بی نظیر بوتو، نخستین نخست‌وزیر زن جهان اسلام
خبرگزاری فارس: از او به عنوان نخستین نخست‌وزیر زن در جهان اسلام یاد می‌شود، در دوره دوم نخست‌وزیری‌اش به اتهام فساد مالی از کار برکنار شد و در سال ۱۹۹۹ به تبعیدی خود خوانده رفت و اکنون در بازگشت به پاکستان با عملیات‌های انتحاری مورد استقبال قرار گرفت که ۱۳۰ کشته و بیش از ۴۰۰ مجروح برجای گذاشتند.
“بی نظیر بوتو” در ۲۱ ژوئن ۱۹۵۳ در خانواده‌ای ملاک و سیاستمدار درکراچی به دنیا آمد. پدرش ذوالفقار علی بوتو به علت مشغله درامور سیاسی اغلب بیرون از خانه بود و برای پرورش وی یک معلم خانگی انگلیسی استخدام کرد و تا مدتی بعد، در مدارس مختلفی همانند ماری و «صومعه مسیح» به تحصیل مشغول شد.
بی‌نظیر در ۱۶ سالگی به امریکا عزیمت کرد و مدتی بعد در دانشکده رادکلیف دانشگاه هاروارد حاضر شد و توانست مدرک کارشناسی مطالعات سیاسی را درسال ۱۹۷۳ اخذ نماید. دانشگاه آکسفورد او را مجذوب خود ساخت و بوتو فلسفه، اقتصاد و سیاست را در آکسفورد مطالعه نمود و درسال ۱۹۷۷ به عنوان رئیس «دانشجویان منتخب » دانشگاه برگزیده شد.
در اواسط ۱۹۷۷ وی به پاکستان بازگشت و درست درهمان ایام مخالفان پدرش که معتقد بودند ذوالفقار علی بوتو درانتخابات دست برده است او را پس از شش سال از قدرت پایین کشیدند و نیروهای نظامی قدرت را در دست گرفتند. سپتامبر ۱۹۷۷ ذوالفقار علی بوتو به زندان انداخته شد و به اتهام قتل یکی از همقطارانش در حزب خلق پاکستان ، درآوریل ۱۹۷۹ توسط نیروهای نظامی “ضیاءالحق” حلق آویز شد.
بی نظیربوتو نیز از سال ۱۹۷۷ تا ۱۹۸۴ چندین بار توسط نیروهای نظامی دستگیر گردید. هنگامی که برای آخرین بار آزاد شد، به او اجازه خروج از کشور با عنوان “تبعید” دادند و او آهنگ انگلستان کرد. بعد از اعدام پدرش نیز برادران بی نظیر ، شهنواز و میرغلام مرتضی سازمان زیرزمینی به نام «ذوالفقار » را با هدف مقاومت دربرابر ضیاءالحق تأسیس کردند. برخی از کارشناسان مسائل پاکستان معتقدند این سازمان فعالیتهای تروریستی نیز انجام می داد.سال ۱۹۸۵ شهنواز بوتو طی مجموعه ای از حوادث پیچیده درگذشت و گفته می شد وی به نحو مشکوکی مسموم شده است.
بی نظیر بوتو که برای شرکت درمراسم تدفین برادر به پاکستان بازگشته بود ، دریک تظاهرات ضددولتی شرکت جست و این بار نیز دستگیر شد و چند ماه بعد ، در اوایل سپتامبر آزاد گردید. دسامبر ۱۹۸۵ بوتو با آرام شدن فضای کشور به پاکستان بازگشت و استقبالی بسیار وسیع از وی به عمل آمد. بی نظیر از ژنرال ضیاءالحق خواست تا از قدرت کناره گیری کند و درماه بعد به همراه مادرش، نصرت، به عنوان رئیس مشترک حزب خلق پاکستان درلندن برگزیده شد. این بار نیز مجدداً دستگیر و چندی بعد آزاد گشت.
