زنان و سرمایه اجتماعی

ترجمه : سونیا غفاری

در بسیاری از مباحثی که پیرامون سرمایه اجتماعی صورت می گیرد ، مساله جنسیت و تفاوتهایی که ایجاد می کند ، ندیده گرفته می شود. فمینیستها معتقدند که تئوریهای سرمایه اجتماعی بر شبکه ها و روابط متمرکز می شود بدون اینکه به روابط قدرت و جنسیت اشاره ای بکند ، این در حالی است که گاهی اوقات سرمایه اجتماعی می تواند زنان را به میزانی از قدرت مجهز کند و آنها را برای به چالش کشیدن وضعیت خود بر اساس یک همبستگی بین شبکه های اجتماعی یاری رساند. ولی از نظر فمینیستها تئوریهای سرمایه اجتماعی دارای گرایشهای محافظه کارانه هستند و بیشتر به علایق ابتدایی افراد برای ساختن وفاق اجتماعی می پردازند تا چگونگی تفاوتها و غلبه کردن بر آنها .

در سال ۲۰۰۳ کنفرانسی در دانشگاه Manitoba برگزار شد که قدم مهمی در زمینه توجه به چنین شکافی برداشت. شرکت کنندگان ((کنفرانس جنسیت و سرمایه اجتماعی)) جامعه شناسان و محققان علوم سیاسی بودند که از کشورهای مختلفی مانند کانادا ، آمریکا و انگلستان در این کنفرانس شرکت کرده بودند .

Putnam یکی از شرکت کنندگان ، سرمایه اجتماعی را شامل شبکه های اجتماعی ،هنجارهای روابط متقابل و اعتماد و اطمینانی که از آنها ناشی می شود دانست و استدلال کرد که سرمایه اجتماعی به طور خاص به خلق عادتهای مشارکت و اعتماد اجتماعی می پردازد که خود منجر به سطوح بالاتر مشارکت سیاسی می شود .

اما او با استناد با یافته های تجربی خویش معتقد بود که به علت تغییرات اجتماعی و تکنولوژیکی در آمریکا ، کاهشی دائمی در سرمایه اجتماعی در طول دهه های گذشته بوجود آمده که باعث متزلزل شدن سطح مشارکت سیاسی و سلامت دموکراسی در این کشور شده است . اما باربارا آرنیل استاد علوم سیاسی دانشگاه بریتیش کلمبیا به نقد این اظهارات پرداخت و معتقد بود که چنین بررسی هایی شیوه های جدید مشارکت و عامل جنسیت را نادیده می گیرد در حالیکه الگوی فعالیتهای اجتماعی و مشارکت سیاسی زنان در دهه های گذشته، تغییر به سمت یک جامعه بهتر را نشان می دهد .

در این کنفرانس کور جنسی تئوریهای سرمایه اجتماعی مورد نقد قرار گرفت و برخی از یافته هایی که حاکی از تفاوت میان زنان و مردان در حوزه سرمایه اجتماعی بود ارائه شد . به عنوان مثال تحقیقی از انگلستان نشان داد که زنان و مردان از سرمایه اجتماعی برای اهداف متفاوتی استفاده می کنند . زنان در مقایسه با مردان کمتر تمایل دارند از سرمایه اجتماعی خود برای بالا رفتن از پلکان ترقی برای کسب نقش های مهمتر در جامعه استفاده کنند .

در کانادا نیز گرچه نرخ مشاکت برا بر زنان و مردان در سازمانهای رسمی تفاوتهای مهم جنسیتی را می پوشاند ، اما یافته های تحقیقات حاکی از آن است که مردان بیشتر تمایل به سازمانهای ناهمگن و متمرکز بر کار و اقتصاد دارند در حالیکه زنان نسبت به سازمانهای همگن محلی علاقه نشان می دهند . الگوهای زنان و مردان نیز در شبکه های غیر رسمی متفاوت است به این صورت که شبکه های زنان کوچکتر بوده و بیشتر بر اجتماعات خرد و فعالیتهای مراقبتی متمرکز است در حالیکه شبکه های مردان بیشتر بر کار و تفریح تاکید دارد .

گذشته از این کنفرانس ، بانک جهانی نیز به مساله زنان و سرمایه اجتماعی پرداخته و سرمایه اجتماعی را شامل موسسات ، روابط و هنجارهایی می داند که کمیت و کیفیت مبادلات اجتماعی جامعه را شکل می دهد. بانک جهانی نتایج تحقیقات خود را چنین گزارش کرده است :

شبکه های مردان و زنان از نظر ترکیب با یکدیگر متفاوتند . شبکه های ارتباطی مردان رسمی تر است چرا که اغلب مردان مشاغل رسمی دارند . شبکه های مردانه شامل همکاران بیشتر و قوم و خویش کمتر نسبت به شبکه های زنانه است .

شبکه های زنان غیر رسمی بوده و شامل روابط خویشاوندی است و خو گرفتن زنان با شبکه های غیر رسمی تا حدی جوابگوی عدم مشارکت آنها در سازمانهای رسمی کاری است . یک مطالعه بر روی زنان پاکستانی در انگلستان نشان داد ، زنانی که به طور رسمی استخدام نشده اند زمان بیشتری برای اجتماعی شدن دارند و نسبت به مردان بیشتر مستعد توسعه شبکه های دوستانه هستند .

بانک جهانی در پایان گزارش خود تبعیض جنسیتی را یک مانع برای توسعه سرمایه اجتماعی می داند و می نویسد : تبعیض جنسیتی قابلیت ارزشمند جامعه را برای کار در جهت اهداف مشترک کاهش می دهد. در شبکه های سیاسی تنها ۱۱ درصد زنان کرسیهای پارلمانی را اشغال کرده اند و به طور عمومی هیچ کشوری این تبعیض را از میان نبرده است ، اگر زنان همچنان محدود به خانه هایشان باشند نمی توان انتظار سطح بالایی از سرمایه اجتماعی را برای آن جامعه انتظار داشت .

منابع :

۱.http://policyresearch.gc.ca/page.asp?pagenm=v6n3_art_15

2. www1.worldbank.org/prem/poverty/scapita/sources/gender1.htm

3. http://www.lsbu.ac.uk/families/workingpapers/familiesw