سهم صفر زنان در خانه
ترانه بنی یعقوب
“بیش‌ترین سهم ارزش افزوده فعالیت‌های خانواده توسط زنان تولید می‌شود .”
این نتیجه پژوهش بررسی «جایگاه زنان در اقتصاد غیررسمی است» که توسط افسانه امیدی در شهر اردل واقع در استان چهارمحال و بختیاری استان چهار محال و بختیاری انجام شده، این پژوهش با تمرکز بر میزان و درصد مشارکت هر یک از اعضای خانواده در ایجاد ارزش افزوده حاکی از آن است که ۶۵ درصد ارزش افزوده فعالیت‌های مختلف اعضای خانواده توسط زنان، ۱۵ درصد توسط شوهران و ۱۱ درصد توسط فرزندان انجام میگیرد.
«ارزش افزودهء کار خانگی زنان» اینگونه معرفی شده است:«کار خانگی یک فعالیت جنسییتی شده بدون مزدی است که بخش عمده آن را زنان انجام می‌دهند وظایفی همچون پختن غذا، شستن ظرف، تمیز کردن منزل و مراقبت از فرزندان.»
محقق تاکید می‌کند که چگونگی محاسبه ارزش کار خانگی زنان و سهم آن در تولید، از مسایل مورد بحث محافل اجتماعی و اقتصادی جهان طی دو دهه اخیر بوده است. در نظام رایج فعلی حساب‌های ملی، معمولا فقط تولید آن عده از زنانی را که اشتغال آشکار دارند لحاظ می‌کنند در حالی که کار زنان در منزل و وظایف خانه‌داری که خود نوعی تولید خدمت است در محاسبه و تولیدات کشورها نادیده گرفته می‌شود. این عدم محاسبه و خدمات زنان در منزل به معنای آن است که خدمات زنان خانه‌دار تولیدی نیست و یا کمکی به بالا بردن ارقام تولید و بازده اقتصادی نمی‌کند. در حالی که بسیاری از اقتصاددانان خدمات زنان همچون نگهداری از فرزندان، نظافت منزل و طبخ غذا را که برای آن‌ها بازاری وجود دارد قابل احتساب در تولید می‌دانند و چنانچه برای انجام همین خدمات وجهی پرداخت شود در تولید قابل محاسبه خواهد بود. همچنین خدمات زنان خانه‌دار در زمینه تربیت و نگهداری فرزندان و انجام امور خانه موجب آرامش هر چه بیشتر خانواده و تربیت صحیح فرزندان شده و به طور غیرمستقیم کارآیی تولید سایر اعضای خانواده را نیز افزایش می‌دهد. در گزارش‌های توسعه انسانی سازمان ملل نوشته شده که زنان بهرهء بسیار اندکی از منافع توسعه داشته‌اند و گرچه نیمی از جمعیت دنیا را تشکیل می‌دهند، اما سهم آنان در جمعیت فعال اقتصادی حدود ۳۰ درصد و در برخی کشورها کم‌تر از این رقم برآورد می‌شود. همچنین در کشورهای در حال توسعه، زنان فرصت‌های شغلی کم‌تری داشته‌اند.
بنابراین محقق در پژوهشی سعی کرده با محاسبه ارزش افزوده کارخانگی زنان و ابعاد آن نقش زنان، مردان و فرزندان را به صورت جداگانه در اقتصاد خانواده نمایش دهد. او این کار را در هشت بعد مورد مطالعه قرار داده و ارزش افزوده هر یکرا از جمله نگهداری از فرزندان زیر شش سال، مدیریت تحصیلی فرزندان، ایاب و ذهاب فرزندان، آشپزی و تهیه غذا، صنایع دستی و هنری، تولید فرآورده‌های لبنی، نظافت منزل، شست‌وشو و اتوی لباس و خرید مایحتاج ضروری سنجیده است.