سرانجام وی به عنوان جوان ترین نخست وزیر پاکستان، درسن ۳۵ سالگی و در اول دسامبر ۱۹۸۸ نخست وزیر شده واهدافش را برگرداندن قوانین مدنی به پاکستان و برکناری قاتل پدر اعلام نمود. غلام اسحاق خان ، رئیس جمهور وقت در ۱۹۹۰ او را کنار گذاشت و بی نظیر بوتو با استفاده از تبلیغات ضداختلاس مجدداًَ توانست درسال ۱۹۹۳ نخست وزیر شود و دراین مدت بودجه فراوانی صرف نیروهای نظامی کرد.
برادر دوم بی نظیر بوتو ، میرمرتضی که پس از اعدام پدر، از بی نظیرکاملاً دور شده بود، پس از انتخاب مجدد بوتو به عنوان نخست وزیر، به پاکستان بازگشت و علناً خواهرش را به اختلاس متهم نمود. میرمرتضی که از زمان اعدام پدر در سوریه به سر می‌برد، به جرم طراحی هوا پیماربایی در سال ۱۹۸۱ از خطوط هوایی پاکستان و کشته شدن یکی از مسافران، به زندان انداخته شده بود.
میرمرتضی و شش تن از محافظانش دربیستم سپتامبر۱۹۹۶ دریک درگیری با پلیس درکراچی کشته شد. در آن زمان پلیس اعلام کرد: «محافظان مرتضی ابتدا اقدام به گشودن آتش نمودند.» مرگ برادر بی نظیربوتو، انتقادات فراوانی را به جهت احتمال مشارکت دراین قتل، متوجه او ساخت اما بوتو هرگز مشارکت در مرگ برادر را گردن نگرفت. بی نظیر بوتو کشته شدن برادرش را محکوم کرد و دادگاه عالی لاهور آن را «جنایت» خواند.
بی نظیر بوتو مجدداً درسال ۱۹۹۶ از دفتر نخست وزیر بیرون رانده شد. مطبوعات و رسانه‌ها ، دولت بوتو را متهم به سوء مدیریت و عمدتاً اختلاس نمودند. درپنجم نوامبر ۱۹۹۶ رئیس جمهور فاروق، بوتو را برکنار و مجمع ملی را منحل کرد. این بار مرکز اتهامات متوجه همسر بی نظیر ، “آصف علی” بود زیرا بوتو او را وزیر سرمایه گذاری (دارایی) نموده و عملاً تمامی سرمایه‌های کشور را رسماً دراختیار همسرش گذاشته بود که متهم به دریافت رشوه و تطمیع در امضای قراردادهای دولتی و همچنین آدم ربایی شده است.
گفته می‌شود وی این پولها را در اروپا سرمایه‌گذاری می‌کرده است. افزون براین آصف متهم به قتل یکی از رقبای بی نظیر بوتو به دست پلیس است.
علیرغم اینکه به اعتقاد بسیاری رفتار سوء همسر بی نظیربوتو باعث برکناری وی گردید، اما سکوی پرواز بوتو از صندلی قدرت، بحرانهای اقتصادی ـ اجتماعی ناشی از فقدان شغل، بهداشت عمومی ، غذا برای گرسنگان و مطالبات عمومی برای افزایش دستمزد ماهیانه بود. در صف مخالفان بی نظیربوتو، آنچنان که ناظران احزاب مختلف درپاکستان معتقد هستند ، اسلامگراهای تندرو صف کشیده بودند که درمورد گرایشات بوتو در حزب خلق پاکستان نگران بودند. ضمناً نیروهای نظامی نیز یکی از مسائلی بود که همواره ذهن بی‌نظیر را به خود معطوف ساخته بود. بی نظیربوتو درانتخابات ۱۹۹۷ نیز شرکت جست اما این بار برخلاف دو انتخاب قبلی بشدت شکست خورد. در سپتامبر همان سال دولت نوازشریف چهارحساب بانکی متعلق به خانواده بوتو را که تقریباً به ۵۰ میلیون دلار آمریکا می رسید، مسدود کرد.
