اخراج کارگران افغانی موجب تاخیر دوساله در بهره‌برداری از فاضلا‌ب تهران می شود
سرمایه
محبوبه خوانساری
“بیشتر جدول‌های این شهر را ما ساخته‌ایم، کم‌تر کسی حاضر است که۲۰ متر پایین‌تر از زمین، یک جای تاریک و به دور از دنیای بیرون کار کند، اما ما چنین کارهایی را در ایران انجام داده‌ایم. “این‌ها گفته‌های یک کارگر جوان افغانی است که با ناراحتی از اقدام اخیر وزارت کار مبنی بر اجرای طرح ضربتی اخراج ۵۰۰هزار کارگر افغانی از کشور می‌گوید. از این پس تیم‌های متشکل از وزارت کشور، نیروی انتظامی، دادستانی، وزارت بازرگانی به همراه بازرسان وزارت کار به مراکزی که از اتباع خارجی استفاده می‌کنند رفته و نسبت به اخراج آن‌ها اقدام می‌کنند، اما این فقط کارگران افغانی نیستند که از این اقدام نگرانند بلکه علی اکبر آقا بزرگی مدیر عامل شرکت خاکریز آب و مجری پروژهء کانال‌های جمعآوری آب‌های سطحی در تهران هم نمی‌تواند نگرانی خود را از این موضوع پنهان کند:«با اخراج کارگران افغانی، بهره‌برداری از کانال های جمعآوری آب‌های سطحی به تاخیر می‌افتد، چون اغلب کارگران ایرانی، حاضر به کارکردن در شرایط سخت این پروژه نیستند.»
به گفتهء معاونت خدمات شهری شهرداری تهران پیش از این بیشتر کارهای سخت طاقت‌فرسا همچون تخلیه زباله، آبیاری و جمعآوری حیوانات موذی برعهدهء کارگران افغانی بوده است.
به گفتهء آقا بزرگی،«پروژهء احداث ۳۰۰ کیلومتر کانال جمعآوری آب‌های تهران که اکنون مراحل پایانی خود را طی می‌کند، آب‌های ناشی از باران و سیلاب را به حوضچه‌های مربوط هدایت می‌کند. این کانال‌ها، قرار است تا ۵۰۰ کیلومتر نیز توسعه پیدا کند و برای اجرای سه پروژهء شمالی آن از کارگران افغانی استفاده شده است.»
گفته می‌شود که حدود چهارهزار نیروی کارگر افغانستانی در بخش‌های مختلف خدمات شهری تهران فعال هستند. این حجم عظیم نیروی کار در حالی در این بخش‌ها مشغول به کارند که به گفتهء پیمانکاران، کارشناسان و دست‌اندرکاران کم‌تر نیروی کار ایرانی حاضر به انجام چنین کارهایی هستند. آن‌ها می‌گویند«شرایط سخت‌کاری، حقوق اندک و نپرداختن حق بیمه توسط کارفرما همهء عواملی است که ایرانی‌ها را از این مشاغل دور نگاه داشته و عرصه را در اختیار کارگران مهاجر افغانستانی گذاشته است.»
از چند سال پیش بیکاری گسترده در میان ایرانیان، سیاستمداران و تصمیم‌سازان را به این نقطه کشاند که برای ایجاد اشتغال جدید ایرانیان باید کارگران مهاجر که عمدهء آن‌ها افغانی هستند، از کشور اخراج شوند.
پایان جنگ داخلی و برقراری امنیت نسبی در بیشتر نقاط افغانستان و کمک‌سازمان ملل به بازگشت آن‌ها، ایرانی‌ها را در این سیاستی که در پیش گرفتند، مصرتر کرد; اگرچه تجربه و کار کارشناسی انجام شده. نشان داده که بسیاری از آن‌ها که رفتند به شیوه‌های مختلف بازگشتند و جای خالی آن‌ها را هم ایرانی‌ها پر نکردند.
