سی سال پس از اعلامیه پکن
اعظم صوفیانی
سی سال پس از اعلامیه پکن، مبارزه برای برابری جنسیتی همچنان در برابر چالش‌های جدیدی قرار دارد. در کنفرانس بین‌المللی یونسکو ۲۰۲۴، فعالان و کارشناسان بر ضرورت اقدامات نوآورانه برای مقابله با نابرابری‌های ساختاری و خشونت مبتنی بر جنسیت تأکید کردند. از تأثیرات فناوری‌های نوظهور بر شکاف جنسیتی گرفته تا تلاش‌های بین‌المللی برای تقویت عدالت جنسیتی، این کنفرانس فرصتی برای بازاندیشی در مسیر پیش‌رو بود.
کنفرانس بین‌المللی یونسکو ۲۰۲۴
چالش‌های نوظهور و فرصت‌های جدید برای برابری جنسیتی
کنفرانس بین‌المللی سازمان‌های مردم‌نهاد ۲۰۲۴ با عنوان «ظرفیت‌سازی برای اقدام»، در تاریخ ۱۷ تا ۱۹ دسامبر ۲۰۲۴ (۲۷ ، ۲۸، ۲۹ آذر ۱۴۰۳) به صورت حضوری در مقر یونسکو در دفتر پاریس برگزار شد. کمیته رابط سازمان‌های مردم‌نهاد و یونسکو متولی برگزاری این کنفرانس است که نقش اصلی آن، نمایندگی از منافع سازمان‌های مردم‌نهاد و تضمین همکاری موثر با یونسکو است. یکی از پنل‌های مهم این کنفرانس که در روز دوم برگزار شد پنل چندجانبۀ «برابری جنسیتی: ۳۰ سال پس از پکن» است. اعلامیه و برنامه عمل پکن در چهارمین کنفرانس جهانی زنان در سال ۱۹۹۵ به تصویب رسید که به عنوان یک نقشه راه جهانی برای حقوق زنان و برابری جنسیتی شناخته میشود.
دیدن تلاش‌های مهم اتحادیه اروپا، از جمله برنامه اقدام جنسیتی اتحادیه اروپا و دستورالعمل‌های خشونت علیه زنان و دختران، الهام‌بخش است. قطعنامه اخیر اتحادیه اروپا در هیئت اجرایی یونسکو در مورد مقابله با خشونت در ورزش، گواهی بر تعهد مداوم برای رسیدگی به این مسائل است. ضروری است به یاد داشته باشیم که مبارزه برای برابری جنسیتی هنوز به پایان نرسیده است. نابرابری‌های مداوم، که با چالش‌های ژئوپلیتیکی و فناوری‌های نوظهور تشدید می‌شوند، نیازمند همکاری مستمر و راه‌حل‌های نوآورانه هستند. تمرکز بر خشونت مبتنی بر جنسیت که توسط فناوری تسهیل میشود، به‌ویژه مهم است، زیرا ماهیت در حال تحول تهدیداتی را که زنان و دختران با آن مواجه هستند، برجسته می‌کند. این پنل با حضور کریستینا کوکیناکیس، نماینده دائم اتحادیه اروپا در یونسکو و سازمان همکاری و توسعه اقتصادی (OECD)، بئونا لاساگاباستر، مدیر بخش برابری جنسیتی در دفتر مدیر کل یونسکو، برگزار شد. در این مطلب خلاصه‌ای از این پنل ارائه میشود:
بئونا که تجربه همکاری در حوزه زنان در سازمان ملل و همچنین نماینده پارلمان اسپانیا را دارد و تلاش‌های جریان‌ساز جنسیتی او در تمام برنامه‌ها و اولویت‌های یونسکو، او را به یک چهره کلیدی در مبارزه مداوم برای برابری جنسیتی تبدیل کرده است، به چند نکته کلیدی تاکید کرد:
– نابرابری‌های مداوم: با وجود پیشرفت‌ها، برابری جنسیتی به آرامی در حال پیشرفت است. تخمین زده میشود که با نرخ فعلی ۳۰۰ سال طول بکشد تا برابری جنسیتی در پارلمان حاصل شود.
