دلایل سکوت خاکستری رسانه ها در برابر قهرمانی فوتسال زنان ایران
کانون زنان ایرانی
آزاده نظری
بر اساس سکوت خاکستری رسانه دیداری و شنیداری و نیز نشریات و برخی خبرگزاری‌ها در رابطه با ورود این تیم قهرمان به کشور، نحوه استقبال و اهمیت جامعه ورزشی به کسب قهرمانی تحلیل تطبیقی پوشش خبری قهرمانی تیم فوتسال زنان در چند خبرگزاری داخلی با شبکه‌های اجتماعی انجام شد، تا بر اساس آن واژه‌هایی که در پوشش این اتفاق مهم استفاده شد، پرداخته و غیبت برخی واژه‌ها را دریابیم.
در بحث رسانه و مخاطب همیشه پایه اعتماد وسط است. حال اگر این اعتماد نتواند تمامی اقشار جامعه را راضی نگه دارد، رسانه را با ریزش مخاطب مواجه می‌کند. ولی باید دید که رسانه نیز در این بین چقدر به نیاز مخاطب ارزش می‌نهد و یا اینکه چقدر از نیازهای رسانه‌اش بر اساس توجه مخاطب و یا نهادهای دیگر است.
اگر رسانه ای به‌لحاظ فیزیکی بتواند ادامه حیات دهد، ولی در میان مخاطبان نفوذ نکند، در عمل انگار که وجود ندارد. در این بین سرعت اطلاع‌رسانی نیز حائز اهمیت است. اطلاع رسانی به موقع، پرداختن به بخش‌های مختلف، انتخاب مناسب عکس و تصویر، تحلیل، مصاحبه، گزارش همگی بخش‌های مختلف خبر هستند که نیاز مخاطبان خاص و عام رسانه را در جهت خواسته‌هایشان باید برآورده کند. در مجموع باید گفت که میان میزان انطباق انتخاب مخاطب و انتخاب رسانه رابطهٔ معکوس وجود دارد؛ هرچه این فاصله کمتر باشد اعتماد مخاطب به رسانه بیشتر و هرچه این فاصله بیشتر باشد، اعتماد مخاطب کمتر است.
حال با توجه به موارد بالا درباره پوشش خبری قهرمانی تیم فوتسال زنان ایران باید یک خسته نباشی به فضاهای مجازی گفت، که تحلیل و نقد افراد در گروه‌های مختلف در رابطه با تیم و خانم نیلوفر اردلان بیش از رسانه‌های جمعی کنجکاوی و نیاز مخاطب را رفع می‌کرد. البته با توجه به قهرمانی تیم هم زمان با فاجعه کشته شدن حجاج در مکه مکرمه شاید به توان آن را دلیلی بر پوشش خاکستری این تیم دانست. ولی در کنار پوشش خبری مواقع بحرانی و خاص، توجه به مسائلی مانند کسب افتخار و قهرمانی نیز از جمله مواردی است که می‌بایست به آن توجه خاص مبذول داشت. تیم فوتسال زنان در ۴ مهرماه قهرمان شد و در پنجم همین ماه به ایران بازگشت. بنابراین اگر توجه به پوشش خبرگزاری‌های رسمی کشور کنیم می‌توان اوج خبرسازی این افتخار را در این دو روز بررسی کرد.