براساس نتایج این پژوهش ۳/۶۴ درصد ارزش افزودهء خانواده از طریق تولید غذای روزانه و ۶/۲۷ درصد از طریق تمیز کردن منزل و شست‌وشو و اتوی لباس است، اما بیش‌ترین ارزش افزوده تولید شده توسط مردان پاسخگو در این پژوهش ناشی از خرید مایحتاج منزل ارزیابی شده و مردان بیش‌ترین نقش را در این زمینه داشته‌اند تا جایی‌که ۷/۶۰ درصد فعالیت شوهران در این زمینه بوده است. محقق دلیل این امر را نیز مسایل فرهنگی می‌داند و معتقد است چون اردل شهر کوچکی است، به دلیل رواج برخی سنت‌ها زنان خانه‌دار از بیرون رفتن و خرید مایحتاج منع می‌شوند و در نتیجه این فعالیت‌ها بر عهدهء مرد خانواده و فرزندان قرار میگیرد. بعد از خرید مایحتاج منزل ۵/۳۵ درصد ارزش افزوده فعالیت‌های مردان مربوط به پخت و پز غذاست. فرزندان نیز در فعالیت‌های منزل به ویژه در دو فعالیت پخت و پز غذا و تمیز کردن منزل نقش داشته‌اند که ۵/۶۰ درصد به پخت و پز غذا و ۵/۳۹ درصد به تمیز کردن منزل مربوط بوده است.
نگهداری از فرزندان زیر شش سال نیز یکی دیگر از ابعاد فعالیت‌های خانگی زنان است که در این پژوهش بر آن تمرکز شده و نقش زنانی که خود از فرزندانشان مراقبت می‌کنند در تولید ارزش افزوده محاسبه شده است.
مدیریت تحصیلی فرزندان نیز از دیگر مواردی است که توسط بسیاری از مادران در خانواده انجام می‌شود، اما در قبال آن مزدی پرداخت نمی‌شود; منظور از مدیریت تحصیلی فرزندان رسیدگی یا نظارت بر انجام تکالیف و رفع اشکالات درسی است یا به عبارت بهتر زمانی است که مادر نقش معلم خصوصی را در منزل ایفا می‌کند، اما هیچ مزدی دریافت نمی‌کند. ایاب و ذهاب فرزندان نیز از دیگر مواردی است که توسط زنانی که توانایی رانندگی دارند برای رساندن فرزندان به مدرسه، مهدکودک و… انجام می‌شود که این وظیفه در بسیاری از خانواده‌ها به عهده مادر خانواده است.
آشپزی و تهیه غذا نیز عمده‌ترین فعالیت زنان خانه‌دار ایرانی محسوب می‌شود، در صورتی که زنان بابت این کار دستمزدی نمی‌گیرند و اگر غذا از بیرون تهیه شود در آن صورت هزینه‌اش در تولید ناخالص ملی محاسبه می‌شود.
در این تحقیق برای محاسبه ارزش افزوده حاصل از پخت غذا توسط زنان، هزینهء غذای تهیه شده در منزل که دو روز قبل از تحقیق مصرف شده بود محاسبه و هزینهء واسطه‌ها از آن کم و ارزش افزودهء تهیهء غذا در منزل محاسبه شد.
ارزش افزوده خیاطی، تعمیر لباس، کارهای هنری و نظافت منزل نیز از دیگر مواردی است که محاسبه و بر اساس میانگین اجرتی که آن عده از خانواده بابت انجام اینگونه خدمات به کارگران روزمرد یا پیشخدمت پرداخت می‌کنند نیز برآورد شد.
در نهایت با بررسی همه این موارد، کل ارزش افزوده ایجاد شده توسط ۲۵۰ خانواده مورد بررسی در شهر اردل بالغ ۴۲۶هزار تومان است که در حدود ۶۵ درصد آن توسط زنان خانه‌دار و ۱۵ درصد توسط مردان و ۱۱ درصد توسط فرزندان و ۹/۰ درصد توسط سایر اعضای خانواده ایجاد شده است. در میان هشت فعالیت مورد بررسی، پخت و پز و تهیه غذای روزانه بیش‌ترین سهم را در کل ارزش افزوده ایفا کرد و پس از آن شست‌وشو‌ی لباس و تمیز کردن منزل بیش‌ترین سهم را داشته‌اند که این فعالیت حدود ۴/۳۶ درصد ارزش افزوده ایجاد شده را شامل می‌شود.
همچنین بر اساس این پژوهش هر یک از ابعاد ارزش افزوده تولیدی متاثر از عوامل خاصی است به عنوان مثال در مورد ارزش افزوده ناشی از نگهداری فرزندان زیر شش سال، سن والدین و مدت ازدواج و تعداد فرزندان موثرند یا در ایجاد میزان ارزش افزوده ناشی از پخت و پز بیشتر بعد خانواده و مدت ازدواج موثر است، اما در مجموع تعداد افراد خانواده از جمله عواملی است که کل ارزش افزودهء تولیدی توسط زنان را تحت تاثیر قرار می‌دهد.
برگرفته از :همشهری عصر