تقاطع مندی مقاومت و همبستگی فراملی در عمل
از همدلی تا اقدام: فمینیسم فراملی علیه بی‌عدالتی جهانی
آزاده ثبوت
زبان گالیک (ایرلندی) در اروپای غربی قدیمی ترین ادبیات بومی را دارد. در حالیکه سایر بخش های اروپا به لاتین مطالب خود را می نوشتند، ایرلندی ها تصمیم گرفتند به زبان خاص خود بنویسند. با این حال سرکوب گسترده زبان ایرلندی توسط استعمار بریتانیا از قرن شانزدهم تا بیستم، این زبان را تا مرز نابودی کشاند. تلاش محققان ایرلندی برای حفظ سنت شفاهی این زبان و شکل گیری جنبش احیای زبان ایرلندی در زندان ها توسط مبارزان جمهوری خواه، هسته اولیه احیای این زبان را در دهه هفتاد میلادی شکل داد. پس از استقلال جمهوری ایرلند و تلاش های نظام مند برای ارتقای بلند مدت و فراگیری زبان ایرلندی جمعیت گویشوران این زبان گسترش یافت اما در “ایرلند شمالی” که همچنان تحت اشغال بریتانیا است تعداد مدارس و مراکز آموزشی ایرلندی انگشت شمار و منابع دولتی که به آنها تعلق می گیرد محدود است.
تعهد دیرینه به حمایت از ملت‌های تحت ستم
“گلور نا مونا” یک موسسه مردمی در غرب بلفاست است که با رویکرد ارتقای زبان ایرلندی در بستر کنش گری اجتماعی شکل گرفته است. این موسسه یکی از معدود فضاهایی در بلفاست است که امکان گفتگو، تحقیق و کنش گری به زبان ایرلندی را برای جامعه ایرلندی زبان بلفاست فراهم کرده است. اعضای این سازمان اخیرا موفق شده بودند از یک اتحادیهٔ کارگری آمریکایی پانصد هزار پوند کمک مالی برای توسعه پروژه شان دریافت کنند.
رد کمک مالی پانصدهزار پوندی به‌دلیل ستایش هارولد دگت از بمباران ایران
این بودجه قرار بود صرف تولید مواد آموزشی، برگزاری کلاس ها و ارائه خدمات آموزشی و اجتماعی به دانش آموزان دارای نیازهای خاص شود. جمعیتی که تا پیش از این از امکانات آموزشی و اجتماعی به زبان ایرلندی محروم بودند. موسسه گلور نا مونا اما گلور نا مونا پس از آن‌که هارولد دگت (Harold Daggett)، رییس این اتحادیه، در ژوئن ۲۰۲۵ از بمباران ایران توسط دونالد ترامپ تمجید کرد، اعلام کرد که این اظهارات با ارزش‌های آنان هم‌خوانی ندارد و کمک مالی را نپذیرفت. این مؤسسه تأکید کرده است که همچنان به همبستگی بین‌المللی و حمایت از ملت‌های تحت ستم، به‌ویژه مردم فلسطین، پایبند است.
در سرشماری سال ۲۰۲۱ بریتانیا، ۱۲.۴٪ از جمعیت ایرلند شمالی تا حدودی به زبان ایرلندی مسلط بودند. از این تعداد تنها معادل ۲.۴۳٪ از جمعیت، امکان این را دارند که روزانه به زبان ایرلندی صحبت کنند. تصمیم به پایان دادن به توافق مالی با اتحادیهٔ کارگری آمریکایی با وجود آن گرفته شد که این قطع کمک یک «پس رفت» برای پروژهٔ جوانان و مرکز اجتماعی این موسسه محسوب می‌شود؛ پروژه‌ای که با وجود تعهدات دولت بریتانیا بر عدالت زبانی پس از ۲۷ سال از توافق آدینهٔ نیک، همچنان کلاس هایش را در واحدهای موقت سیار برگزار می‌کند.
