ممنوع التصویر کردن بازیگران زن؛ حذف هنر به بهانه بدحجابی
جرس: در طول سالهای اخیر حضور سینماگران زن ایرانی در مجامع و جشنواره‌های داخلی و خارجی همواره با حمله و اتهام اخلاقی برخی محافل تندرو و مسئولان وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی مواجه بوده است.
برخی از آنها از جمله فاطمه معتمد آریا، بازیگر سینمای ایران به دلیل حمایت از میرحسین موسوی در انتخابات ریاست جمهوری سال ۱۳۸۸و به دلیل حضور بدون روسری و با دستبند سبز در جشنواره فیلم کن ممنوع‌التصویر شد. اما با حضور نیمه‌عریان گل‌شیفته فراهانی، بازیگر ایرانی در یک تیزر تبلیغاتی و ایفای نقش در سینمای هالیوود و پس از آن با ظاهر شدن لیلا حاتمی در جشنواره کن، اعمال فشارها بر بازیگران زن ایرانی بیش از گذشته شد. این محدودیت‌ها ادامه داشت تا اینکه انتشار تصاویری از پوشش ظاهری نیکی کریمی، بازیگر و کارگردان ایرانی در جشنواره بین‌المللی فیلم ابوظبی به واکنش شدید مسئولان سینمایی وزارت ارشاد و برخی روزنامه های تندرو ازجمله کیهان منجر شد. سعید رجبی فروتن، سخنگوی سازمان سینمایی، آبان‌ماه سال جاری در سخنانی بر لزوم تشکیل یک کمیته انتظامی مشترک میان تلویزیون و سینما تاکید و حتی اعلام کرد که باید این بازیگران به مدت مشخصی از هر گونه فعالیت در پروژه‌های سینمایی منع شوند.
ممنوعیت از حضور بازیگران زن به خاطر پوشش ظاهری
هنگامی که لیلا حاتمی، بازیگر توانمند و کم حاشیه سینمای ایران در مراسم پایانی شصت‌وپنجمین دوره جشنواره فیلم کن امسال به عنوان یکی از اهداکنندگان جوایز بر روی سن رفت و جایزه بزرگ این جشنواره را به کارگردان ایتالیایی اهدا کرد، مسئولان وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و در راس آنها “بهمن کارگر”، معاون وقت ناجا خردادماه سال جاری در سخنانی بدون اشاره به نام لیلا حاتمی در اظهاراتی افراطی گفت:” پلیس با فساد و انحراف در سینما مخالف است، باعث تاسف است اینکه هنرپیشه زنی در جشنواره کن و یا دیگر جشنواره‌ها با یک لباس بد و مستهجن و حجاب نامناسب ظاهر شود و با مرد نامحرم دست بدهد، الگو می‌شود و این رفتار کجای انقلابی است که ما انجام داده‌ایم.”
این مسئول نیروی انتظامی افزوده بود: “ما به وضع فعلی سینما معترض هستیم و نباید سینماگران ترویج بدحجابی، فساد و بدپوششی کنند. این قابل تحمل نیست و یا جشنواره و جشن‌هایی برگزار کنند که خلاف ارزش‌ها است.”
مدتی پس از مطرح شدن موضوع پوشش لیلا حاتمی در جشنواره کن، انتشار تصاویری از پوشش ظاهری نیکی کریمی، بازیگر و کارگردان ایرانی که به عنوان یکی از اعضای هیئت داوران جشنواره بین‌المللی فیلم ابوظبی در امارات حضور پیدا کرده بود، با واکنش شدید سخنگوی سازمان سینمایی روبرو شد.
سعید رجبی فروتن در واکنش به آنچه که به عنوان “حضور نامتعارف برخی سینماگران در مجامع جهانی” عنوان کرده بود افزوده بود:” باید یک کمیته انتظامی مشترک میان تلویزیون و سینما ایجاد شود تا این مسئله سروسامان درستی به خود بگیرد.
سخنگوی سازمان سینمایی بر لزوم تشکیل کمیته انتظامی مشترک میان تلویزیون و سینما تأکید کرده و گفته بود:” حضور سینماگران در پروژه‌های سینمایی برای مدت مشخصی منع می‌شود. از آنجا که برخی از هنرمندان در دو حوزه سینما و تلویزیون و برخی از چهره‌هایی که جزو بازیگران ممنوع‌التصویر تلویزیون هستند در سینما فعالیت می‌کنند بهتر است تصمیمات انتظامی درستی در هر دو حوزه اتخاذ و یک کمیته انتظامی مشترک میان تلویزیون و سینما ایجاد شود تا این مساله سروسامان درستی به خود بگیرد.”
