مریم میرزاخانی، برنده عالی ترین جایزه ریاضی جهان کیست
کانون زنان ایرانی :خبردریافت عالی ترین جایزه ریاضی توسط مریم میرزاخانی، زن ایرانی در میان ایرانیان بازتاب زیادی داشت و اغلب اقشار و گروهها و رسانه های ایرانی با شادی زیاد آن به آن توجه کردند.
مریم میرزاخانی (زاده ۱۳ اردیبهشت ۱۳۵۶، تهران) ریاضیدان ایرانیو استاد دانشگاه استنفورد است. میرزاخانی در ٣١ سالگی و در دانشگاه استنفورد به عالی‌ترین جایگاه دانشگاهی و مقام استادی رسید.او در سال ۲۰۱۴، برنده مدال فیلدز شد. میرزاخانی نخستین زن و نخستین ایرانی برنده جایزه فیلدز است که بزرگترین افتخاری شناخته می‌شود که یک ریاضیدان می‌تواند کسب کند.
به نوشته ی ویکی پدیا :زمینهٔ تحقیقاتی او مشتمل بر نظریه تایشمولر، هندسه هذلولوی، نظریه ارگودیک و هندسه هم‌تافته است. در برخی رسانه‌های غربی از وی بعنوان آمریکایی ایرانی‌الاصل یاد می‌کنند و این درحالی است که وی تنها مقیم ایالات متحده است و شهروندی و تابعیت آن کشور را ندارد.
او طی تحصیل در دبیرستان فرزانگان تهران در سال‌های ۱۹۹۴ (هنگ‌کنگ) و ۱۹۹۵ (کانادا) برنده مدال طلا در المپیاد جهانی ریاضی و در این سال به عنوان نخستین دانش‌آموز ایرانی حایز نمرهٔ کامل شد. وی نخستین دختری بود که به تیم المپیاد ریاضی ایران راه یافت. همچنین نخستین دختری بود که در المپیاد ریاضی ایران، طلا گرفت. نخستین کسی که دو سال مدال طلا گرفت و نخستین فردی که در آزمون المپیاد ریاضی نمرهٔ کامل گرفت. سپس کارشناسی خود را در رشته ریاضی از دانشگاه شریف گرفت و در سال ۱۹۹۹ برای ادامه تحصیل دکترا به دانشگاه هاروارد رفت.
از مریم میرزاخانی به عنوان یکی از ده ذهنِ جوان برگزیدهٔ سال ۲۰۰۵ از سوی نشریه پاپیولار ساینس در آمریکا و ذهن برتر در رشتهٔ ریاضیات تجلیل شد. میرزاخانی برنده جوایزی چونجایزه ستراز انجمن ریاضی آمریکا در سال ۲۰۱۳، جایزه کلی و مدال فیلدز در سال ۲۰۱۴ است. وی از یازدهم شهریور ماه ۱۳۸۷ (اول سپتامبر ۲۰۰۸) در دانشگاه استنفورد استاد دانشگاه و پژوهشگر رشتهٔ ریاضیات است.پیش از این، او استاد دانشگاه پرینستون بود.
از آرزوی نویسندگی تا ریاضیات
وی گفته بود که در کودکی آرزو داشت نویسنده شود. او گفت: “وقتی که بچه بودم رویایم این بود که نویسنده شوم. هیجان‌انگیزترین لحظاتم را به خواندن رمان می‌گذراندم، در واقع هر چیزی را به دستم می‌رسید می‌خواندم.” همسر وی جان وندراک، پژوهشگر علوم کامپیوتر نظری مرکز تحقیقات آی‌بی‌ام و اهل جمهوری چک
است و از او دارای یک فرزند به نام آناهیتا می‌باشد.
وی در باره زیبایی ریاضیات گفته است :بدون علاقه داشتن به ریاضی ممکن است آن را سرد و بیهوده بیابید. اما زیبایی ریاضیات خود را تنها به شاگردان صبور نشان می‌دهد. پُرارزش‌ترین بخش (مطالعه ریاضی) لحظه‌ای است که می‌گویی آها! ذوق کشف و لذت فهمیدن چیزی جدید. احساس ایستادن بالای یک بلندی و رسیدن به دیدی شفاف و واضح.
سال‌های تهران
پیتر کوی، دبیر بخش اقتصادی وب‌سایت Bloomberg Businessweek، در یادداشتی که راجع به اعلام نام میرزاخانی در ردیف برندگان مدال فیلدز ۲۰۱۴ نوشته، عنوان می‌کند که کار میرزاخانی در کسوت یک ریاضیدان برجسته به‌قدری پیشرفته است که حتی ارائه توضیحی سردستی از آن هم گیج‌کننده خواهد بود.