– چالش‌های جدید: بحران‌های نوظهور و شرایط اضطراری پیشرفت‌ها را عقب می‌اندازند. به عنوان مثال می‌توان به وضعیت افغانستان، که در آن پیشرفت قابل توجهی در آموزش زنان از دست رفت اشاره کرد.
– تأثیر فناوری: افزایش خشونت مبتنی بر جنسیت با تسهیل فناوری هشدار دهنده است. الگوریتم‌های هوش مصنوعی که اغلب بدون دیدگاه‌های متنوع توسعه می‌یابند، تعصبات ناخودآگاه را تداوم می‌بخشند. موضوعاتی مانند پورنوگرافی عمیق جعلی، زنان و دختران جوان را هدف قرار می‌دهد و هدف آنها خاموش کردن صدای آنهاست.
– تلاش‌های یونسکو: یونسکو از طریق تولید دانش، هوش مصنوعی اخلاقی و پر کردن شکاف دیجیتال به مسائلی نظیر انجام مطالعات در مورد تأثیر خشونت بر زنان روزنامه‌نگار و هنرمند؛ توسعه روش‌شناسی برای ارزیابی اخلاق هوش مصنوعی؛ و سازماندهی تمرینات عملی برای درک خطرات هوش مصنوعی مولد و اخبار جعلی می‌پردازد.
طرح‌های یونسکو برای برابری جنسیتی بخش‌های مختلفی از جمله آموزش، علم، فرهنگ، ارتباطات و اطلاعات را در بر می‌گیرد و تلاش میشود تا به دستیابی برابری جنسیتی در آموزش و از طریق آموزش، تعیین دیدگاه‌های جنسیتی در تغییرات آب و هوا، تنوع زیستی، و سایر زمینه‌های حیاتی و به کلیشه‌ها، تبعیض و خشونت علیه زنان و دختران رسیدگی شود.
دکتر باوانی رائو از هند، که به صورت آنلاین در این پنل حضور دارد، دیدگاه‌های خود را درباره (Amrita Vishwa Vidyapeetham)، ابتکاری که تحت کرسی یونسکو در مورد برابری جنسیتی و توانمندسازی زنان انجام شد، مطرح کرد. تمرکز این برنامه بر استفاده از فناوری برای توانمندسازی زنان و دختران، به ویژه در جوامع روستایی و محروم بود. این برنامه در چند زمینه کلیدی کار کرده است:
– فناوری برای آموزش و توسعه مهارت: پلتفرم‌های مختلف آموزش الکترونیکی و برنامه‌های کاربردی تلفن همراه توسعه داده شده است تا امکان دسترسی به آموزش با کیفیت و فرصت‌های توسعه مهارت را برای زنان و دختران فراهم کند. این پلتفرم‌ها دوره‌هایی را در زمینه سواد دیجیتال، سواد مالی، مراقبت‌های بهداشتی و آموزش حرفه‌ای با هدف پر کردن شکاف دیجیتال و افزایش فرصت‌های اقتصادی ارائه می‌دهند.
– مبارزه با خشونت مبتنی بر جنسیت: روی راه‌حل‌های مبتنی بر فناوری برای مقابله با خشونت مبتنی بر جنسیت کار می‌کند، از جمله برنامه‌های تلفن همراه که کمک و پشتیبانی بلادرنگ را به قربانیان ارائه می‌کنند
این برنامه‌ها ویژگی‌هایی مانند هشدارهای اضطراری، دسترسی به منابع قانونی و پزشکی و فضاهای امن را برای زنان ارائه می‌دهند تا تجربیات خود را به اشتراک بگذارند و کمک بگیرند.
– توانمندسازی زنان در STEMعلوم، فناوری، مهندسی، ریاضیات: مشارکت زنان در زمینه‌های علوم، فناوری، مهندسی و ریاضیات را از طریق برنامه‌های مربی‌گری، بورسیه‌ها و فرصت‌های شبکه‌ای افزایش می‌دهد و محیطی فراگیر ایجاد می‌کند که زنان بازار شغلی در این زمینه‌ها را دنبال کنند.
– تحقیق و نوآوری: تحقیقات گسترده در مورد مسائل جنسیتی، تأثیر فناوری بر پویایی جنسیت، و توسعه راه‌حل‌های نوآورانه برای ترویج برابری جنسیتی و چاپ و انتشار مقالات متعدد و پتنت‌هایی که به جنبه‌های مختلف توانمندسازی زنان از طریق فناوری می‌پردازد.