رجبی فروتن تاکید کرده بود: ” اداره نظارت و ارزشیابی هنگامی که می‌خواهد برای فیلم‌ها پروانه ساخت صادر کند، اگر به افرادی از این دست برخورد کند، اسم او را از عوامل بیرون می‌آورد و مراتب را به تهیه‌کننده گزارش می‌کند تا او نیز اسم فرد مورد نظر را از لیست عوامل خارج کند. مسلم است سینماگرانی از این دست تنها در یک بازه زمانی مشخص از انجام فعالیت‌های سینمایی منع خواهند شد.”
یکی از روزنامه نگاران حوزه سینمایی ساکن ایران که خود را (محمد س ) معرفی کرد در این زمینه به “جرس” می گوید: ” تاکنون هنرمندان نسبت به این گونه اقدامات واکنشی صورت نداده اند. پیش از این که خانه سینما وجود داشت، عملا واکنش ها به صورت بیانیه از طریق این نهاد صنفی اعلام می شد ولی با توجه به اینکه دیگر نهاد صنفی وجود ندارد و عملاً سازمان سینمایی خود را مامن سینماگران می داند و از طرفی این اقدام با هماهنگی این سازمان صورت خواهد گرفت، بنابراین دیگر جای واکنش رسمی وجود ندارد. البته پیش از این به صورت پراکنده و فردی برخی سینماگران نسبت به امنیتی کردن سینمای ایران هشدارهایی را داده و بیان کرده بودند که اینگونه اقدامات منجر به خروج برخی از هنرمندان واقعی و پیشکسوت و خالی کردن این عرصه خواهد شد و همچنین سینمای ایران را رو به زوال خواهد برد.”
جنبشی برای ممنوع التصویر کردن بازیگران مطرح
پیش از مطرح شدن این رفتارهای فراقانونی مسئولان وزارت ارشاد، جنبشی با عنوان “مقابله با عریانگری در سینمای ایران” با صدور بیانیه‌ای تهدیدآمیز علیه برخی بازیگران زن سینما اعلام موجودیت کرد.
آبان ماه سال جاری روزنامه کیهان بدون اشاره به نام نیکی کریمی نوشت: “بدپوششی یکی از زنان بازیگر سینمای ایران که به‌عنوان داور در جشنواره‌ای ضد ایرانی ظاهر شده بود، با واکنش‌هایی روبه‌رو شد. جمعی از فعالان دانشجویی تهران بزرگ در نامه‌ای سرگشاده به فرمانده نیروی انتظامی تهران بزرگ، خواستار برخورد عادلانه و قانونی با بازیگر متخلف شدند.”
این روزنامه همچنین از اعلام موجودیت جنبشی با عنوان “مقابله با عریانگری در سینمای ایران” خبر داد که بیانیه‌ای تهدیدآمیز علیه برخی بازیگران زن سینما صادر کرده است.
در این بیانیه پوشش نیکی کریمی در جشنواره بین‌المللی فیلم ابوظبی، “منافی عفت و عزت زن ایرانی” توصیف شده و حضور این بازیگر و کارگردان مطرح ایران “هم‌صدایی با دشمنان تمدن ایرانی و نظام ایران” خوانده شده بود.
مینو اصلانی، رئیس بسیج زنان و یکی از اعضای این جنبش در این بیانیه گفته بود: “اگر نیکی کریمی از مردم برائت نجوید و عذرخواهی نکند، باید جزو کسانی باشد که ممنوع‌التصویر شده‌اند.”
طرفداران این جنبش، در بیانیه خود، سکوت در برابر “جسارت‌های وارده از سوی تعدادی هنرمندان مصطلح در نظام مقدس اسلامی” را “فاجعه” خوانده بودند.
باران کوثری، دختر رخشان بنی‌اعتماد نیز از مدتی پیش با محدودیت در انجام فعالیت سینمایی و هنری روبه‌رو شده است. چندی پیش اجرای نمایش “خشکسالی و دروغ” به نویسندگی و کارگردانی محمد یعقوبی در شیراز به دلیل حضور این بازیگر لغو شد.
همچنین گفته می‌شود فیلم سینمایی “خسته نباشید” نیز به دلیل نداشتن پروانه ساخت و ممنوع شدن تصویر باران کوثری به‌عنوان یکی از بازیگران حاضر در این فیلم از سوی مسئولان توقیف شده است.
محمد س در ادامه می افزاید:” همواره این طور بوده که پس از ممنوع التصویر شدن با فشارهایی که بر هنرمندان وارد می شود آنها خانه نشین شده یا مسیر دیگری در عرصه هنر را دنبال می کنند. در عین حال که برخی هم جلای وطن کرده و توان ماندن را در چنین فضایی از دست می دهند. ممنوعیت هایی که بعضاً علاوه بر ممنوع التصویر شدن برای برخی هنرمندان به همراه بوده، اعمال جریمه های نقدی و همچنین ممنوعیت از فعالیت هنری و در برخی موراد حتی بازداشت هم بوده است.”