پایان جنگ ایران و عراق، مصادف با ورود میرزاخانی به دوره متوسّطه در مدرسه فرزانگان تهران بود. عاملی که وی آن را فرصتی منحصربفرد می‌داند. «اگر ده سال زودتر به دنیا می‌آمدم، چه بسا فرصت‌هایی که داشتم را هم پیدا نمی‌کردم».
هفته اول دبیرستان، فرصت آشنایی با رؤیا بهشتی بود؛ همکلاسی که تا همین امروز هم که بر کرسی ریاضیات دانشگاه واشنگتن در سن‌لویی تکیه زده، از دوستان نزدیک میرزاحانی است. «اینکه رفیقی داشته باشی که با تو هم‌علاقه باشد و کمک‌ات کند تا پرانگیزه بمانی، فوق‌العاده ارزشمند است».
مدرسه میرزاخانی، دبیرستان دخترانه فرزانگان تهران، فاقد کلاس‌های حل مسئله‌ای بود که همزمان در دبیرستان پسرانه فرزانگان برگزار می‌شد. به همین واسطه هم میرزاخانی و بهشتی، از مدیریت مدرسه درخواست کردند تا نسبت به برگزاری کلاس‌های مشابهی اقدام شود.
کتابفروشی‌های خیابان انقلاب، از آن پس مسیر مشترک این دو یار دبیرستانی شد. «یادم می‌آید که چقدر پیاده‌روی در این خیابان شلوغ و رفتن به کتابفروشی‌ها برایمان جذابیت داشت. مثل امروز نبود که معمولاً در یک کتابفروشی سراغ کتاب خاصی را می‌گیرند؛ به همین خاطر کلّی کتاب تصادفی می‌خریدیم… حالا عجیب به نظر می‌آید. اما کتاب‌ها خیلی ارزان بود، و به همین خاطر هم راحت می‌خریدیمشان». از زندگینامه ماری کوری و هلن کلر گرفته تا «شور زندگی» ِ ایروینگ استون، که رمانی است راجع به زندگی ونسان ون‌گوگ، نقاش هلندی.
سال اول متوسطه، سال چندان نویدبخشی برای میرزاخانی نبود و به همین واسطه هم معلم ریاضیات وی استعداد چندانی را در او تشخیص نداد. هرچند که میرزاخانی هم‌اینک معتقد است این نسبت، برعکس است: «خیلی مهم است که بقیه در تو چه ببینند. من علاقه‌ام را به ریاضی از دست دادم». اما معلم ریاضیات سال دوم متوسطه، اعتماد ازدست‌رفته مریم را به وی بازگرداند. تا جایی‌که به‌گفته بهشتی، «از سال دوم، او دیگر یک ستاره شد»؛ ستاره‌ای که در مقایسه با آن‌چه که بعدها به دست آورد، البته هنوز چندان فروغی نداشت. میرزاخانی و بهشتی چندین و چند روز را صرف تلاش برای حل سؤالات المپیاد ملی ریاضیات آن سال کردند، و در نهایت از شش سؤال، عملاً موفق به حل سه‌تای آن شدند؛ هرچند که فرصت قانونی یک المپیادی برای کلنجار رفتن با چنین سؤالاتی، حداکثر سه ساعت بود. اما برای میرزاخانی، همین کلنجار رفتنی که سال‌ها بعد بعضاً تا بالغ بر ده سال هم ادامه می‌یافت، عاملی شد تا رفته‌رفته ریاضیات را به منزله علاقه اصلی‌اش بنگرد.
معمای ابعاد گوناگون فرم‌های غیر طبیعی هندسی
میرزاخانی تلاش دارد تا معمای ابعاد گوناگون فرم‌های غیر طبیعی هندسی را حل کند. در صورتی که جهان از قاعده هندسه هذلولی تبعیت کند، ابتکار وی به تعریف شکل و حجم دقیق جهان کمک خواهد کرد. در واقع مشکل این است که برخی از این اشکال هذلولی هم‌چون doughnuts و یا amoebas دارای ظاهری بسیار نافرم هستند که محاسبه حجم آنها را به معمایی جدی برای ریاضیدانان مبدل کرده‌است؛ اما میرزاخانی با یافتن راهی جدید در واقع دست به یک ابتکار عمل بزرگ زد و با ترسیم یک سری ازحلقه‌ها بر روی سطح این گونه اشکال پیچیده به محاسبه حجم آنها پرداخت.