دی فرِین می گوید: زبان ایرلندی تنها زبانی است که در دوران معاصر طی یک قرن و نیم، از زبان ملی میلیون‌ها نفر به «نشانهٔ یک اقلیت پراکنده» تبدیل شد. اگر در هر کشور دیگری به چنین سرعتی زبان ملی با زبان استعمارگر جایگزین می‌شد، این وضعیت تأثیری عمیق بر سلامت ملی تلقی می‌شد. بااین‌حال در ایرلند، این «دگرگونی زبانی» کاملاً عادی قلمداد می‌شود. همان‌طور که گسست در تداوم فرهنگی ناشی از فروپاشی زبان ایرلندی به فروپاشی اجتماعی-اقتصادی منجر شد، محققان ایرلندی معتقدند که احیای زبان ایرلندی بخشی از روند بازگرداندن این مسیر خواهد بود.[۲]
با وجود کاهش کمک های دولتی[۳] در سال های گذشته و کمبود امکانات و فضا، گلور نا مونا توانسته است فضایی را برای برنامه های آموزشی ایجاد کند. هر هفته ۱۵۰ جوان در برنامه های این مرکز که در یک کلبهٔ سیار برگزار می شود شرکت می کنند. بر خلاف برنامه های درسی سیاست زدایی شده و سلسله مراتبی که در مدارس رسمی دولتی به زبان انگلیسی آموزش داده می شود، تمرکز آموزش در “گلور نا مونا” بر مطالعات انتقادی، همبستگی های بین المللی و کار جمعی است. من برای مشارکت در برنامه های آموزشی و انجام تحقیق میدانی هفته ای یکبار به “گلور نا مونا” می روم. هفته گذشته مصاحبه ای با کیرن مک گولا باین، از مدیران این مرکز و سخنگوی کارزاری که برای تصویب «قانون زبان ایرلندی» در ایرلند شمالی فعالیت می‌کند انجام دادم. در میانه مصاحبه گفتم: شما برای ایستادگی بر اصول اخلاقی تان، مجبور به گرفتن تصمیم سختی شدید.
از دست رفتن یک بودجه مالی بلند مدت به خاطر ایستادگی بر اصول اخلاق
مک گولا باین گفت: این تصمیم هم سخت بود، هم نبود. تصمیم سختی بود چون ما این بودجه را نه تنها برای امسال، که برای همیشه از دست دادیم. امکانی که می توانست یک تضمین مالی بلند مدت و پایدار را برای آموزش کودکان کم برخوردار و خانواده های آنها فراهم کند و نسل جدیدی از کودکان ایرلندی را با دانش های بومی خود آشنا سازد اما این تصمیم برای ما سخت هم نبود چرا که برای ما استعمار زدایی یک پروژه ملی نیست، یک پروژه جهانی است. ما تنها به دنبال استعمار زدایی از ایرلند نیستیم. از این گذشته من و هم نسلی های من، کودکی های مان در کانکس سپری شده است. پدر و مادرهای ما می توانستند ما را به مدارس پر زرق و برق دولتی (انگلیسی) بفرستند که از همه جور امکانات برخوردار بود اما آنها ما را به مدارس ایرلندی فرستادند که در کانکس برگزار می شد. من از یازده سالگی می دانستم چرا مهم است به زبان ایرلندی درس بخوانم و چرا پدر و مادرم چنین تصمیمی گرفته اند. مساله فقط این نبود که زبان ایرلندی زبان قشنگی بود و آنها تعصب داشتند که من آن را یاد بگیرم. یادگیری زبان ایرلندی و آموزش یافتن ما به زبان و اندیشه خودمان بخشی از مبارزه ما برای بی عدالتی بود. پس حالا ما نمی توانیم آموزش به کودکانمان را با چشم بستن بر بی عدالتی پیش ببریم. ما آن بودجه را برای همیشه از دست دادیم اما کودکان ما امروز دقیقا فهمیدند که چرا به زبان ایرلندی درس می خوانند و این برای ما مهم است.
تما اوکون، مربی، مشاور و فعال عدالت اجتماعی ضد نژادپرستی در سال ۱۹۹۹ مقاله مهمی با عنوان “فرهنگ برتری نژاد سفید”[۴] نوشت. او در این مقاله به ارزش‌ها و رفتارهای خاصی که برتری سفیدپوستان را در مناسبات اجتماعی، سازمانها و مؤسسات، اغلب به صورت ناخودآگاه، بازتولید می کنند اشاره می کند. این ارزش ها و رفتارها اگرچه همواره مناسبات استعماری را تثبیت می کنند اما الزاما همیشه توسط “سفید پوست” ها تولید نمی شوند. یکی از این ارزش ها، فردگرایی است. باور به اینکه “جهان مرکز رقابت است، پس تو باید به فکر خودت باشی و بر مسایل مربوط به خودت تمرکز کنی”. بر خلاف جوامع استعماری که کرامت انسانی در آنها در چارچوب حقوق بشری لیبرال و فردی فهم می شود کرامت انسانی در جوامع بومی به عنوان یک ارزش اساسی انسانی شناخته می‌شود که هم به صورت جمعی ایجاد می‌شود و هم به صورت جمعی حفظ می‌شود، به ویژه در جوامعی که فلسفه و شیوه زیستشان در هماهنگی با زیست بوم و با یکدیگر تعریف می شود.
اخلاق همبستگی فراملی، به‌ویژه در چارچوب‌های فمینیسم بومی، بر اصول همدلی اجتماعی و احترام متقابل استوار است؛ اصولی که کارول سی. گولد آنها را برای درک و دفاع از حقوق دیگرانی فراتر از جامعهٔ خود ضروری می‌داند. این همبستگی یک عمل خیریهٔ ساده نیست، بلکه درگیری اخلاقی عمیقی است که نیازمند شناخت و مقابله با ساختارهای (نو)استعماری، سلب مالکیت سرزمینی و خشونت دولتی است که همچنان بر جوامع بومی و دیگر گروه‌های به‌حاشیه‌رانده‌شده در سراسر جهان اثر می‌گذارد.