افزون بر فعالیتهای همسر بوتو، آصف علی زرداری، فساد و اختلاس یکی از مسائل مهمی بود که در انتظار نیم قرن تصدی بر صندلی قدرت را مبدل به یأس ساخت. بی نظیر بوتو هنگامی که در ۱۹۸۸ قسم یاد کرد تا دموکراسی را مجدداً برقرار و با اختلاس دولتی مبارزه نماید، خود متهم به همان چیزی شد که قول داده بود ریشه کن می کند اما بوتو همواره این موضوع را رد می کند و حتی در نوامبر ۱۹۹۶ پس از آنکه برای دومین بار از نخست وزیری کنار گذاشته شد، به آسوشیتدپرس گفت: «اجازه نمی دهم مردم به من ضربه زنند، من مبارزه می کنم چه برنده شوم یا حتی بازنده باشم.»
ازدواج بی نظیر بوتو با آصف علی زرداری، به اعتقاد مخالفان بوتو، یک ازدواج فرمایشی بود، زیرا او به عنوان یک تاجر می توانست در امور مالی خلاف قانون بی نظیر بوتو به او کمک کند. مخالفان بوتو اصطلاح «آقای ۱۰ سنتی» را برای نامیدن علی زرداری انتخاب کردند.
هندوستان تایمز در فوریه ۲۰۰۱ حتی خبر از اتهامات جدیدتری برای بوتو و همسرش داد. یکی از این اتهامات مربوط به تصاحب غیرقانونی زمینی به مساحت ۳۴ جریب در انگلستان است. این روزنامه به نقل از رئیس دفتر حسابرسی ملی آورده است: «انگلستان گزارش بسیار مفصلی در مورد دارایی و املاک بوتو و همسرش شامل خانه‌ای در “راک وود” تهیه نموده و ما منتظر رسیدن این گزارش و اعلام نظر در این خصوص هستیم.» البته هندوستان تایمز که خود به نقل از ساندی تایمز این خبر را نوشته بود درمورد اتهامات دیگر بوتو و همسرش توضیح بیشتری نداد.
بخش حسابرسی دادگاه عالی لاهور نیز گزارشی را منتشر نمود و در آن خواستار دستگیری بی نظیر بوتو به علت کسب دارایی‌های نامشروع شد. دادستان ویژه این دادگاه، علی فضلی نیز با نام بردن از بوتو به عنوان متهم سند شماره ۲۶ دادگاه عالی لاهور، اعلام نمود:«بی نظیر بوتو حتی در دادگاه حاضر نشده است.»
حکیم علی زرداری، (پدرشوهر بی نظیر بوتو) نیز به اتهام سوء استفاده از موقعیتش جهت گرفتن وام از شرکت ملی توسعه بازرگانی پاکستان و پرداخت ۲۰ میلیون روپیه رشوه، در مارس ۲۰۰۱ به زندان انداخته شد و ۱۸ ماه در آن جا به سر برد اما بی نظیر بوتو، حکیم علی زرداری را «قربانی شیوه های سیاسی» خواند.
بی نظیر بوتو همچنین پس از برکناری در دوره دوم نخست وزیری با اظهار تأسف از سه اشتباه بزرگ که در دوران نخست وزیریش انجام داده است، می گوید: «من نباید با هندیها درخصوص موضوع کشمیر رابطه برقرار می کردم… من در مورد طالبان در افغانستان اشتباه قضاوت کردم و مأموران امنیتی، اطلاعات غلطی به من می دادند… من هر چه نیروهای نظامی می خواستند در اختیارشان گذاشتم و امیدوار بودم با آنها مصالحه کنم، اما آنها همواره با من مخالف بودند.»
جان چرین، نویسنده مقاله «مأموریت تبلیغاتی بوتو» آورده است: «طالبان در دهه ۹۰ به ظهور رسیدند که بی نظیر بوتو نخست وزیر پاکستان بود. حتی بعدها معلوم شد «نصرالله بابر» یکی از وزرای دولت بوتو، از طراحان برنامه های طالبان و مربی و پرورش دهنده ملامحمد عمر بوده است .»
بی نظیر که از سال ۱۹۹۹ در تبعید خودخوانده به سر می‌برد اعلام کرد که در ۱۸ اکتبر (۲۶ مهرماه) سال‌جاری به پاکستان باز خواهد گشت تا این بار شانس خود را برای رسیدن به قدرت و خواسته‌های خود با حضور در انتخابات پارلمانی امتحان کند ما ورود او با انفجارهای انتحاری همراه شد که صدها کشته و زخمی بر جای گذاشت.