وبلاگ نویسی و تجربه های زنانه
کانون زنان ایرانی -ترانه بنی یعقوب -«وبلاگ یک رسانه زنانه است برای اینکه زنان می توانند دور از هر اراده و تحمیل مردانه ای درآنجا بنویسند و توانایی هایشان را شکوفا کنند .» این جمله بخش کوچکی از تجربیات شیرین احمدنیا ،استاد دانشگاه و وبلاگ نویس است که روز گذشته درگروه مطالعات زنان انجمن جامعه شناسی ایران عنوان شد .
شیرین احمدنیا ، استاد دانشگاه علامه طباطبایی اما تنها سخنران این جمع نبود. او مثل همیشه با خنده ای که بر لبانش داشت سخنرانی اش را باعنوان «تجربه زیسته یک زن وبلاگ نویس» ارائه داد . او از فواید و معایب وبلاگ نویسی و تجربیاتی گفت که طی سالهای نوشتن اش در وبلاگش با نام از زندگی کسب کرده است .
مسرت امیر ابراهیمی، استاد دانشگاه و پژوهشگر در حوزه مسائل آن لاین و دنیای مجازی نیز از زاویه ای دیگر به این موضوع پرداخت او درباره «تاثیر مستعار نویسی در روایت زنانه »سخن گفت . او که لباس آبی پررنگی برتن داشت در جمع حاضر شده بود . او گفت که با شروع وبلاگ نویسی و ورود زنان به این عرصه درهای جدیدی برای پژوهشگران و جامعه شناسان باز شده است، درهایی که موجب شده آنها بتوانند از زندگی روزمره و جاری بسیاری از زنان در طبقات مختلف اجتماعی مطلع شوند زنانی که سالهای طولانی کسی از زندگی و تجربیات شان باخبر نبوده است .
وبلاگ نویسی برایم یک تحقیق کیفی است
شیرین احمدنیا در این جمع اولین سخنران است . او می گوید :”از زندگی “روایت شخصی من از زندگی ام است ، درست مثل یک دفتر خاطرات .زندگی وبلاگی من هم مثل زندگی واقعی ام بازتاب دهنده بیم ها امیدها ، تلخی ها و شیرینی های است .
این جامعه شناس معتقد است که تجربیات مثبتی که از وبلاگ نویسی داشته بسیار بیشتر از تجربیات منفی اش در این حوزه بوده است چرا که وبلاگ نویسی همیشه برایش دوستی هایی را به ارمغان آورده که گاه این دوستی ها بسیار نزدیکتر از دوستی هایش در فضای واقعی بوده اند.
حمایتهای اجتماعی گسترده ، شریک شدن در مسائل احساسی و همدلی ها “از زندگی ” برای او جایی ساخته که اودر آن احساس راحتی دارد و از آنجا که جامعه شناس است خیلی اوقات بحث هایش در این وبلاگ برایش درست مثل یک تحقیق کیفی بوده است .
وبلاگ برایم یک رسانه است
احمدنیا در ادامه سخنانش درحالی که بارها به اثرات مفید وبلاگ نویسی در زندگی اش اشاره می کند تاکید می کند که از وبلاگش همواره به عنوان رسانه استفاده کرده است :«من در وبلاگم از همه چیز می نویسم گاه در نقش یک مسافر،گاه یک استاد داشگاه ،یک شهروند و البته یک زن. »
این وبلاگ نویس از ابتدای کارش با اسم واقعی اش مطالبش را منتشر کرده است .
وقتی حاضران در جمع از او می خواهند که درباره تجربیات منفی اش به عنوان یک زن در این حوزه سخن بگوید. او کمی فکر می کند:« من هم همان مشکلی را داشتم که خیلی از وبلاگ نویسان زن با آن مواجهند و آن هم کامنت گذارانی هستند که مدام می خواهند نظرات شان را تحمیل کنند به ویژه زمانی که می فهمند نویسنده وبلاگ زن است .آنها از شکل و شمایل وبلاگ گرفته تا نوشته ها نظرات تحمیلی می دهند و گاه آنها را آن قدر پی گیری می کنند که نمی دانید باید چه جوابی به آنها بدهید ولی الزاما همه این نظرات هم منفی نیست و من همیشه سعی کرده ام نظرات مختلف را بشنوم .»
احمدنیا اما مثل خیلی دیگر از وبلاگ نویسان زن از سیل کامنتهای نامناسب در امان نبوده و بعد از مدتی به این نتیجه می رسد که بعد از تایید نظرات آنها را منتشر کند ،البته خیلی فوری اشاره می کند که این شیوه از زمانی به کار گرفته شد که کسانی از واژه های نامناسب استفاده می کردند . نظراتی که اساسا حاوی فحش و کلمات مستهجن بوده است .