– تعامل و آگاهی جامعه: همکاری با سازمان‌های مردم‌نهاد محلی، رهبران جامعه و سیاست‌گذاران برای افزایش آگاهی در مورد برابری جنسیتی و اهمیت توانمندسازی زنان، آموزش جوامع در مورد حقوق جنسیتی، تشویق حمایت از ابتکارات زنان. یکی از پروژه‌های قابل توجه، ایجاد یک پایگاه داده جامع است که حوادث خشونت مبتنی بر جنسیت را در سراسر هند ردیابی و تجزیه و تحلیل می‌کند. این پایگاه داده به شناسایی روندها، درک علل ریشه‌ای، و توسعه مداخلات هدفمند برای مبارزه موثر با خشونت کمک می‌کند.
از نظر باوانی، فناوری زمانی که مسئولانه و اخلاقی مورد استفاده قرار گیرد، می‌تواند ابزار قدرتمندی برای پر کردن شکاف‌های جنسیتی و ایجاد فرصت‌هایی برای رشد زنان و دختران باشد. با این حال، رسیدگی به چالش‌ها و خطرات مرتبط با فناوری، از جمله آزار و اذیت آنلاین و تهدیدات امنیت دیجیتال، بسیار مهم است. هدف، ایجاد اکوسیستمی است که در آن زنان و دختران توانمند، آموزش ببینند و به مهارت‌ها و منابع مورد نیاز برای موفقیت مجهز شوند. برای دستیابی به این چشم انداز و ایجاد تأثیر معنادار بر برابری جنسیتی همکاری با همه ذی‌نفعان لازم است.
سخنران دیگر این پنل، خانم شارولا اودیپو، موسس زنان در هوش مصنوعی در آفریقا، به صورت آنلاین به این پنل پیوست و دیدگاه‌های خود را در مورد تلاقی هوش مصنوعی و خشونت مبتنی بر جنسیت، به ویژه در زمینه آفریقا به اشتراک گذاشت. از نگاه او هوش مصنوعی به عنوان یک شمشیر دو لبه است: هوش مصنوعی فرصت‌های بی‌سابقه و چالش‌های مهمی را در مبارزه با خشونت مبتنی بر جنسیت ارائه می‌کند. از جنبه مثبت، هوش مصنوعی می‌تواند برای تحلیل پیش‌بینی‌کننده، شناسایی الگوها، و پیش‌بینی حوادث احتمالی خشونت خانگی استفاده شود و در نتیجه به مداخلات کمک کند. از سوی دیگر هوش مصنوعی می‌تواند تعصبات و تبعیض جنسیتی موجود را تشدید کند، به ویژه به این دلیل که این فناوری اغلب توسط نیروی کار عمدتاً مرد توسعه یافته و مدیریت میشود. فقدان نمایندگی زنان در توسعه هوش مصنوعی منجر به سیستم‌هایی میشود که به اندازه کافی به مسائل زنان نپرداخته یا آن را درک نمی‌کنند. همچنین هوش مصنوعی و فناوری، اشکال جدیدی از نقض حریم خصوصی و سوءاستفاده آنلاین را تسهیل کرده، از جمله دیپ فیک (deep fake)، زورگویی سایبری (Cyberbullying). این فناوری‌ها می‌توانند حریم احساس امنیت و محافظت از اطلاعات خود را برای زنان دشوار کنند. از جمله چالش‌های آفریقا این است که در کنیا، ۹۰ درصد از موارد زن‌کُشی با فناوری تسهیل میشود، زنان به دام افتاده و طعمه آنلاین می‌شوند، که منجر به موقعیت‌های خطرناک میشود. مقاومت فرهنگی و شکاف دیجیتال، پرداختن مؤثر به مسائل جنسیتی را چالش برانگیز می‌کند، زیرا بسیاری از زنان به اینترنت و بسترهای دیجیتال برای ایجاد حساسیت و آموزش دسترسی ندارند. به عنوان راه‌حل و ابتکار می‌توان اولویت‌بندی توسعه هوش مصنوعی متناسب با جنسیت با مشارکت زنان در طول چرخه حیات سیستم‌های هوش مصنوعی؛ ایجاد مشارکت‌های قوی بین سیاست‌گذاران و سهامداران برای ایجاد راه حل‌های هوش مصنوعی فراگیر؛ و تشویق سازمان‌ها برای حمایت از زنان در فضای هوش مصنوعی و توسعه سیستم‌های حمایتی را پیشنهاد داد.
