این نگاه را که به زن، نگاهی ابزاری و حاشیه ای دارد، نگاه اموی و عباسی می شناسیم نه نگاه اسلامی متاثر از سنت های نبوی(ص) و علوی (ع).