با این همه همیشه کامنت گذرانی هم بوده اند که با نظراتشان برای من خوراکهای فکری و تحقیقاتی فراهم کرده اند.
او همچنین به این موضوع اشاره می کند که برخی از مردان به پدیده وبلاگ نویسی نگاهی منفی و از بالا دارند مثلا می گویند چرا وقتت را تلف می کنی و به جای وبلاگ نویسی کارهای جدی تر نمی کنی و گاهی این حرفها را تو از نزدیکانت هم می شنوی که بسیار آزار دهنده تر است .با این همه این وبلاگ نویس با همان لبخند دائمی اش می گوید وبلاگ نویسی برای من حالا حتی جدی تر از گذشته شده است .
خودسانسوری در وبلاگ نویسی هم وجود دارد
اما چه عواملی بر وبلاگ نویسی تاثیر گذارند ؟ شیرین احمدنیا در پاسخ به این سوال می گوید :«افزایش سن ، موقعیتهای جدید در زندگی، روابط خانوادگی ، شرایط تحصیلی و شغلی ، شرایط اجتماعی و سیاسی همه بر وبلاگ نویس تاثیر می گذراند .مثلا با افزایش سن جهان بینی انسان تغییر می کند و مسلما این بر نوشته ها تاثیر می گذارد .حتی نوع مخاطبان بر نوشته ها تاثیر گذار است وقتی تعداد زیادی از مخاطبان وبلاگ من علاقه مندان به جامعه شناسی می شوند انتظار دارند که به دیدگاهشان توجه کنم .
به گفته او شرایط سیاسی و اجتماعی هم مطالب وبلاگ نویس را تحت تاثیر قرار می دهد او مجبور است مدام به این شرایط توجه کند و با توجه به این شرایط گاه وبلاگ نویس مجبور به خودسانسوری هم می شود .
از یاس و نا امیدی نمی نویسم
این جامعه شناس با بیان اینکه روز به روز در نوشته هایش احساس مسوولیت بیشتری می کند ادامه می هد :« از آنجا که بیشتر مخاطبانم زنان و جونان هستند هر روز احساس مسوولیت بیشتری در قبال آنها پیدا می کنم مثلا سعی می کنم در زمانهایی که احساس یاس و نا امیدی دارم ننویسم چرا که نمی خواهم بازتاب دهنده احساسات منفی و ناخوشایند باشم .در چنین روزهایی یا نمی نویسم یا از تصویر استفاده می کنم نمی خواهم باری به مشکلات مخاطبانم اضافه کنم .»
او در پایان سخنانش می گوید وبلاگ یک رسانه زنانه است برای اینکه دور از هر گونه تحمیل و اراده مردانه ای به زنان این امکان را می دهد که بنویسند .
مستعار نویسی و شکل گیری هویتهای جدید
مسرت امیر ابراهیمی، استاد دانشگاه یوسی ال آمریکا و محقق در زمینه مسائل آن لاین به این بحث ادامه می دهد :«از سال ۲۰۰۱ که وبلاگ نویسی در ایران آغاز شده است تحقیقات من هم آغاز شد و تا جایی رسید که ده ساعت در روز وبلاگ می خواندم .در همین جریان مستعار نویسی برایم جذاب شد وبلاگهایی که با اسامی غیر واقعی مطالب شان را منتشر می کردند .»
با این همه او می گوید:« این جریان درهای جدیدی را به روی محققان باز کرد چرا که تا قبل از این به دلیل ترس از قضاوت دیگران و شرایط فرهنگی و اجتماعی کمتر روایت دست اولی از زندگی زنان منتشر می شد اما با ظهور اینترنت و فارسی نویسی تحول مهمی در این زمینه رخ داد و ما توانستیم روایتهای دست اول را از تجربیات زنان بخوانیم به عبارت دیگر جامعه ای که شفاهی بود مکتوب شد .در همین شرایط زنان خانه دار،زنان معمولی حتی زنان طلبه در قم و مشهد که هرگز ما خبری از زندگی آنها نداشتیم شروع به وبلاگ نویسی کردند و درهای جدیدی را به روی ما گشودند .»
این استاد دانشگاه با مکثی ادامه می دهد:«البته ما نمی دانیم چقدر این داستان ها واقعی اند و صداقت در آنها وجود دارد اما اگر همیشه از پست اول وبلاگ شروع کنیم و تاریخچه وبلاگ را بخوانیم آن وقت دیگر مهم نیست اسم مستعار است چرا که در خلال این وبلاگ نویسی مرتب، یک هویت ساخته می شود هویتی که انسجام دارد و این هویت به خوبی در تاریخچه و آرشیو وبلاگها قابل مشاهده و دسترسی است .»