میرزاخانی در سال ۲۰۰۵ زمانی که با کمتر از ۳۰ سال سن در دانشگاه پرینستون آمریکا تدریس می کرد از سوی نشریه علمی Popular Science به عنوان یکی از ۱۰ مغز برتر امریکای شمالی معرفی شد. به نوشته‌ی یواس‌ای تودی این فهرست ۱۰ نفره شامل محققان و نخبگان جوانی است که در حوزه‌های ابتکاری مشغول به فعالیت هستند و با این حال معمولا از چشم عموم پنهان مانده‌اند.
دلیل انتخاب مریم میرزاخانی، فعالیت های وی در زمینه محاسبه حجم‌های فضایی منحنی هندسی بود.
این نخبه جوان ریاضی از بازماندگان سانحه غمبار سقوط اتوبوس حامل نخبگان ریاضی دانشگاه صنعتی شریف به دره در اسفندماه ۷۶ است. در این حادثه اتوبوس حامل دانشجویان ریاضی شرکت‌کننده در بیست و دومین دوره مسابقات ریاضی دانشجویی که از اهواز راهی تهران بود (مسابقات ریاضی دانشجویی) به دره سقوط کرد و طی آن شش تن از دانشجوی نخبه ریاضی دانشگاه صنعتی شریف که اغلب از برگزیدگان المپیادهای ملی و بین‌المللی ریاضی بودند در اوج بالندگی و شکوفایی علمی ناباورانه، جان باختند.
بازتاب جایزه در میان ایرانیان
دریافت این جایزه در میان ایرانیان بازتاب زیادی داشت و اغلب اقشار و گروهها و رسانه های ایرانی با شادی زیاد به آن توجه کردند.حسن روحانی رییس جمهوری ایران نیز دریافت این جایزه را در پیامی به او تبریک گفت.
متن پیام حسن روحانی به این شرح است: بسم‌الله الرحمن الرحیم خانم پروفسور مریم میرزاخانی کسب برترین جایزه ریاضیات در جهان را به شما تبریک می‌گویم. امروز ایرانیان می‌توانند به خود ببالند که اولین زن برندهٔ جایزهٔ “فیلدز” هموطن آنان است؛ آری باید که شایستگان بر صدر نشینند و قدر ببینند. همهٔ ایرانیان در هر کجای جهان سرمایه‌های ملی این مرز و بوم هستند و من به نمایندگی از ملت ایران تلاش‌های علمی شما را ارج می‌نهم. امیدوارم زندگی‌تان همواره سرشار از شادکامی و موفقیت باشد.
محمدرضا عارف، عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی و رئیس بنیاد پیشبرد علم و فناوری ایران نیز در پیامی، کسب مدال فیلدز را به مریم میرزاخانی تبریک گفت.
رامین تکلو، استاد ریاضی دانشگاه ایلینوی شیکاگو گفت: “مریم میرزاخانی حتی بدون گرفتن فیلدز هم در میان معروف‌ترین ریاضیدانان جهان بوده است.” بهرنگ نوحی، استاد دانشگاه کویین‌مری گفت: “به محض اینکه در هاروارد شروع کرد مشخص بود که کارش خوب است. مشخص بود که تز دکترایش یک تز انقلابی است.
همچنین «کانون شهروندی زنان» به تمامی زنان ایران به مناسبت دریافت جایزه نوبل ریاضی توسط «مریم میرزاخانی»تبریک گفت.
بخشی از نامه ی تبریک «کانون شهروندی زنان» به این شرح است: خبر دریافت جایزه «مدال فیلدز» که معتبرترین جایزه ریاضیات در سراسر دنیاست توسط یک زن ایرانی، غرور و شادمانی را برای جامعه زنان ایرانی به همراه آورد. «مریم میرزاخانی» ریاضیدان برجسته ایرانی و استاد دانشگاه استنفورد، موفق به دریافت این جایزه معتبر جهانی شد. بی شک این افتخار نه تنها متعلق به زنان ایرانی بلکه سربلندی برای تمامی زنان در هر کنار گوشه دنیاست. چرا که برای نخستین بار پس از حدود هشتاد سال که از تاریخ اهداء این جایزه می گذرد، زنی توانسته به این مقام شکوهمند دست یابد.
برخی از رسانه های ایرانی نیز به این موضوع توجه زیادی نشان دادند و نوشتند مریم میرزاخانی، ریاضیدان ایرانی و استاد دانشگاه استنفورد، برنده ‘مدال فیلدز’، معتبرترین جایزه ریاضیات در جهان است اما فرزندش برای سفر به ایران نیاز به ویزا دارد.
بر اساس قوانین جاری کشور آناهیتا دختر مریم میرزاخانی که پدرش ایرانی نیست نمی تواند پاسپورت ایرانی داشته باشد. همسر مریم میرزاخانی جان ورداک از پژوهشگران امریکایی است.