سخنران دیگر این پنل کیتلین کارو، روایت صمیمانه تأسیس موسسه دختران هلن (Helen’s Daughters) و اهمیت ترکیب بینش جهانی با اقدامات محلی را برای رسیدگی به مسائل جنسیتیِ عمیقاً ریشه‌دار مطرح کرد. کار کیتلین در سازمان ملل به او این امکان را داد که کارائیب را از دریچه جهانی ببیند و «پارادوکس بهشتی» را آشکار کند که در آن مسائل جدی مانند خشونت مبتنی بر جنسیت، تغییرات آب و هوا و فقر پنهان میشود. تأسیس دختران هلن، یک ماموریت شخصی و حرفه‌ای برای پل زدن میان استانداردهای جهانی با واقعیت‌های محلی بود. دختران هلن بر توانمندسازی زنان روستایی، که اغلب ستون فقرات جوامع خود، و مسئول امنیت غذایی، مراقبت و تاب‌آوری هستند، تمرکز دارد. هدف این سازمان ارتقای صدا و مشارکت آنهاست.
دختران هلن روایت‌های زنان روستایی را با سیاست‌گذاران و مخاطبان جهانی به اشتراک می‌گذارد. در حالی که فناوری می‌تواند مخرب باشد، یک متحد کننده قدرتمند نیز است. دختران هلن از فناوری برای اتصال زنان روستایی به بازارهای جدید، ارائه برنامه‌های آموزشی دیجیتال و به اشتراک گذاری روایت‌های خود در سطح جهانی استفاده می‌کند. همکاری با سازمان‌هایی مانند یونسکو به تأثیرگذاری بر سیاست‌ها برای خدمت بهتر به زنان روستایی، مانند اطمینان از دسترسی به برنامه‌های آموزشی کشاورزی کمک می‌کند.
در نهایت، کنفرانس بین‌المللی سازمان‌های مردم‌نهاد ۲۰۲۴ در یونسکو با موضوع «ظرفیت‌سازی برای اقدام» فرصتی برای بررسی و تحلیل نقش سازمان‌های مردم‌نهاد در تحقق برابری جنسیتی فراهم کرد. با توجه به چالش‌های مداوم و نوظهور، همۀ سخنرانان تأکید کردند که همکاری جهانی، نوآوری، و اتخاذ رویکردهای اخلاقی و مسئولانه در به‌کارگیری فناوری، از ضرورت‌های اساسی در مسیر دستیابی به برابری جنسیتی هستند. سازمان‌های مردم‌نهاد و نهادهای بین‌المللی می‌توانند با هم‌افزایی و تبادل تجربیات، توانمندی‌های خود را افزایش دهند و به طور مؤثرتری با نابرابری‌ها مبارزه کرده و دنیایی عادلانه‌تر برای همگان بسازند.
پی‌نوشت:
اعلامیه و برنامه عمل پکن نتیجه‌ی چهارمین کنفرانس جهانی زنان است که در سال ۱۹۹۵ در پکن برگزار شد. این اعلامیه به عنوان یک نقشه راه جهانی برای دستیابی به برابری جنسیتی و توانمندسازی زنان شناخته میشود و بر ۱۲ حوزه‌ی حیاتی، از جمله مشارکت سیاسی، حق آموزش، مقابله با خشونت علیه زنان و توانمندسازی اقتصادی تمرکز دارد. باوجود پیشرفت‌های صورت‌گرفته، اجرای کامل این تعهدات همچنان یک چالش جهانی است. #هشت_مارس #برابری_جنسیتی #حقوق_زنان #کنفرانس_یونسکو #اعلامیه_پکن #خشونت_مبتنی_بر_جنسیت #هوش_مصنوعی_و_زنان #توانمندسازی_زنان #حق_آموزش #عدالت_جنسیتی