دلیل رواج مستعار نویسی در فضای مجازی ایران
اما چرا مستعار نویسی در فضای مجازی ایران تا این اندازه رواج پیدا کرده است ؟این سوالی بود که تعداد زیادی از حاضران در جمع می خواستند علت آن را بدانند آیا شرایط سیاسی و اجتماعی ایران وبلاگ نویسان به ویژه زنان را به این حرکت واداشته یا دلایل دیگری هم وجود دارد ؟
مسرت امیر ابراهیمی در پاسخ به این سوال می گوید :«وبلاگ نویسی و به طور کلی دنیای مجازی مطلقا گسسته از دنیای واقعی نیست و محیط اجتماعی کاملا بر نوشتار افراد تاثیر می گذارد و از آنجا که در وبلاگ نویسی غیبت فیزیکی وجود دارد، مستعار نویسی در فضایی که شرایط اجتماعی و فرهنگی پیچیده ای دارد می تواند تصویر واقعی تری از جامعه ارائه می دهد .»
او به تفاوت ظاهر و باطن هم در جامعه ایرانی اشاره می کند :«در جامعه ایران در سالهای اخیر تفاوت ظاهر و باطن بسیار بیشتر هم شده است یعنی آنچه در عرصه عمومی از خود نشان می دهیم با عرصه خصوصی مان فاصله زیادی دارد .در چنین فضای اجتماعی و فرهنگی زنان نمی دانند چگونه خود واقعی شان را نشان دهند آنها با بایدها و نبایدهای بسیاری درگیرند که موجب می شود هویت اصلی شان گم شود بنابراین با شروع وبلاگ نویسی زنان می توانند در قالب اسم مستعار به راحتی از خودشان و من بگویند .»
به گفته این استاد دانشگاه در این عرصه زنان می توانند به راحتی با غیبت فیزیکی و بدون ارتباط رو در رو و حتی استفاده از وی پی ان خود را شخص دیگری معرفی کنند و هر چه می خواهند در فضای مجازی عنوان کنند .البته خیلی از مستعار نویسان بعد از مدتی به واقعی نویسی روی می آورند .
تخطی در فضای مجازی
او در ادامه سخنانش به مفهوم دیگری به نام تخطی اشاره می کند و در تعریف این مفهوم می گوید :«تخطی اعلام هویت و تفاوت در جامعه و راهی برای اثبات خود در جامعه ای است که مرتب می خواهد الگوی خاصی ارائه دهد در این شرایط است که تخطی رخ می هد .این مفهوم یکی از بزرگترین عوامل تعریف و باز تعریف هویت در چنین جامعه ای است .»
تخطی از مفهوم دختر خوب و نجیب یکی از مواردی است که او به آن اشاره می کند. اقدامی که در فاضی مجازی با نوشتن و اعلام هویت های جدید بارها رخ داده است . چه با اسم واقعی و چه اسم مستعار .
او در ادامه به بحث خشونتهای کلامی در وبلاگستان اشاره می کند : «در جنگ میان وبلاگ نویس و کامنت گذار کسی برنده است که به نوشتن ادامه می دهد .»
این استاد دنشگاه می گوید :«وقتی مردی در فضای مجازی یک وبلاگ زنانه را دنبال می کند در واقع یک خط سیر زنانه را دنبال می کند که در نهایت بر افکارش تاثیر می گذارد .»
او سخنانش را در این جمع با حرفهای فاطمه مرنیسی، فمینیست معروف مراکشی پایان می دهد که خطاب به زنان می گوید :«بنویسید تا جوان بمانید. کرم های مرطوب‌کننده را دور بریزید، نوشتن بهترین درمان برای هر درد و درمان چین و چروک است. تنها کاری که از نوشتن برنمی‌آید، جلوگیری از سفید شدن موهاست. برای آن باید از حنا استفاده کنید. اما یاد بگیرید روزی یک ساعت بنویسید. هرچیزی که به فکرتان می‌رسد. حتا می‌توانید به اداره‌ی برق نامه‌بنویسید و بگویید چراغ برق روبروی خانه‌تان سوخته است. نمی‌توانید تصور کنید نوشتن چه تاثیری روی پوست‌تان دارد. چین و چروک‌های کنار لبتان و اخم بین ابروهایتان کم کم کنار خواهد رفت، چشم‌هایتان بازتر خواهند شد و با همه‌ی این‌ها آرامش درونی خواهد آمد.»