اختصاصی نبودن اخبار و عکس‌ها
بعد از قهرمانی، تیترهایی که در اکثر خبرگزاری‌ها منتشر شد، عبارت‌اند از: قهرمانی تیم ملی فوتسال زنان ایران در آسیا، ایران قهرمان فوتسال زنان شد، ایران قهرمان شد، ایران قهرمان اولین دوره مسابقات شد وغیره که همگی بر روی همین خط حرکت می‌کردند. با خواندن تمامی جزئیات خبر در خبرگزاری‌های داخلی با تکرار واژه‌هایی مانند، قهرمانی، زنان، بانوان، مردم ایران، ورزش زنان، بازوبند مشکی، قهرمان آسیا، جام قهرمانی، مردم ایران، تماشاگران ایرانی، درگذشت حجاج ایرانی، فرهنگ دینی مواجه می‌شویم که در تمامی اخبار مربوط به چهار مهرماه تکرار شده است، علت تکرار هم این است که این خبر با کمی تغییر در تیتر در اکثر خبرگزاری‌ها تکرار شده است. این تکرار نتیجه اختصاصی نبودن خبر است. یعنی اینکه خبرگزاری هیچ خبرنگاری را نه اعزام کرده و یا اینکه به صورت اختصاصی خبر را از طریق مصاحبه و یا گزارش تهیه نکرده است و آن را تنها از طریق سایر رسانه‌ها پوشش داده است. قابل توجه است که در وبسایت تخصصی فوتسال بانوان ایران نیز اخبار مربوط به قهرمانی زنان جهت دار پوشش داده شده است. تنها پوشش قهرمانی در چهار مهر انجام شده و از چگونگی بازگشت تیم و مسائل حواشی آن چیزی به میان نیامده است. یکی از نکات بسیار مهمی که می‌بایست به آن توجه کرد، بحث مربوط به تصاویر قهرمانی و بازگشت تیم به ایران است. چندتایی عکس مربوط به بازی و قهرمانی در حین بازی گرفته شده است و متاسفانه عکس‌هایی که مربوط به بازگشت، بدرقه مسئولان از تیم در فرودگاه و غیره دیده نمی‌شود. تکرار تنها چند عکس در تمامی اخبار مربوط به قهرمانی تیم این سؤال را برمی انگیزد که آیا هیچ رسانه ای عکاس ورزشی برای ثبت لحظات بازی بانوان و یا بازی فینال و کسب مقام قهرمانی ارسال نکرده است؟
تا قبل از اعزام تیم برای بازی‌ها مصاحبه‌های مربوط به نیلوفر اردلان، کاپیتان تیم ملی فوتسال زنان و همسرش مهدی توتونچی مجری شبکه ورزش بیش از قهرمانی این تیم خبرساز شده بود. مصاحبه، گزارش و خبرهایی که در رابطه با اعزام کاپیتان تیم و ممانعت همسرش می‌شنیدیم. ولی بعد از قهرمانی و ورود تیم به کشور انگار خبرگزاری‌ها نیز در سکوت خاکستری فرو رفتند، خبری از گزارش، مصاحبه و یا عکس اختصاصی متاسفانه وجود ندارد.
بازتاب خبر قهرمانی تیم در شبکه‌های اجتماعی
حال اگر سری به شبکه‌های اجتماعی بزنیم، مغایر این رفتار را می‌بینیم. با عناوین متفاوتی مانند، قهرمان آسیا شدنشان هم مثل تمرینات و مسابقات و نایب قهرمانی‌شان در سکوت و انزوا گذشت، نخستین قهرمانی زنان ایرانی در رشته‌های توپی، در تاریخ بود، فوتسال زنان در سکوت قهرمان شد، بستن بازوبند مشکی تیم فوتسال زنان در احترام به کشته شدن حجاج ایرانی و غیره که با کمی گردش در این شبکه‌ها متوجه می‌شویم که بحث قهرمانی فوتسال زنان داغ تر از هر محفل دیگری ست به خصوص که در کنار قهرمانی تیم، آقای توتونچی همسر خانم اردلان نیز اعلام کرده بود که مهم این است که تیم توانست بدون حضور همسرش قهرمان شود که در گروه‌ها تحلیل‌ها و بحث‌های مختلفی در رابطه با نحوه پوشش خبری صدا و سیما و خبرگزاری‌های رسمی و صحبت‌های همسر نیلوفر اردلان، قوانین بازدارنده حقوقی درباره زنان و غیره در میان بود.
سایت رسمی ورزش بانوان نیز سکوت کرد
در پنج مهرماه که زمان بازگشت این تیم به ایران بود، نیز خبرگزاری‌ها با تیترهایی مانند، تیم ملی فوتسال بانوان به کشور بازگشت، از استقبال نیلوفر اردلان تا عدم حضور مسئولان وزارت، حاشیه بازگشت تیم فوتسال بانوان به ایران، که در تمامی خبرگزاری‌ها به واژه‌هایی مانند، تیم ملی، فرودگاه بین المللی، علی کفاشیان، پرواز به تهران، قهرمانی آسیا، مسئولان وزارت ورزش، کمیته ملی المپیک، ملی پوشان، نیلوفر اردلان، بانوان فوتبالیست، دانشگاه پیام نور بر می‌خوریم که تکرارشان در تمامی سایت‌های خبر باز هم اختصاصی بودن خبر را به حاشیه برده و متاسفانه نشان می‌دهد که اکثر خبرگزاری‌ها بدون انجام یک مصاحبه یا گزارش اختصاصی همانند یکدیگر خبر را پوشش داده‌اند.