هم‌اکنون بسیاری از پروژه‌های بزرگ عمومی دولتی با کمک نیروی کار افغانی‌ها در حال اجراست و کنار گذاشتن یکبارهء آن‌ها روال اجرایی آن‌ها را با چالش مواجه می‌کند._هم از این رو، معاون سیاسی- امنیتی استانداری تهران به هدفمند کردن شیوهء طرد و ایجاد سازوکارهای لازم در بازگرداندن نیروهای کار افغانی تاکید می‌کند
۲۰ متر پایین‌تر از سطح زمین، در تونل‌های تاریک و تنگی، کارگران افغانی به دور از چشم آدم‌های پایتخت، ماموران وزارت کار و وزارت کشور مشغول کار هستند. آن‌ها در این عمق، زمین را حفر می‌کنند تا کانال‌های طویل جمع آوری آب‌های سطحی را به وجود بیاورند.
راضی‌اند.راضی راضی که نه، اما روزی چهار – پنج هزار تومان درآمد دارند.درآمدی در برابر کاری که شاید ایرانی ها تمایل به انجام آن ندارند چون در این تونل‌های زیر زمینی خطرناک هر اتفاقی ممکن است، بیفتد.
با مهلتی که شهردار تهران تا آخر آذر ماه به آن‌ها داده مجبور هستند به زودی کوله بار خود را ببندند و بروند.
وقتی از مسوولان این شرکت طرف قرارداد با شهرداری دربارهء تعداد کارگران افغانی مشغول در پروژه‌های آن‌ها پرسیده می‌شود، آمار مشخصی را ارایه نمی‌دهند.
علی اکبر آقا بزرگی، مدیرعامل شرکت خاکریز آب و مجری پروژهء کانال‌های جمعآوری آب‌های سطحی در تهران می‌گوید:«کارگران ایرانی حاضر به کار کردن در چنین شرایط محیطی نیستند و از سوی دیگر چنانچه کارهای این پروژه به کارگران ایرانی سپرده شود با دو سال تاخیر به بهره‌برداری خواهد رسید.»
او و همکارانش معتقدند که هیچ ایرانی حاضر نیست با پایهء حقوق وزارت کار در چنین طرح هایی کار کند.
از سوی دیگر شهرداری بارها اعلام کرده است که هیچ کارگر افغانی طرف قرارداد با این نهاد نیست بلکه پیمانکاران شهرداری که وابسته به بخش خصوصی هستند بیشتر تمایل به استفاده از این کارگران را دارند.
گرچه در بخش فنی – عمرانی به نسبت بخش خدمات شهری شهرداری تهران، کارگران اتباع خارجی کمتری مشغول به کار هستند اما آنچه که در شهر دیده می‌شود، استفاده از این کارگران در احداث پروژه‌های عمرانی است.
۴۰۰۰هزار افغانی در خدمات شهری
معاونت خدمات شهری شهرداری تهران یکی از معاونت‌های وسیع شهرداری است که به خاطر جنس فعالیتش کارگران بسیاری را تحت پوشش خود دارد. وقتی از محسن صادقیان، مدیرکل خدمات شهری شهرداری درباره تعداد کارگران افغانی فعال در این بخش پرسیده می‌شود، می‌گوید:«خدمات شهری در مجموع ۲۴ هزار نیرو دارد که چهارهزار تای آن‌ها از کارگران افغانی هستند.»
وی پیمانکاران را طرف قرارداد با این کارگران می‌داند و تاکید می‌کند که تمام این کارگران از وزارت کار دارای پروانه هستند.
صادقیان در عین حال می‌گوید که پیمانکاران موظف شده‌اند تا آخر آذر ماه دیگر از کارگران افغانی استفاده نکنند تا بتوانند با شهرداری فعالیت خود را ادامه دهند.
او وقتی در مقابل این سوال قرار می‌گیرد که آیا کارگران ایرانی می‌توانند فعالیت افغانی‌ها را انجام دهند و جایگزین آن‌ها شوند، می‌گوید:«با اجرای طرح مکانیزه شدن خدمات شهری دیگر نیازی به کارگر جدید وجودنداردو کسی جایگزین کارگران حذف شده نمی‌شود.»