ماری پیر لِمِی، استاد فلسفه دانشگاه کارلتون اتاوا، کانادا، در مقالهٔ خود با عنوان « همبستگی فراملی در اقدام فمینیستی: قدرت، مشارکت و پاسخگویی» می نویسد: “همبستگی فراملی باید متضمن تعهد به برهم زدن سلسله‌مراتب جهانی قدرت و نیز ساختن شیوه‌هایی از پاسخگویی و توجه به ساختارهای قدرت باشد. او تأکید می‌کند که همبستگی فراملی باید با تعهدی روشن و عملی به مقاومت در برابر بی‌عدالتی‌های جهانی همراه شود. با این حال، فشارهای ناشی از نیاز به پایداری مالی و بقا سبب می‌شود همهٔ کنشگران نتوانند به صراحت باورهای خود را در برابر نهادهای تأمین‌کنندهٔ مالی ابراز کنند. به همین دلیل، فهم تک‌بعدی و غیرانتقادی از همبستگی، که به ساختارهای قدرت موجود توجهی ندارد، ناخواسته به غیرسیاسی شدن جنبشهای همبستگی فمینیستی منجر می شود.”[۵]
وقتی از دریچهٔ فمینیسم سیاه و بومی به همبستگی فراملی می‌نگریم و بر ساختارهای (نو)استعماری، سلب مالکیت از زمین و اعمال خشونت دولتی که در جوامع ما تداوم یافته و اثر می‌گذارد، تمرکز می‌کنیم با مفهومی به نام تقاطع‌مندی مقاومت روبرو می شویم. بریتنی اس. منگیستو پژوهشگر فمینیست و مدرس سلامت جهانی در دانشگاه آزاد آمستردام می گوید: “مقاومت همیشه در قالب پلاکارد و تظاهرات آشکار نمی‌شود؛ بلکه می‌تواند در کنش های ظریف و روزمره‌ای متجلی شود که نظم ستم‌گر را به چالش می‌کشد. ما که حامل هویت‌های چندگانه و به‌حاشیه‌رانده‌شده هستیم، باور داریم که مقاومت در برابر نابرابری قدرت لایه‌لایه است و به مفهوم «تقاطع‌مندی مقاومت» راه می‌برد. تلاقی مقاومت ها ما را وادار می‌کند تجربه‌های خود را بازاندیشی کنیم و آنها را با مبارزات مشابه دیگر در برابر نابرابری‌های قدرت و استعمار پیوند دهیم. تقویت همبستگی فراملی مستلزم ذهنیت جمع‌گرایانه است تا هرگونه تغییر ممکن شود. ما خواستار مسئولیت‌پذیری جمعی و آگاهی مشترک برای مقاومت در برابر نظام‌هایی هستیم که به‌طور تاریخی و کنونی به جوامع بومی آسیب زده‌اند.” [6]
وقتی از بودجه گذشتیم تا کودکانمان حقیقت آموزش را بفهمند
جوامع بومی به ما می آموزند که نخستین گام به‌سوی همبستگی فراملی این است که تعهد خود را به برچیدن نظام‌های ستمگری که نابرابری را تداوم می‌بخشند، سلطه را تقویت می‌کنند و به ویرانی محیط‌زیست دامن می‌زنند اعلام کنیم و برای جایگزینی آنها با ساختارهایی که به کرامت انسانی، تجربهٔ زیسته و احترام به زمین ارج می‌نهند، بکوشیم. از گلور نا مونا خارج می‌شوم و همکار سابقم شان مک برادی– مدیر اجرایی سازمان مشارکت و اجرای حقوق را می بینم. از او می پرسم: حالا برای جبران بودجه از دست رفته چه می کنید؟ می گوید: نگران نباش، ما باید به خودمان و جامعه مان متکی باشیم. به راه هایی برای همیاری و اقتصاد همبستگی فکر می کنیم. آموزش به زبان بومی و تلاش برای احیای آن به چه دردی می خورد اگر نتوانی با آن زبان، درباره عدالت سخن بگویی؟
[۱] https://www.thejournal.ie/irish-language-organisation-rejects-funding-from-us-union-over-its-leaders-praise-for-bombing-iran-6782181-Aug2025/
[2] De Fréine, Seán, 1960. Saoirse gan Só. Dublin: FNT
[3] https://belfastmedia.com/glor-na-mona-s-flagship-irish-language-facility-facing-funding-shortfall
[4] https://vawnet.org/material/characteristics-white-supremacy-culture
[5] https://globalhealth.ie/equity-action-transactional/
[6] https://globalhealth.ie/equity-action-transactional/
* آزاده ثبوت، مدرس و محقق پسادکتری در دانشگاه کوینز بلفاست