سایت خبری ورزش بانوان نیز که به صورت اختصاصی در حوزه ورزش بانوان فعال است کم تر از بقیه سایت‌ها به این خبر پرداخته و حتی از اعلام بسیار جزئیات مانند، حضور نماینده ویژه دانشگاه پیام نور در فرودگاه و اعلام تقدیر ویژه از ملی‌پوشان، حضور نیلوفر اردلان در فرودگاه، عدم حضور مسئولان وزارت ورزش و کمیته ملی المپیک برای استقبال متاسفانه نپرداخته است. حال در پنج مهر که زمان بازگشت تیم به ایران است در فضاهای مجازی با عناوینی مانند: بی توجهی مسئولان به قهرمانی، دوستان جام قهرمانی را به دست نیلوفر اردلان دادند، خانواده‌های تیم فوتسال زنان برای استقبال از تیم در فرودگاه بودند، بی توجهی مسئولان و رسانه‌ها به بازگشت افتخارآمیز تیم فوتسال زنان و عناوینی از این دست مواجه می‌شویم. در فضاهای مجازی در کنار بحث‌هایی که در باره فاجعه کشته شدن حجاج بود، به بی توجهی مسئولان مربوطه به قهرمانی زنان نیز اعتراض داشتند. که البته با کمی گردش در این فضا در کنار تعداد معترضان به نحوه استقبال مسئولان نیز، افرادی نیز حضور داشتند که دلایل را با قانع کردن طرف مقابلشان می‌آوردند. که این چند دسته بودن نظرات در نهایت نتیجه مطلوبی را حاصل می‌کرد که می‌توانستیم با توجه به تمامی ابعاد مسئله را کاووش کنیم.
همچنین تصاویری که در تمامی خبرگزاری‌ها مبنی بر بازگشت تیم بود، مربوط به همان عکس‌های بازی فینال و کسب مقام قهرمانی بود و متاسفانه عکسی که به صورت اختصاصی در فرودگاه گرفته شده باشد وجود نداشت، حتی سایت مربوط به ورزش بانوان و نیز وب تخصصی فوتسال زنان هیچ خبری در این روز مبنی بر نحوه استفبال مسئولان و رسانه‌ها از تیم قهرمان نکرده بود.
شاید به توان عدم پوشش مناسب خبری، را با راستا بودن قهرمانی تیم با فاجعه کشته شدن حجاج دانست، ولی اخیراً با مرگ هادی نوروزی کاپیتان پرسپولیس پوشش رسانه ای در حوزه ورزش ورق دیگری خورد. تنها با یک وب گردی ساده می‌توان پوشش خبری گسترده به همراه گزارش‌های تصویری مناسب را درباره مرگ هادی نوروزی به دست آورد. هرچند که مرگ هادی نوروزی نیز در راستای اخبار مربوط به بازگشت اجساد حجاج به ایران بود، ولی به عنوان کاپیتان پرسپولیس آن طور که در خور شهرتش باشد پوشش رسانه ای انجام شد. به طوری که در فضاهای مجازی عکس‌های و بحث‌های مختلف و متنوع تری مربوط به این موضوع وجود داشت. این تنوع را می‌توان به وجود داشتن منابع و عکس‌های مختلف خبری درباره این موضوع دانست.
شاید به توان اینگونه نتیجه گرفت، پوشش خبری بعضی از موضوع‌ها، در طبقه بندی خاص رسانه‌های داخلی قرار می‌گیرند. به طوری که دروازه بانی خبر در اکثر مواقع آن طور دقیق عمل می‌کند که حتی برای ورود بعضی از موضوع‌ها کاملاً بسته و یا در اکثر مواقع تنها روزنه ای نیمه باز است. قهرمانی تیم فوتسال زنان در سکوت خاکستری رسانه‌ها با یک موج کوتاه پرونده‌اش بسته شد. حال باید دید که بحث جنسیت و یا اولویت بندی مطرح است. مواقع بحرانی و خاص از اولویت‌های اصلی یک رسانه است، که در راستایش باید به درجه بندی موضوعات دیگر نیز توجه کند. مخاطبان با سلیقه و گرایش‌های مختلف در انتظار پوشش خبری بخش‌های مختلف موضوع‌های مربوط به کشور هستند، که متاسفانه درباره فوتسال زنان در این دور روز به خوبی انجام نشد. شرایط بحرانی که به مرگ کاپیتان پرسپولیس آن طور که در خور توجه بود، عمل کرد و در بخش قهرمانی فوتسال زنان تنها در را نیمه باز گذاشت که فقط عبور کند. اخبار با رویکرد فرآیند مدار شاید خاص فوتسال زنان بود. تیمی که قبل ورود به بازی‌های آسیایی همچنان در کش و قوس‌های مختلف قرار گرفت و در نهایت بدون حضور کاپیتان تیم قهرمانی را از آن خود کرد. استقبال نا مناسب، مسائل مالی، مشکلات زنان در بازی‌ها از جمله مواردی است که می‌بایست به صورت زنجیره وار به آن توجه شود. زنانی که با سختی‌های مقابل رویشان همچنان مصمم به ادامه راه هستند.