در طرح مکانیزه شدن خدمات شهری، یک ماشین جمع آوریزباله کار ۱۰ وانت نیسان قدیمی را انجام می‌دهد که در این صورت باید بسیاری ازکارگران فعال در خدمات شهری از این سیستم حذف شوند.
از طرف دیگر، موضوعی که فعالیت کارگران افغانی را در تهران دشوارتر می‌کند جریمه‌های سنگین وزارت کار است،
به طوری‌که مدیر کل اشتغال وزارت کار می‌گوید که بازرسان وزارت کار به طور ویژه با اشتغال اتباع بیگانه در ایران برخورد خواهد کرد و خلاف گذشته کارفرمایان هم مشمول جریمهء ۶۰ هزار تومانی به ازای هر روز کار افغانی‌ها غیرمجاز می‌شوند.
صادقیان در این باره می‌گوید:«اگر هم شهرداری مشکلی در ادامهء فعالیت آن‌ها نداشته باشد با تدابیر وزارت کار آن‌ها به تدریج از شهرداری و کل تهران حذف می‌شوند.»
وی تایید می‌کند که کارگران افغانی در مشاغل سخت و طاقت فرسایی مانند تخلیه زباله، آبیاری، جمعآوری حیوانات موذی و…مشغول کار هستند.
او دربارهء علت تمایل پیمانکاران در استفاده از کارگران افغانی می‌گوید:«کارگران افغانی در عین ارزان بودن می‌توانند به طور کامل و شبانه روزی نیز در اختیار پیمانکار قرار گیرند.»
شرایط سخت کارگران افغانی
علاوه بر این موارد برخی خبرها حاکی از ایجاد شرایط بسیار سخت برای کارگران افغانی است به طوری‌که گفته می‌شود، در یکی از ناحیه‌های شهرداری منطقهء دو، یک انبار جارو، خوابگاه ده‌‌ها کارگر افغان شاغل در شرکت خدماتی شهرداری است.
این خبر که چندی پیش توسط خبرگزاری کار اعلام شده بود، اعلام می‌کند که ده‌‌ها کارگر جاروکش افغان شاغل در این منطقه در بدترین شرایط بسر به‌رسد و کارفرمای شرکت با سود جویی از این کارگران، رختخواب آن‌ها را در انبار جاروی منطقه پهن می‌کند.
همچنین برخی آمارها در استانداری تهران اعلام می‌کند که ۴۰۰ هزار فرصت شغلی استان در اختیار کارگران افغانی است اما با وجود این موضوع مسوولان استانداری به برخی از علاقه‌ها و وابستگیهای برخی از افغانی‌ها در تهران واقف هستند.
عبدالله روشن معاون سیاسی- امنیتی استانداری تهران با انتقاد از برخی عملکردهای اشتباه، هدفمند کردن طرد و ایجاد ساز و کارهای لازم در این خصوص را لازمهء موفقیت کامل بازگرداندن اتباع افغانی می‌داند و می‌گوید:« تا زمانی که اتباع افغانی را به یکباره و بدون توجه به وابستگیهای مالی و عاطفی‌شان اخراج کنیم و حتی فرصت یک تسویه حساب ساده با کارفرما را هم به آنان ندهیم، باید انتظار بازگشت مجددشان را داشته باشیم.»
روشن خاطرنشان می‌کند: «سمت و سوی جمعآوری و بازگرداندن افغانی‌ها باید به سمت جمعآوری و طرد خلافکاران، قاچاقچیان و ناامن کنندگان امنیت باشد.»
وی با تاکید بر این‌که پایتخت هر کشوری امن‌‌ترین نقطهء آن کشور است، یادآور می‌شود که تعهد اصلی ما در قبال رسیدگی به مسایل و مشکلات مردم خودمان است و ما نمی‌‌توانیم پذیرای این همه میهمان در پایتخت باشیم.
باتوجه به این‌که تنها یک ماه و بیست روز تا اتمام مهلت شهردار تهران برای اخراج کارگران افغانی از شهرداری باقی مانده است باید منتظر ماند و دید آیا جای خالی این کارگران را می‌توان توسط کارگران ایرانی پر کرد یا نه؟