فرناز عبدی، خبرنگار سینمایی ساکن ایران نیز معتقد است، “حضور و موفقیت بازیگران در عرصه بین الملل زیاد خوشایند مسئولان دولتی وقت در زمینه هنر نیست. بسیاری از بازیگران به واسطه بازی خوبی که داشته اند یا به شکل داور در مجامع بین المللی حاضر می شوند که از نظر حجاب از آنها ایراد می گیرند و این ایراد منجر به محدودیت کاری و در واقع ممنوع التصویر شدن آن ها می شود، اما هنرمندان هم در این زمینه راه حل را یافته اند بعد از ممنوع التصویر شدن با بازی در یکی از همین فیلم هایی که توسط خود دولت حمایت می شوند بازی می کنند و به این واسطه، مشکل ممنوع التصویر بودنشان تصویرشان حل می شود.”
محمد س نیز تاکید می کند:” مسوولان ارشد سینمای ارزشی هستند و تعریف ارزش در سینما یا همان سینمای ارزشی از دیدگاه آنان سینمایی است که روایت کننده مذهب از دید آنها باشد. سینمایی که هنجارهای رفتاری جامعه اعم از پوشش، کلام، ارتباط جنس مخالف را با چالش روبرو نکند و در عین حال خط قرمزهای سیاسی_مذهبی و حتی اقتصادی را رعایت کند. سینمای ارزشی از نگاه آنان سینمایی است که به عقاید و سلایق حکومت احترام بگذارد و آن را به چالش نکشد. آنها به دنبال تفکراتی در سینما هستند که طلایه دارانش کارگردانانی مانند سلحشور، جمال شورجه هستند. درواقع این اقدام آنها به نوعی همانند عنوان ” منشوری ها” است که مدتی از فضای ورزشی _ فوتبال _ مطرح شده و بر طبق آن برخی افراد را از حضور در میدان منع می کنند.
ممنوع الخروج کردن برای تنبیه و کاهش هزینه های کنترل سینماگران
فاطمه معتمد آریا، بازیگر سینمای ایران که چندی پیش جایزه معتبر “هانری لانگ لوآ” را دریافت کرد به دلیل حمایت از میرحسین موسوی در انتخابات ریاست جمهوری سال ۱۳۸۸ و حضور در فیلم تبلیغاتی وی به همراه زهرا رهنورد یک سال بعد به دلیل حضور بدون حجاب و با دستبند سبز جلوی دوربین عکاسان در جشنواره فیلم کن ممنوع‌التصویر شد. وی در مهر ماه ۱۳۸۸هنگامی که قصد داشت همراه با جمعی از سینماگران ایرانی برای حضور در یک برنامه به آمریکا برود با صدور حکمی از سوی مسئولان موفق به خروج از ایران نشد.
به گفته محمد س، “گاهی ما با این سیاست روبرو بوده ایم که حکومت برای تنبیه اقدام به ممنوع الخروج کردن می کند. در مقابل گاهی دیده شده برای اینکه حکومت از شر هزینه هایی که باید برای کنترل یک نفر بپردازد خود زمینه سازی خروجش از کشور را فراهم می آورد.حال این بستگی به عملکرد هنرمند دارد. و هر دو حالت ممکن است. اما وزنه رفتاری حکومت همواره به سمت ممنوع الخروج کردن و عدم حضور هنرمندان در مجامع بین المللی بوده است.”
فرناز عبدی در این زمینه معتقد است، “برخی دیگر از بازیگران و کارگردانان هستند که به واسطه حمایت و موضعی که در برابر جنبش سبز گرفته بودند عملاً امکان کار ندارند، اگر کارگردان باشد دیگر نمی توانند پروانه ساخت دریافت کنند که کاری انجام دهند اگر هم بازیگر باشند کارگردان را تهدید می کنند که حق ندارد با آن بازیگر به خصوص کار کند. مدتی است که این بازیگران پس از بازگشت به ایران با اعمال فشار از سوی نیروهای امنیتی روبرو می شوند و مورد بازجویی های پی در پی قرار می گیرند تا در نهایت به این نتیجه می رسند که آن ها را ممنوع الخروج کنند تا به این شکل جلوی پیشرفت یک بازیگر را در عرصه بین الملل گرفته باشند.اما با تمام این فشارها سینمای ایران در چند سال اخیر در زمینه بین الملل خوش درخشیده است و حتی مسائل سیاسی امروز ما هم به توجه سینمایمان در عرصه بین الملل کمک شایانی کرده است.”
مسئولان سینمایی وزارت ارشاد با اعمال و اجرای این گونه سیاست ها همواره تلاش دارند سینماگران مطرح و برحسته سینمای ایران را وارد بازی های سیاسی و رانت هایی که می‌خواهند وارد کنند اما تعداد انگشت شماری از اهالی سینما هستند که با پافشاری بر ماندن در عرصه سینمای مستقل و تحمل همه فشارها و محدودیت های ایجاد شده به این حلقه قدم نمی گذارند.